Narrator: To stąd pochodzą najlepsze korki na świecie — z kory dębu korkowego. Jej zbieranie wymaga precyzji i lat doświadczenia. Zbyt głębokie cięcie może uszkodzić lub zabić drzewo. A większość z nich ma ponad 100 lat.
Nuno Oliveira Dyrektor wykonawczy, Amorim Florestal: Naszym głównym celem jest utrzymanie drzewa przy życiu jak najdłużej.
Narrator: Ponad połowa korków na świecie pochodzi z Portugalii, a za większość krajowej produkcji odpowiedzialna jest jedna rodzinna firma Corticeira Amorim. Ta 150-letnia firma wykorzystuje korek we wszelkiego rodzaju produktach, nawet w rakietach. Dwie dekady temu branża jednak prawie upadła, gdy grzyb w korku zniszczył zapach i smak milionów butelek wina. Co więc robi ta firma i cała branża, aby uniknąć kolejnego kryzysu? I dlaczego pozyskiwanie korka jest tak trudnym zadaniem? Lasy dębu korkowego w Portugalii są prawnie chronione od ponad 800 lat. W przeciwieństwie do większości komercyjnych drzew dęby korkowe nigdy nie są wycinane, a zbierana jest tylko ich zewnętrzna kora.
Nuno: Przede wszystkim trzeba szanować drzewo. Mamy określony czas, w którym możemy dokonać zbioru.
Narrator: Zbieracze muszą przestrzegać ścisłych zasad, aby utrzymać drzewa w dobrym zdrowiu. Nie mogą zbierać kory, dopóki drzewa nie osiągną wieku 25 lat i średnicy 70 cm. Korę można zbierać tylko co dziewięć lat, aby miała wystarczająco dużo czasu na odrośnięcie. Pierwsze dwa zbiory nie dają najlepszego korka, więc pracownicy muszą czekać ponad 40 lat, aby uzyskać dobry produkt. Każde drzewo i gałąź są inne, więc kora nie może być zbierana przez duże maszyny, a zbiory mogą odbywać się tylko podczas gorących letnich miesięcy. Pracownicy tacy jak Casimiro muszą ją zbierać, gdy drzewa rosną najbardziej aktywnie.
Sztuka zbierania oznacza bycie ostrożnym podczas pracy z drzewem
|
Business Insider
Branża korkowa. Ile zarabiają pracownicy?
Narrator: Zbieracze zarabiają około 900 dol. tygodniowo, czyli około pięć razy więcej niż przeciętny pracownik rolny w Portugalii.
Casimiro: To ciężka praca, ale gdy nadchodzi koniec tygodnia lub miesiąca, jesteśmy zadowoleni z pieniędzy.
Narrator: Znalezienie osób zainteresowanych nauką rzemiosła stało się jednak trudniejsze. Dlatego w 2020 r. firma zaczęła powoli włączać do procesu niestandardowe narzędzia, aby przyspieszyć zbiory, jednocześnie chroniąc drzewa. Na przykład pracownicy czasami używają tej małej piły do wykonania pierwszego cięcia. Ma ona specjalny czujnik, który wykrywa wilgotność i cofa się, zanim przetnie zbyt głęboko. A te nożyce pomagają otworzyć korę.
Fabio Mendes, inżynier leśnictwa, Amorim Florestal: W ten sposób próbujemy rozwiązać ciągły i uporczywy problem, jakim jest brak wykwalifikowanych pracowników.
Narrator: Następnie pracownicy obierają resztę za pomocą siekier, które są specjalnie zaprojektowane do tego zadania. Krótki trzonek i zakrzywiona krawędź ułatwiają zdzieranie kory. Uderzenia muszą być precyzyjne. Każde cięcie wewnętrznych warstw może narazić drzewo na infekcję lub je zabić.
Casimiro: Jeżeli będziemy źle traktowali drzewo, to za dziewięć lat będziemy mieć problem z zebraniem kory.
Jak powstają korki do wina?
Narrator: Pracownicy malują na drzewach numery od zera do dziewięciu, wskazując rok, w którym została zebrana kora. Czwórka oznacza, że została zebrana w 2024 r. Dąb korkowy może żyć do 250 lat, a przy odpowiedniej pielęgnacji regeneruje korę przez całe życie. Drzewo Whistler, liczące 240 lat, jest najstarsze w historii i jego kora była zbierana ponad 20 razy. Pracownicy ładują korę na ciężarówki i dostarczają ją do fabryki Amorim, która przetwarza około 5000 ton kory miesięcznie. Tam deski są spłaszczane między betonowymi blokami, aby wyschły. Po sześciu miesiącach pracownicy gotują je w wodzie przez godzinę, aby je zmiękczyć. Deski ponownie schną przez kilka dni, zanim będą gotowe do przetworzenia.
|
Business Insider
Historia korka sięga daleko wstecz
Kora zbierana jest już od 5000 lat. Egipcjanie używali korków do uszczelniania dzbanów i grobowców, a Rzymianie używali kory w butach i jako pływaków do sieci rybackich. Rzymianie i starożytni Grecy używali korków również do zamykania dużych glinianych dzbanów zawierających wino. W XVII w. Anglia wprowadziła mocniejsze szklane butelki do przechowywania wina oraz piwa i zaczęła uszczelniać je korkami. Dopiero jednak gdy francuski producent szampana Dom Pérignon zaczął wykorzystywać korki pod koniec XVII w., zamykanie nimi wina stało się powszechne. Pod koniec XVII w. w Portugalii tylko małe warsztaty w miejscach takich jak Lizbona produkowały korki do wina. Nie był to jednak jeszcze duży biznes, a większość kory z tego kraju była eksportowana do Francji i Hiszpanii w celu przetworzenia.
António Amorim, prezes Corticeira: Portugalia zawsze była największym producentem korków na świecie, ale niekoniecznie największym fabrykantem na świecie. I to właśnie zmieniła nasza rodzina.
Narrator: W 1870 r. pradziadek António, który również miał na imię António, założył firmę Amorim w małym warsztacie na obrzeżach Porto. Podobnie jak portugalski korek firma stale się rozwijała przez następne 50 lat. Przetwarzała korki lokalnie i sprzedawała je bezpośrednio winnicom. Rodzina zbudowała swoją pierwszą dużą fabrykę w 1922 r. W tym samym roku portugalski eksport korka podwoił się w porównaniu z rokiem poprzednim. W 1980 r. Portugalia była największym importerem i eksporterem korka, a Amorim twierdzi, że do końca dekady przetwarzała go najwięcej.
António: Myślę, że łączy nas prawdziwa pasja do produktu, czyli korka. I to w zasadzie sprawiło, że rodzina jest bardzo związana z tym biznesem. Narrator: Obecnie firma jest największym na świecie dostawcą korków do wina. W zakładzie firmy w Santa Maria da Feira ludzie pracują ramię w ramię z maszynami, aby zmaksymalizować ilość materiału, który mogą przetworzyć. Pracownicy zaczynają od ręcznego sortowania desek i sprawdzania ich pod kątem grubości i jakości. Tylko najwyższej jakości kawałki są wykorzystywane do produkcji naturalnych korków. Niedoskonała kora jest mielona i wykorzystywana jako materiał kompozytowy do innych produktów. Więcej opowiemy o tym za chwilę. Idealny kawałek ma małe pory i dobry poziom wilgotności.
Ile korków można produkować dziennie?
Mniej niż połowa zebranej kory przechodzi ten test. Pracownicy używają rąk i nóg do wycięcia korków z kory. Większość z nich jest w stanie wyciąć około 14 tys. korków w ciągu ośmiogodzinnej zmiany. W 2014 r. firma zaczęła używać zrobotyzowanych ramion, aby przyspieszyć ten proces, oraz automatycznych wiertarek, które mogą teraz wycinać około 35 tys. korków dziennie. Urządzenia rejestrujące obrazy, takich jak ta maszyna rentgenowska, kategoryzują korki na podstawie jakości, podczas gdy inna maszyna oddziela je za pomocą podmuchów powietrza. Na koniec korki są znakowane i personalizowane, zanim zostaną wysłane do ponad 100 krajów. W 2023 r. Amorim produkował około 22 mln korków dziennie. Kora sprawdza się jako korek do wina ze względu na niską porowatość, która przepuszcza odpowiednią ilość tlenu, dzięki czemu wino może z czasem rozwinąć złożone smaki i aromaty.
António: 60-70 proc. struktury komórkowej korka stanowi powietrze. Dzięki temu jest to bardzo lekki i dający się ścisnąć materiał, który jest fantastycznym izolatorem, i nie przedostają się przez niego gazy i ciecze.
|
Business Insider
Branża korkowa jest ściśle związana z branżą win
Narrator: Obecnie korki stanowią około trzech czwartych działalności Amorim. Na początku XXI w. cały przemysł niemal upadł. Kora jest naturalnym siedliskiem grzybów, ale gdy podczas produkcji niektóre rodzaje są narażone na działanie chemikaliów, takich jak chlor, rozpoczyna się proces, który tworzy TCA, związek chemiczny, który psuje wino, nadając mu stęchły i spleśniały smak. Zjawisko to nazywane jest czasem “chorobą korkową”. Pod koniec lat 90. miała miejsce swego rodzaju epidemia, a około 5-10 proc. wszystkich sprzedawanych win było zepsutych. Sfrustrowani winiarze zaczęli szukać alternatywnych zamknięć, zwracając się ku plastikowym i aluminiowym zakrętkom. Wartość korka gwałtownie spadła. Do 2011 r. winiarze w Nowej Zelandii i Australii w dużej mierze porzucili korek na rzecz zakrętek. Do produkcji połowy win w USA również używano alternatywnych zamknięć. Aby uratować swój biznes, Amorim zainwestował setki milionów euro w laboratorium badawczo-rozwojowe, które mogło pomóc firmie w badaniu i eliminacji TCA. I to się opłaciło. Do 2015 r. mniej niż 1 proc. korków opuszczających Amorim zawierało TCA.
Wojna nie jest wygrana, ale wygraliśmy niektóre bitwy
— mówi António.
Korek dębu korkowego to nie wszystko. Do czego jeszcze można wykorzystać korę?
Narrator: Laboratorium opracowało również nowe produkty, które można wytwarzać z kory nienadającej się do produkcji wysokiej jakości korków.
António: Kory można używać na nieskończenie wiele sposobów. Kontynuujemy badania nad tym, co jeszcze możemy zrobić z korą, czego nie robiliśmy do tej pory.
Narrator: Amorim wykorzystuje obecnie wszystkie produkty uboczne i ścinki z procesu produkcji korków do produkcji podstawek, zabawek i arkuszy korkowych.
António: Słowo “odpady” nie ma zastosowania w naszej branży. Mówimy tylko o surowcu. Nawet pył lub proszek, który może powstać w procesie produkcji, wykorzystujemy jako biomasę. 70 proc. zużywanej przez nas energii pochodzi z naszej własnej biomasy.
Narrator: Od 2008 r. Amorim kupuje zużyte korki od supermarketów, przekształcając je w nowe produkty. Firma przetwarza około 200 mln korków rocznie za pomocą dość prostego procesu. Korki są ładowane do zbiornika i kruszone na granulki, które można wykorzystać do produkcji podstawek, cegieł i materiałów kompozytowych.
António: Na świecie nie ma wielu gałęzi przemysłu, które mogą wyprodukować tak wiele elementów.
Narrator: Jedyną rzeczą, do której nie można ich użyć, są wysokiej jakości korki. Nowym rozwijającym się obszarem dla firmy są podłogi korkowe. Dębów korkowych nie trzeba wycinać, więc materiał ten stanowi przyjazną dla środowiska alternatywę dla twardego drewna. Cienkie arkusze wykonane ze zmielonej kory przepuszczane są przez drukarki i lasery, które barwią je i dodają sęki i słoje. Pracownicy sprawdzają arkusze ręcznie i używają narzędzi do pomiaru spójności połysku, koloru i lakieru. Obecnie Amorim sprzedaje swoje podłogi w 80 krajach.
Być może najbardziej ekscytującym osiągnięciem jest jednak… Wysłanie korka w kosmos. Ponieważ jest to świetny izolator i lekki materiał, był używany w aeronautyce od czasów II wojny światowej. NASA zaczęła używać go do produkcji osłon termicznych we wczesnych latach 60. Obecnie zarówno NASA, jak i Europejska Agencja Kosmiczna zaopatrują się w korek w firmie Amorim.
António: Myślę, że będziemy z tego najbardziej dumni, ponieważ naturalny materiał spełnił wszystkie wymagania NASA dotyczące wydajności izolacji termicznej.
Aby firma przetrwała trzeba zasadzić więcej drzew
Narrator: W międzyczasie naturalny korek również przeżywa odrodzenie, częściowo dlatego, że jest zasobem odnawialnym, rozkłada się naturalnie i może być przetwarzany na różne produkty. Dzięki nowym technologiom i nowym międzynarodowym klientom portugalski przemysł osiągnął rekordowy poziom sprzedaży w wysokości 1,3 mld dol. w 2023 r. Wytwarzanie wszystkich tych produktów zależy jednak od zdrowych, rosnących lasów. Wiele drzew, z których Amorim pozyskuje korę, ma ponad 100 lat, a obecnie muszą przetrwać przy mniejszych opadach deszczu i cieplejszych temperaturach.
Nuno: Wszystkie te drzewa umrą w pewnym momencie, a my nie mamy nowych drzew. Musimy więc zasadzić ich więcej.
Narrator: Od 2023 r. Amorim zasadził 300 tys. drzew. Firma planuje posadzić kolejne 1,5 mln w ciągu najbliższych pięciu lat. Uważnie je monitoruje, próbując zidentyfikować te, które rosną najszybciej, a jednocześnie są odporne na choroby i suszę.
Nuno: Jak tylko znajdziemy te mistrzowskie drzewa, musimy je rozmnożyć i udostępnić właścicielom lasów, aby mogli je sadzić na swoich polach.
António: Jesteśmy bardzo zaangażowani w naszą branżę. Zwrot z tej inwestycji nastąpi za blisko 24 lata.
Narrator: António jest przekonany, że po przetrwaniu wojen światowych, fal upałów i dziwnych zapachów, jego firma jest dobrze przygotowana do dalszej adaptacji.
António: Amorim rozwijał się jako firma przez ponad 154 lata. Dziś jesteśmy u szczytu rozwoju firmy, ale wierzymy, że w przyszłości możemy jeszcze bardziej się rozwinąć.
Tłum. Piotr Nalazek
