Sonia Sobczyk-Grygiel, Business Insider Polska: Na początku lipca objął pan stery w odpowiedzialnej za budowę pierwszej polskiej elektrowni atomowej spółce Polskie Elektrownie Jądrowe. Pierwszym poważnym wyzwaniem, z którym musi się pan zmierzyć, jest wynegocjowanie z amerykańskim konsorcjum Westinghouse-Bechtel umowy na budowę tej elektrowni (EPC). Właśnie rozpoczęliście negocjacje w tej sprawie — jakie macie priorytety?
Marek Woszczyk, prezes Polskich Elektrowni Jądrowych: Negocjacje, po fazie przygotowań z lipca i sierpnia, zaczęliśmy z początkiem września. Naszym celem jest wypracowanie możliwie najlepszej umowy EPC, czyli takiej, która partnersko traktuje zarówno nas jako inwestora, jak i generalnego wykonawcę. Chodzi o to, by postanowienia kontraktowe nadawały umowie charakter zrównoważony, jeżeli chodzi o rozkład ryzyka pomiędzy jej stronami.
Umowa ma bowiem gwarantować nam realizację projektu w odpowiednim czasie i budżecie, by zapewnić konkurencyjną cenę energii z elektrowni.
Ukończenie budowy w założonym terminie ma kluczowe znaczenie dla ekonomiki przedsięwzięcia. Tym ważniejsze jest, by mieć na uwadze, że PEJ nie jest jedynym podmiotem odpowiedzialnym za harmonogram. W tej sprawie ważną rolę grają też m.in. inwestorzy infrastruktury towarzyszącej, regulator czy rynek dostaw. Cała elektrownia ma pracować od 2038 r., a pierwszy beton jądrowy ma być wylany w 2028 r. — tego się trzymamy.
W tym kontekście ważne dla zarządu jest, by — równolegle do negocjacji EPC — zapewnić to, by spółka, pod względem organizacyjnym i kompetencji, była przygotowana do sprawowania aktywnego nadzoru inwestorskiego nad realizacją tego kontraktu przez generalnego wykonawcę — tak, żeby pilnować budżetu, harmonogramu oraz zgodności technicznej.
Zależy nam przy tym na zapewnieniu warunków dla możliwie największego udziału w całym przedsięwzięciu polskiego local content.
Te trzy priorytety — harmonogram, budżet i polski local content — traktujemy równorzędnie.
Obiektywnie nadrzędnym celem jest oczywiście jakość prac i bezpieczeństwo.
Plany w sprawie pierwszej elektrowni jądrowej
Jeżeli mówimy o budżecie, w tej chwili szacunki dotyczące kosztu budowy elektrowni opiewają na 192 mld zł, ile — pana zdaniem — będzie ona faktycznie kosztowała? Krytycy tej inwestycji konsekwentnie wysuwają zarzut, że projekty jądrowe notorycznie przekraczają budżety.
W momencie podpisania EPC będziemy mieli dużo większą pewność w tej sprawie niż obecnie, gdy z natury rzeczy opieramy się na szacunkowych kosztorysach. Celem jest budżet rozsądny, to znaczy taki, który uwzględnia zarówno kwestie bezpieczeństwa, jak i konkurencyjną cenę energii elektrycznej z elektrowni. Choć ekonomika takich projektów jak nasz wskazuje, że to czas oddania elektrowni do eksploatacji ma większe znaczenie niż ewentualne oszczędności w wydatkach inwestycyjnych, to nie wykluczamy jednak, że być może uda nam się zejść poniżej wymienionej kwoty. W ostatecznym rozrachunku liczy się i czas realizacji inwestycji, i ogólny poziom nakładów. Chcemy tym samym uniknąć błędów, które zostały popełnione przy innych projektach jądrowych.
Ile dajecie sobie czasu na sfinalizowanie rokowań EPC?
Chcemy się spieszyć, ale rozsądnie. 2028 r. — jako moment wylania betonu pod pierwszy reaktor — to termin, którego ściśle się trzymamy. Jednak pośpiech w trwających negocjacjach nie jest kluczowym wyznacznikiem, bo po drugiej stronie mamy wymagającego partnera. Mówię to na podstawie doświadczeń ostatnich tygodni.
Jesteście w stanie sfinalizować negocjacje w tym roku, czy też konieczne będzie przedłużenie obowiązującej do końca roku umowy pomostowej (EDA), wynegocjowanej i podpisanej z Amerykanami wiosną?
EDA, czyli umowa na prace projektowe, jest tak skonstruowana, że w razie potrzeby można ją przedłużyć. Jesteśmy przygotowani na to, by zawrzeć ewentualnie tak zwaną EDA+, czyli uzupełnioną — na przykład o projekt wzmocnienia podłoża, na którym stanie inwestycja — umowę pomostową, tak by nie mieć przysłowiowego noża na gardle w trakcie negocjacji umowy EPC.
Jeżeli więc będzie taka potrzeba, przedłużymy EDA na pierwszy lub drugi kwartał przyszłego roku, bez uszczerbku dla kluczowych terminów realizacji inwestycji.
Rozumiem, że LLI (Long lead items), czyli kluczowe elementy do budowy elektrowni, zostaną zamówione dopiero po wynegocjowaniu EPC oraz po tym, jak Komisja Europejska wyrazi zgodę na pomoc publiczną dla pierwszej polskiej elektrowni jądrowej?
Zgadza się. EPC i LLI to tematy współzależne. Choć część pracy przybliżającej nas do złożenia tych zamówień wykonujemy już teraz.
Wróćmy zatem do drugiego priorytetu, czyli budżetu — na jakim jesteście etapie, jeżeli chodzi o pozyskiwanie pieniędzy na tę inwestycję?
Mamy zagwarantowane 60 mld zł z budżetu państwa, których wypłatę będzie można uruchomić zasadniczo po tym, jak Komisja Europejska zgodzi się na pomoc publiczną dla naszej inwestycji. Kolejne ok. 100 mld zł mamy już wstępnie zapewnione przez agencje kredytów eksportowych, w tym amerykański Exim Bank. W sumie mamy podpisane listy intencyjne z 11 agencjami kredytów eksportowych deklarującymi finansowanie bezpośrednie lub w postaci gwarancji udzielanych bankom komercyjnym. Te dwa źródła pokrywają nam ponad 80 proc. potrzebnej kwoty.
Pozostałe niecałe 20 proc. sumy potrzebnej do sfinansowania inwestycji, czyli do około 30 mld zł, chcemy pozyskać z komercyjnego sektora finansowego. Nasz doradca finansowy — konsorcjum BNP Paribas i KPMG — ruszył z organizacją spotkań z rynkiem i wystosował zaproszenia do banków oraz instytucji finansowych. Rozpoczęliśmy już w tej sprawie tzw. market sounding, czyli serię spotkań z bankami z całego świata, w tym z Polski, aby zaprezentować nasz projekt i zebrać wstępne deklaracje od zainteresowanych instytucji.
Pierwsze spotkanie odbyło się 24 września i potwierdziło zainteresowanie naszą inwestycją.
Oczywiście liczymy też na udział polskiego sektora finansowego. Równolegle jesteśmy w bieżącym kontakcie z agencjami kredytów eksportowych na temat strukturyzacji ich transzy.
Trzeci priorytet, czyli local content — jakiego udziału rodzimych wykonawców i dostawców możemy spodziewać się w tej inwestycji?
Naszym celem jest osiągnięcie tak dużego udziału polskich wykonawców w budowie pierwszej elektrowni jądrowej, jak to tylko możliwe. Orientacyjnie mówimy o poziomie około 40 proc., co mniej więcej odpowiada strukturze finansowania tego projektu. Niezależnie jednak od tego, podchodzimy do tematu local content nie tylko w kategoriach ambicji, ale i odpowiedzialności za ogólnogospodarcze efekty naszej inwestycji. Istotne są również i terminowość, i jakość realizacji. PEJ, rzecz jasna, nie zastąpi polskich firm w sporządzeniu oferty w postępowaniu, które będzie przeprowadzać generalny wykonawca, tym niemniej chcemy sobie zagwarantować wgląd w te procedury. To PEJ jako inwestor odpowiada koniec końców za realizację i budżet inwestycji.
Bardzo poważnie traktujemy też utrzymywanie relacji z władzami regionu, gminami i lokalną społecznością, co również ma ogromne znaczenie w kontekście skorzystania z pomorskiego local content. Udział firm z Pomorza jest istotny choćby ze względów czysto logistycznych, dlatego część naszych działań, jak na przykład regularne spotkania dla potencjalnych dostawców, organizujemy właśnie na północy kraju.
Będziemy na przykład potrzebować ok. tysiąca spawaczy. Chcemy jak najwięcej z nich pozyskać z polskiego rynku. Rozmawiamy z władzami Pomorza o możliwościach rozwoju szkolnictwa zawodowego kształcącego potrzebnych przy budowie elektrowni fachowców.
Pomoc publiczna dla pierwszej elektrowni atomowej
Wyzwaniem dla inwestycji jest też zgoda Komisji Europejskiej na pomoc publiczną dla polskiej elektrowni, jest pan takim optymistą jak minister Wojciech Wrochna i spodziewa się jej do końca roku?
Tak, spodziewam się tej zgody przed końcem tego roku.
Od decyzji Komisji zależy m.in. cena prądu z elektrowni, na czym Polsce najbardziej zależy w negocjacjach w tej sprawie?
Celem jest oczywiście to, by elektrownia mogła jak najdłużej pracować na pełnych obrotach. W obowiązującym modelu rynku możemy to osiągnąć poprzez sprzedaż wytworzonej energii elektrycznej w ramach kontraktów terminowych na Towarowej Giełdzie Energii, a także poprzez kontrakty PPA (Power Purchase Agreement), czyli bezpośredni zakup energii elektrycznej od wytwórcy — takie rozwiązania są obecnie promowane przez Unię Europejską.
To jeden z elementów dyskutowanych z KE.
Komisja nie robi tu trudności?
Absolutnie rozumie polskie podejście — dzisiaj nie tylko nam, ale i wszystkim w Europie zależy na niskich rachunkach za energię, a w wypadku elektrowni jądrowych mamy do czynienia z czystą, stabilną energią, która nie wymaga istotnych inwestycji dodatkowych po stronie systemu elektroenergetycznego i wspiera niezależność energetyczną, więc nie ma zasadniczego punktu sporu z Komisją; jest tylko pytanie o mechanikę i wpływ udzielanej pomocy publicznej na wspólny rynek.
Ostatnio Trybunał Sprawiedliwości UE, w odpowiedzi na skargę Austrii, zakwestionował zgodę KE na pomoc publiczną dla rozbudowy węgierskiej elektrowni atomowej Paks II realizowanej wspólnie z Rosatomem. Powodem werdyktu było to, że Komisja pominęła ocenę tego, na ile bezpośrednie udzielenie Rosjanom zamówienia było zgodne z prawem zamówień publicznych. Wybór technologii Westinghouse’a do elektrowni w Lubiatowie-Kopalinie też jest krytykowany za brak postępowania konkurencyjnego, czy zatem wyrok TSUE nie rodzi zagrożenia dla polskiego projektu?
Ten wyrok niewiele zmienia z naszego punktu widzenia, byliśmy zresztą na niego przygotowani. Już wiosną rzecznik TSUE sygnalizował, że KE powinna w ramach notyfikacji pomocy publicznej badać zgodność projektu z regułami zamówień publicznych w UE. Ta decyzja Trybunału wynika jednak z przyczyn czysto formalnych. W dużym uproszczeniu Komisja nie wskazała w decyzji w sprawie zgody na pomoc publiczną dla elektrowni PAKS II, dlaczego uważa, że wybór przez Węgry dostawcy technologii bez postępowania konkurencyjnego jest zgodny z prawem unijnym.
W trwającym postępowaniu KE o zgodę na pomoc publiczną dla pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce były już składane wyjaśnienia w tej sprawie, a rząd zawczasu przeprowadził z właściwymi służbami KE dialog dotyczący sposobu wyboru konsorcjum wykonawczego.
Inwestycje w drugą elektrownię jądrową i SMR-y
|
Jacek Koslicki / Forum / Forum Polska Agencja Fotografów
Przejdźmy zatem do Waszych uwag zgłoszonych podczas konsultacji aktualizacji Programu polskiej energetyki jądrowej (PPEJ). Część z nich złożyliście w trybie niejawnym, co generuje szereg spekulacji. Tym bardziej że PEJ często jest postrzegana jak swoiste “państwo w państwie” realizujące własną politykę. Można na przykład usłyszeć, że w uwagach w odniesieniu do drugiej planowanej elektrowni atomowej promujecie lokalizacje nadmorskie w opozycji do — wskazanych w projekcie dokumentu — Bełchatowa i Konina.
W uwagach przedstawiliśmy nasze doświadczenia z dotychczasowej realizacji projektu, w tym wyboru i przygotowania miejsca pod inwestycję, pozyskiwania zgód czy pozwoleń, które dziś mają kluczowe znaczenie. Wskazaliśmy zatem np., że przy ocenie lokalizacji pod drugą elektrownię — poza na przykład badaniami środowiskowymi, geologicznymi czy sejsmicznymi — należy też wziąć pod uwagę kwestie logistyczne. Chodzi o dostarczanie wielkogabarytowych i ciężkich komponentów elektrowni do określonej lokalizacji. Technicznie taka logistyka jest niemal zawsze wykonalna, ale trzeba być świadomym kosztów, także tych społecznych.
Czy zatem z uwag PEJ wynika, że nie rekomendujecie budowy drugiej elektrowni w Bełchatowie lub Koninie?
Nic podobnego nie może wynikać z przekazanych przez nas uwag, gdyż po prostu niczego takiego tam nie ma. W ogóle nie odnosiliśmy się do żadnej konkretnej lokalizacji. Sugerujemy jedynie, że należałoby przeprowadzić analizę uwzględniającą wyżej opisane aspekty zgodnie z praktyką i wymaganiami Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, której procesy bardzo dobrze znamy, bo tak właśnie dokonaliśmy wyboru pierwszej lokalizacji i zastrzeżeń do tego nie miały nawet kraje, które nie sprzyjają energetyce jądrowej.
Można też usłyszeć, że jeżeli chodzi o dostawcę technologii do drugiej elektrowni, w uwagach do PPEJ, stawiacie na Amerykanów. To rodzi wątpliwości, czy w przypadku drugiego projektu jest szansa na realną konkurencję między dostawcami technologii, czy też z góry zakładamy, że mają go realizować Amerykanie.
Ponownie — nie zgłaszaliśmy żadnej takiej uwagi. Zaplanowane przez rząd postępowanie konkurencyjne, które będzie przeprowadzone na potrzeby drugiego projektu, nikogo nie faworyzuje. Uwzględniając kwestie bezpieczeństwa, rząd zaprosił praktycznie wszystkich liczących się dostawców technologii: Amerykanów, Francuzów, Koreańczyków i Kanadyjczyków. Rozumiemy, że w procesie tego wyboru ważny będzie interes ogólnospołeczny, ogólnogospodarczy. Taka decyzja jest znacznie bardziej kompleksowa niż dotycząca samej technologii jądrowej. Państwo, z oczywistych powodów, posługuje się szerszym zestawem kryteriów przy podejmowaniu decyzji niż prywatny inwestor.
Czy pana zdaniem są jakieś przeciwwskazania do tego, żeby technologie do dużych elektrowni w Polsce dostarczali różni dostawcy? Czy lepiej, by drugą elektrownię też zbudowali Amerykanie?
To decyzja rządu. W przypadku drugiej inwestycji jądrowej, zgodnie z zapowiedziami rządu, ma być inaczej niż przy pierwszej, w której Skarb Państwa ma 100 proc. udziałów. Natomiast w wypadku drugiej elektrowni zakłada się kapitałowy udział innego podmiotu, np. dostawcy technologii. Oznacza to podział ryzyk pomiędzy państwem jako inwestorem a partnerem strategicznym.
Jak pan więc odpowie na zarzuty, że jako potencjalny inwestor drugiej elektrowni faworyzowalibyście Amerykanów?
Są bezpodstawne. Nie mamy powodu, żeby tak robić.
A chcecie zostać inwestorem w drugiej elektrowni?
W aktualnej fazie rozwoju energetyki jądrowej w Polsce to PEJ jest spółką, która jest najbardziej zaawansowana w realizacji przedsięwzięcia jądrowego. Zarazem kompetencje jądrowe są dobrem bardzo rzadkim w kraju. Budujemy nasz potencjał kadrowy w oparciu nie tylko o rodzime zasoby, ale również o specjalistów z doświadczeniem w projektach międzynarodowych. To oznacza, że dziś to PEJ jest tym podmiotem, w którym skupia się najwięcej kompetencji i doświadczenia jądrowego w Polsce.
Czy to wszystko oznacza, że to PEJ powinny odpowiadać za drugą inwestycję?
Powtórzę: to wyłączna decyzja właściciela. Osobiście, na aktualnym etapie rozwoju polskiej energetyki jądrowej, widzę więcej korzyści dla interesu państwa płynących z koncentracji odpowiednich kompetencji w obszarze energetyki jądrowej w jednym miejscu.
To prowadzi do wniosku, że również za drugi projekt powinny odpowiadać PEJ.
To pani zdanie, które szanuję.
Zgodziłby się pan z takim zdaniem?
To nie jest decyzja spółki, lecz decyzja jej jedynego udziałowca — Skarbu Państwa. Jeżeli taka decyzja zapadnie i rząd zdecyduje się powierzyć nam takie zadanie, to jesteśmy gotowi je zrealizować.
Ale chcielibyście?
Jeżeli rząd tak zdecyduje, to ta spółka ma wystarczający potencjał — kompetencje i zdolności organizacyjne — by podjąć się takiego zadania.
Moglibyście też odpowiadać za inwestycje w SMR-y?
Zgodnie z obecnym stanem prawnym jesteśmy spółką wyznaczoną do realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej, który przewiduje budowę sprawdzonych, wielkoskalowych reaktorów. Równolegle kilku dużych odbiorców przemysłowych rozwija projekty SMR, przede wszystkim z myślą o potrzebach własnych. Nie należy wykluczać, że już w niedalekiej przyszłości będziemy świadkami atomowego renesansu, a dalsza transformacja polskiego miksu energetycznego w oparciu o technologie SMR czy reaktory czwartej generacji może okazać się najbardziej pożądanym rozwiązaniem. Tutaj przynajmniej część kompetencji PEJ, np. ta obejmująca przeprowadzenie oceny danej lokalizacji kątem jej dopasowania do konkretnej technologii jądrowej, mogłaby być z powodzeniem wykorzystana.
Jeśliby zatem była taka decyzja właścicielska, to podejdziemy do nowych zadań z najwyższą starannością, obecnie jednak skupiamy się na efektywnej realizacji projektu na Pomorzu.
A jak pan generalnie ocenia potencjał SMR-ów, pojawiają się głosy, że nie warto iść w duży atom, bo SMR-y są lepsze.
Nie uważam, by SMR-y wykluczały sens inwestowania w klasyczny atom. Przeciwnie, uważam, że obie technologie doskonale mogą się uzupełniać, pozwalając na elastyczne, stopniowe zwiększanie udziału atomu w miksie energetycznym. Jakkolwiek SMR-y nie są jeszcze w tej chwili komercyjnie powszechnie wykorzystywane, to biorąc w szczególności pod uwagę polski miks i prognozy dotyczące zapotrzebowania w krajowym systemie elektroenergetycznym (KSE) na moc — sterowalną i stabilną — w długim horyzoncie, jestem spokojny o miejsce na rynku dla obu tych technologicznych opcji wytwarzania energii elektrycznej.
Kiedy więc realnie, pana zdaniem, technologia ta będzie dostępna?
W wypadku SMR-ów obserwujemy swego rodzaju boom na rozwój tej technologii na arenie globalnej. Aktualnie na świecie jest aktywnie rozwijanych kilkadziesiąt różnych projektów SMR, a niektóre z nich już osiągają zaawansowane etapy rozwoju. Niewykluczone, że komercyjne upowszechnienie tej technologii nastąpi jeszcze pod koniec bieżącej dekady lub z początkiem lat 30.
