“Nikt nie będzie bronił Grenlandii siłą”. Na półkuli zachodniej trwa już licytacja, kto będzie następny [ANALIZA]

Mój rozmówca, podobnie jak inni, na potrzeby tego tekstu zgodzili się wypowiadać wyłącznie anonimowo, wskazując na delikatną naturę dyskutowanych tematów i obawę przed internetowymi atakami ze strony prawicowych influencerów. Rozmawiamy dwie doby po niesamowicie skutecznym, ale będącym szokiem dla świata ataku amerykańskich sił zbrojnych na Caracas. W jego wyniku zginęło około 80 osób, a Nicolas Maduro, rządzący tym 30-milionowym krajem od 2013 r. dyktator z coraz mniejszą legitymacją społeczną, został wywieziony wraz z żoną do Nowego Jorku, gdzie rozpoczął się już jego proces.

Zapędy imperialne USA

Znacznie ważniejsze jest jednak to, że w pierwszą sobotę stycznia Donald Trump ostatecznie udowodnił, że prawo międzynarodowe przekształciło się w całkowitą fikcję. Oczywiście — ono, wbrew życzeniowemu myśleniu zachodnich liberałów i powojennych idealistów, nigdy nie było powszechne, uniwersalne i szeroko chronione.

Mimo wszystko jednak ci, którzy je łamali, dotychczas dbali o pozory. Kiedy w 2003 r. George W. Bush i Tony Blair budowali koalicję chętnych do inwazji na Irak, zaczęli od pielgrzymki do Rady Bezpieczeństwa ONZ. Głosowanie nad rezolucją zezwalającą na atak na reżim Saddam Husajna ostatecznie nie miało miejsca, bo Francja zawczasu zakomunikowała, że i tak by ją zawetowała. Nie zmienia to faktu, że Amerykanie próbowali wówczas legitymizować swoje działania w oczach opinii publicznej. Nawet Chiny, które demokracją nie są i niespecjalnie im zależało na tym, żeby się nią stać, dbały o pozory. Tak zwana Global Governance Initiative, jeden z czterech filarów polityki zagranicznej pod rządami Xî Jinpinga, miała na celu stworzenie przeciwwagi dla Szczytu na rzecz Demokracji stworzonego przez Joego Bidena i zrzeszającego ponad 100 krajów z całego świata. Pekin jeszcze niedawno starał się przekonać zwłaszcza państwa Globalnego Południa, że wcale nie ma zapędów imperialnych i nie chce ich od siebie uzależniać.

Po tym, co Donald Trump zrobił w nocy z 2 na 3 stycznia w Caracas, nikt już chyba nie będzie dbać o pozory.

Trudno jednoznacznie wytłumaczyć, dlaczego Amerykanie ostatecznie zdecydowali się na interwencję w Wenezueli — a bez tego nie da się przewidzieć, jakie będą następne kroki. Wśród analityków i obserwatorów tej administracji panuje jednak konsensus, że jakieś będą — dlatego że w Waszyngtonie jest zbyt wielu silnych graczy, którym kolejne zagraniczne eskapady przydałyby się do wzmocnienia własnej pozycji na renesansowym dworze, jakim stał się Biały Dom w minionym roku.

Donald TrumpWill Oliver / POOL / PAP

Porównania z inwazją na Irak nie są przesadzone, nawet jeśli Nicolas Maduro to nie Saddam Husajn, a Wenezuela to nie kraj bliskowschodni. Jednak z punktu widzenia strukturalnej sytuacji w Ameryce trudno nie dostrzec podobieństw. W niedawnej rozmowie z Jonathanem Blitzerem z “New Yorkera” wyliczył je znany publicysta działu opinii “New York Timesa”, Ezra Klein. Zauważył, że nawet dzisiaj, ponad 22 lata po rozpoczęciu amerykańskiej operacji wojskowej przeciwko partii Baas, nikt nie wie dokładnie, czemu w ogóle ona miała miejsce. “Dlaczego zdecydowaliśmy się na tę wojnę, nawet jeśli była całkowicie opcjonalna?” — pytał retorycznie Klein Blitzera. Odpowiedź na to pytanie jest, jak często w kwestiach polityki zagranicznej, złożona.

Nie było jednego powodu, dla którego Amerykanie wtargnęli wówczas do Iraku. Ta inwazja była raczej sumą wszystkich strachów ówczesnych elit rządzących. George W. Bush parł do niej, bo chciał udowodnić światu, że Stany Zjednoczone są na powrót światową potęgą, której dominacji nikt nie odważy się zakwestionować. Jego wiceprezydent, niedawno zmarły Dick Cheney, widział w inwazji ogromną szansę na zyski dla sektora naftowego. Inni w tamtej administracji naprawdę wierzyli, że Saddam ma broń masowego rażenia, być może nawet nuklearną. Albo uważali, że po ataku na Afganistan trzeba iść za ciosem. Punktem wspólnym tych wszystkich narracji stała się nielegalna z punktu widzenia prawa międzynarodowego inwazja, która pochłonęła dziesiątki tysięcy amerykańskich istnień i przede wszystkim stała się początkiem końca powojennego systemu międzynarodowego, opartego na prawie, demokracji i samostanowieniu państw.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Trump “musi rządzić krajem oraz całym światem”

Można bez przesady stwierdzić, że koniec tego końca nastąpił 3 stycznia nad ranem polskiego czasu — i to z takich samych pobudek, jak inwazja na Irak. Tak jak 22 lata temu i dzisiaj Stany Zjednoczone mają prezydenta, który pragnie amerykańskiej dominacji, nawet jeśli (przynajmniej nominalnie) tylko na poziomie półkuli zachodniej. W dodatku jest absolutnie przekonany, że wolno mu wszystko, a normy i zasady są jedynie przeszkodą dla moralnego zwycięstwa.

Kiedy w kwietniu Trump udzielił po raz pierwszy w tej kadencji wywiadu dla magazynu “The Atlantic”, powiedział dziennikarzom gazety, Ashley Parker i Michaelowi Shererowi, że za pierwszym razem w Białym Domu miał dwa zadania: rządzić krajem i przetrwać. Teraz też ma dwa, tyle tylko, że zgoła odmienne — bo musi rządzić krajem oraz całym światem. Dlatego pozwala sobie na coraz śmielsze eskapady, również militarne, w polityce zagranicznej, bo nikt jak dotąd mu się nie przeciwstawił.

Wokół niego, odwrotnie niż w pierwszej kadencji, są politycy napędzający, a nie hamujący, jego najgorsze instynkty. Wspomniany już Jonathan Blitzer zauważa, że kiedy już w pierwszym czteroleciu w Białym Domu Trump, razem z obecnym wiceszefem personelu w Białym Domu, Stephenem Millerem, rozważali bombardowanie laboratoriów wytwarzających narkotyki w Meksyku rakietami Patriot, najważniejsi oficjele tamtej ekipy, na czele z sekretarzem obrony gen. Jamesem Mattisem, powtarzali im, że “nikt tego wcześniej nie robił i zrobić tego się nie da”. Teraz takich ludzi w administracji po prostu nie ma.

Jest natomiast wspomniany Miller, otwarty rasista, fantazjujący o deportowaniu z USA wszystkich, którzy nie spełniają kryteriów czystości rasowej — nawet jeśli oznaczałoby to pozbycie się 40 proc. populacji kraju. Oraz Marco Rubio, sekretarz stanu nieprzesadnie pracowity, ale o kubańskich korzeniach i myślący o basenie Morza Karaibskiego w optyce lat 80., czyli walki z komunizmem za wszelką cenę.

Sekretarz obrony Pete Hegseth oraz sekretarz stanu USA Marco Rubio podczas rozmowy z dziennikarzami po poinformowaniu senatorów USA o schwytaniu prezydenta Wenezueli Nicolasa Maduro, Waszyngton, USA, 7 stycznia 2026 r.JIM LO SCALZO / PAP

Sekretarzem obrony, a dziś już nominalnie wojny, jest z kolei człowiek, o którym waszyngtońskie źródła mówią coraz częściej “figurant”. Blizter jest nawet zdania, że jedynym celem Hegsetha w tej kampanii jest zaskarbienie sobie sympatii Millera — pod względem celów wojennych, taktyki czy planowania nie ma właściwie nic do powiedzenia. Do tego dochodzi część amerykańskiego establishmentu wojskowego, która zawsze jest gotowa do walki na obcej ziemi, oraz pozaustrojowi propagandyści w stylu Steve’a Bannona, gotowi wykorzystać amerykańskie siły zbrojne do ograniczenia nielegalnej imigracji.

Napędzana paliwem ideologicznym, przekonaniem o własnej nieomylności, chęcią zapisania się w historii obok najbardziej znanych prezydentów i polityków machina jest już rozpędzona i rozgrzana do czerwoności.

Kto zatem będzie następny?

“Nikt artykułu 5. w obronie Grenlandii aktywować nie będzie”

— Nie boimy się inwazji militarnej. Zresztą to by nie miało większego sensu — mów mój kanadyjski rozmówca. Zwraca uwagę, że na początku drugiej kadencji Trumpa, po serii ataków na ówczesnego liberalnego premiera Justina Trudeau, kanadyjskie społeczeństwo odwróciło się od Amerykanów. Bojkoty były realne — konsumenckie, polityczne, turystyczne. W naszej rozmowie wielokrotnie pada sformułowanie o złości, która “głęboko się zakorzeniła”.

Nie zmienia to jednak faktu, że Mark Carney, niespodziewany następca Trudeau, został wybrany dzięki zapowiedziom twardej polityki wobec Trumpa. I nadal ją utrzymuje, choć cierpliwość w społeczeństwie zaczyna się wyczerpywać. — Wybraliśmy go, żeby nas obronił, postawił się Amerykanom, ale koniec końców nikt nie oszuka geografii ani matematyki. Musimy się z nimi dogadać. A on ciągle tego nie zrobił — słyszę.

Kanadyjski premier Mark Carney w Brukseli, 23 czerwca 2025 r.Thierry Monasse/Getty Images / Contributor / Getty Images

Kiedy pytam o ryzyko dla bezpieczeństwa, również w kontekście trwającej eskalacji dyplomatycznej wokół Grenlandii, od kanadyjskiego ex-dyplomaty słyszę, że nikogo w Ottawie raczej osłabienie NATO nie martwi. I to nie dlatego, że uważa się je za nierealistyczne.

Bądźmy szczerzy, jesteśmy członkami NATO, ale nasze bezpieczeństwo i tak zależy od Stanów Zjednoczonych. A Amerykanie nigdy nie pozwolą, żeby coś się wydarzyło w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Chiny, Rosja — mogą coś próbować, ale nic z tego nie wyjdzie. Oczywiście ze względów wizerunkowych martwi nas awantura wokół Grenlandii, choć to nie nasz problem. Poza tym bądźmy szczerzy, nikt artykułu 5. w obronie Grenlandii aktywować nie będzie.

Kanadyjczyków jednak martwi co innego — i tu rozmowa wchodzi na szokujące tory, bo zaczyna przypominać obawy o działania ofensywne ze strony Rosji, a nie Stanów Zjednoczonych. Od mojego rozmówcy słyszę o “zagrożeniach egzystencjalnych”, jakimi byłyby próby destabilizacji Kanady od wewnątrz, za pomocą instrumentów nacisku politycznego. Konkretniej rzecz ujmując — chodzi o rosnący w siłę ruch separatystyczny w roponośnej prowincji Alberta, póki co marginalny, ale czerpiący sporo inspiracji z estetyki MAGA i samego Trumpa.

A jeszcze bardziej niebezpieczny dla integralności terytorialnej kraju jest układ sił politycznych w Quebecu, francuskojęzycznej prowincji, która od lat próbuje oderwać się od reszty Kanady. Jesienią w Quebecu odbędą się wybory do władz prowincji, separatyści mają spore szanse utworzyć rząd bez partnerów koalicyjnych.

— Jeśli im się to uda, na pewno będą chcieli przeprowadzić referendum niepodległościowe. A potem pojadą do Waszyngtonu, żeby Trump uznał ich za suwerenne państwo — mówi mi kanadyjski ex-ambasador.

Kuba kolejnym klockiem w dominie Trumpa?

Nie wszyscy jednak zgadzają się, że kolejny szczebel w drabinie eskalacyjnej tej administracji ma wektor skierowany na północ. Jacob Shapiro, konserwatywny komentator z USA, wpływowy wśród umiarkowanych polityków Partii Republikańskiej, jest zdania, że kolejnym klockiem w dominie będzie Kuba. Argumentuje to szeregiem obserwacji, z którymi ciężko polemizować.

Po pierwsze, istnieje teoria, w ramach której atak na Maduro i Wenezuelę był tak naprawdę tylko uwerturą dla ofensywy przeciwko reżimowi w Hawanie. O ile sama kwestia wenezuelska ma znaczenie strategiczne dla prób ustanowienia amerykańskiej dominacji w regionie, można też upierać się, że na tamtejszej ropie da się zarobić olbrzymie pieniądze, to uzysk polityczny na rynku wewnętrznym obalenia Maduro, jest znikomy. Krótko mówiąc, notowań Republikanów przed wyborami połówkowymi w listopadzie to raczej nie poprawi. Kuba to coś zupełnie innego — tradycyjny symbol antyamerykańskiego komunizmu, uderzający w samo jądro konserwatywnego elektoratu, zwłaszcza na południu USA. Mała wyspa położona niecałe 100 km od wybrzeży Ameryki była solą w oku kolejnych prezydentów od lat 50. Obalenie reżimu, którego ojcami założycielami byli Fidel Castro i Ernesto “Che” Guevara, byłoby uznane przez Trumpa za wydarzenie całkowicie epokowe — i akurat wówczas trzeba byłoby się z nim zgodzić.

Ponadto, jak słyszę od innego rozmówcy, amerykańskiego zawodowego dyplomaty, który w przeszłości stacjonował na placówce w Caracas, Kubańczyków dość łatwo byłoby powiązać z reżimem Maduro.

Byłbyś zdziwiony, jak wielu ludzi w jego bezpośrednim otoczeniu to byli Kubańczycy. Jego personalna ochrona w ostatnich latach składała się właściwie wyłącznie z Kubańczyków i Rosjan, facetów z przeszłością w Grupie Wagnera. Jeśli cały casus prawny Trumpa przeciwko Maduro zbudowany jest na oskarżeniu o handel narkotykami, nie ma najmniejszego problemu w przypisaniu zaangażowania w ten proceder władzom Kuby

— mówi mój rozmówca.

Teoria, którą przedstawia Jacob Shapiro, podobnie zresztą jak wielu innych publicystów i komentatorów, nie musi wcale okazać się spiskową — właśnie z powodu kluczowej w całym procesie roli Marco Rubio. Sekretarz stanu ma kubańskie korzenie i wywodzi się z południa Florydy, czyli obszaru licznie zamieszkałego przez kubańską, znaturalizowaną już mniejszość, w większości szczerze nienawidzącą komunistycznego reżimu w Hawanie. To potomkowie uciekinierów z wyspy, często związanych jeszcze z autorytarnym aparatem gen. Flugencio Batisty, obalonego w wyniku rewolucji przez braci Castro. Dla nich usunięcie komunistycznej władzy na Kubie byłoby spełnieniem marzeń, ukoronowaniem dekad walki o polityczną przyszłość ojczyzny swoich rodziców i dziadków.

Z tej społeczności wywodzi się Rubio, człowiek o Ameryce Łacińskiej myślący w kategoriach rodem z lat 80. XX wieku. Najważniejsze dla niego jest zwalczanie komunizmu, krucjaty przeciwko kartelom szmuglującym twarde narkotyki i zapewnienie Ameryce dostępu do bogactw naturalnych. A ponieważ po długich miesiącach marginalizacji w sprawach takich jak Bliski Wschód i Ukraina wreszcie znalazł sobie niszę, jaką jest krucjata przeciwko nieprzychylnym Trumpowi reżimom w Ameryce Południowej, będzie chciał iść za ciosem po udanej interwencji w Wenezueli.

To o tyle prawdopodobne, że obalenie władz komunistycznych na wyspie nigdy nie wydawało się prostsze. Trump, przynajmniej na arenie międzynarodowej, wydaje się być niezwyciężony, podczas gdy prezydent Kuby Miguel Diaz-Canel politycznie ledwo stoi na nogach. Gospodarka jego kraju jest już całkowicie niewydolna, przerwy w dostawach energii uniemożliwiają funkcjonowanie przemysłu i rolnictwa, przynajmniej raz na kwartał rząd musi wysyłać transporty z podstawowymi produktami żywnościowymi na prowincję — w przeciwnym razie ludziom grozi głód na masową skalę.

W dodatku wraz z upadkiem Maduro, Diaz-Canel stracił ostatniego sojusznika ideologicznego, który był w stanie zaoferować mu realną pomoc. Już od czasów Hugo Chaveza Wenezuela i Kuba współpracowały barterowo, wymieniając się głównie lekarzami z Kuby w zamian za wenezuelską ropę naftową. Teraz ona stała się właściwie z dnia na dzień niedostępna, bo Amerykanie wzięli ją sobie w zarząd powierniczy. I są gotowi ścigać każdego, kto z wenezuelskich zasobów będzie korzystać bez płacenia haraczu stronie amerykańskiej — czego najlepszym dowodem była akcja z przejęciem kontroli nad rosyjskim tankowcem na Atlantyku, przewożącym właśnie objętą sankcjami wenezuelską ropę naftową.

Już praktycznie pozbawiony poparcia społecznego reżim, dławiący opozycję i niemogący sobie poradzić z głodem i biedą byłby jeszcze łatwiejszym celem niż dyktatura Nicolasa Maduro. Przy chaosie podejmowania decyzji w Białym Domu nie ma jednak żadnej pewności, że tak właśnie będzie. Pytania o istnienie jakiejkolwiek strategii wobec basenu Morza Karaibskiego najłatwiej zbywać faktami. Wystarczy przypomnieć, że w sobotę 3 stycznia Marco Rubio twierdził, że USA nie przewidują trwałego zaangażowania, zwłaszcza militarnego, w Wenezueli. Sześć dni później Donald Trump powiedział dziennikarzom “New York Timesa”, że takie zaangażowanie, jeśli okaże się potrzebne, “może potrwać latami”. To tyle w kwestii strategii.

A może Meksyk?

Być może więc następna będzie Kuba, a być może Meksyk? Wszak Trump już osiem lat temu chciał wystrzelić Patrioty w kierunku siedlisk karteli. A dwa lata temu Mike Waltz, wtedy jeszcze kongresmen z Florydy, później doradca ds. bezpieczeństwa prezydenta, dziś ambasador przy ONZ, chciał przepchnąć przez Kongres ustawę zezwalającą na działania armii USA na terytorium Meksyku, właśnie w celu walki z kartelami. Jesienią ubiegłego roku “Washington Post” poinformował, że już w tej kadencji prezydent chciał ponownie uderzyć w południowego sąsiada, ale tego nie zrobił, bo do porozumienia co do natury operacji dojść nie mogły CIA i Pentagon.

Claudia SheinbaumPAP/EPA/SASHENKA GUTIERREZ

Prezydent Meksyku Claudia Sheinbaum jest więc w bardzo trudnej sytuacji, bo z jednej strony jako polityczka lewicowa i głowa suwerennego państwa musi bronić własnej racji stanu — a ta z polityką Trumpa jest niekompatybilna. Z drugiej, podobnie jak Kanada, Meksyk nie oszuka geografii, nie stać go na otwarty konflikt ze Stanami Zjednoczonymi. Sheinbaum już zresztą pokazała, że chce się dogadać. Meksyk pomaga Amerykanom w uszczelnianiu granicy, przyjmuje deportowanych imigrantów, dzieli się informacjami wywiadowczymi na temat działania karteli. Współpracuje jak może, na tyle, na ile jest w stanie. Co oczywiście nie chroni tamtejszej władzy przed groźbami ze strony Białego Domu.

Spór na linii USA-Kolumbia

W tej układance ostatnim chybotliwym elementem jest Kolumbia, która ma nieszczęście być akurat realnym narko-państwem. Tam też rządzi lewicowiec, pierwszy w historii niekonserwatywny prezydent, Gustavo Petro. On z Trumpem zadarł mocno i otwarcie, na gruncie poparcia Amerykanów dla działań Izraela w Strefie Gazy. W rezultacie USA cofnęło mu wizę wjazdową po ostatnim posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego ONZ we wrześniu 2025 r. Wokół Kolumbii buduje się narrację analogiczną do Wenezueli — historię kraju tradycyjnie prawicowego, z silną klasą średnią, który upada pod naporem karteli narkotykowych i nieudolnej władzy lewicowej. Drobnymi szczegółami takimi jak wieloletnia wojna domowa i fakt, że kartele są tam problemem od późnych lat 70., a władza prawicowa nie potrafiła się z nim uporać, nikt w Waszyngtonie się dzisiaj nie przejmuje.

Póki co jednak Petro wydaje się ocalony — w poprzedni czwartek dodzwonił się do Trumpa, który odebrał telefon w Gabinecie Owalnym, w trakcie rozmowy z czwórką dziennikarzy “New York Timesa”. Obaj przywódcy stwierdzili, że rozmowa była “przełomowa” i znacznie ostudziła temperaturę sporu pomiędzy krajami.

Nie da się w tej chwili przewidzieć, czy domino zostało uruchomione i który klocek upadnie następny. Wiele wskazuje na to, że ciąg przyczynowo skutkowy został jednak uruchomiony, bo nie ma powodu myśleć, że Amerykanie się teraz zatrzymają.

Jak podsumował to Jonathan Blitzer, uprawiają teraz “propagandę przez siłę”. Skoro mogą arbitralnie decydować, kto jest prezydentem, a kto tylko kryminalistą, wywożąc go potem z kraju, a następnie grozić demokratycznie wybranym przywódcom innych państw, a nawet próbować anektować terytorium sojusznika — mogą wszystko. Przynajmniej tak dzisiaj wydaje się Stephenowi Millerowi, którego jeden z moich rozmówców określił mianem “sekretarza do spraw imperializmu”.

Bo taka jest właśnie polityka zagraniczna tej administracji — imperialna w XIX-wiecznym tego słowa znaczeniu. Tyle tylko, że ma do dyspozycji broń z XXI w., co czyni sytuację znacznie bardziej niebezpieczną.