— Wsłuchaj się w to, co mówi “Bridge”. On jest w nowej ekipie bardzo ważny — powiedziała mi jedna z najbardziej wpływowych osób w polskim środowisku think-tanków, świeżo po kilkunastodniowej wizycie w Stanach Zjednoczonych. Był 14 lutego, ale nikomu w Warszawie nie przyszło wtedy do głowy wyznawać miłość czy się uśmiechać. Zwłaszcza że związek, w którym Europa tkwiła już prawie osiem dekad i który wydawał się być bardzo stabilny, dający bezpieczeństwo i dobre perspektywy na przyszłość, właśnie zaczynał trzeszczeć w szwach.
To wtedy do Europy po raz pierwszy w roli sekretarza obrony przyjechał Pete Hegseth, do dziś pozostający bodaj najbardziej kontrowersyjnym nominatem Trumpa na szczytach amerykańskiej władzy. Mijał dopiero czwarty tydzień tej prezydentury, wielu polityków w Europie nadal łudziło się, że gra z Waszyngtonem będzie opierać się na tych samych zasadach, co od 1945 roku. Dzisiaj większość z nich już wie, że nie tylko zmieniły się zasady, ale przede wszystkim — że Amerykanie w ogóle nie chcą dalej grać.
Hegseth był pierwszym posłańcem, który Europie zafundował wstrząs. Publicznie powiedział bowiem, że członkostwo Ukrainy w NATO nie wchodzi w grę — ani teraz, ani nigdy, przynajmniej tak długo, jak prezydentem jest Trump. Co prawda, jak donosiło POLITICO Europe, w zakulisowych rozmowach Hegseth zapewnił wtedy sparaliżowanych strachem i skonfundowanych Europejczyków, że “Ameryka wie, kto jest dobry, a kto zły w tym konflikcie”, ale na nic te zapewnienia się nie zdały.
Pół roku później o jakimkolwiek sojuszu transatlantyckim nie można mówić, relacje są przemocowe i oparte na daleko idącej europejskiej zależności technologicznej i militarnej od Stanów Zjednoczonych, a Waszyngton nie ma najmniejszej ochoty kogokolwiek wspierać w zakresie bezpieczeństwa — nawet jeśli w zamian oferuje się Amerykanom worki pieniędzy.
Dzisiaj Stany Zjednoczone najchętniej otoczyłyby się murem, zasoby bezpieczeństwa zainwestowały głównie w walkę z nielegalną imigracją i latynoskimi gangami, zapominając nie tylko o sojusznikach, ale też o zobowiązaniach i interesach w innych częściach świata. A odpowiedzialny za to w dużej mierze jest jeden człowiek: Elbridge Colby. Blondyn, który dzieciństwo spędził w Tokio, studiował prawo na Yale, przez wiele lat potem służąc na rozmaitych stanowiskach w Pentagonie i Narodowej Radzie ds. Bezpieczeństwa. Polityk, który jest podręcznikowym wręcz reprezentantem pokolenia Amerykanów straumatyzowanych przez wojny w Afganistanie i Iraku. A przede wszystkim, jak twierdzą jego współpracownicy, bezczelny i nieznośny facet z ogromnym poczuciem misji.
Po europejskiej stronie Atlantyku jest o nim zdecydowanie ciszej, niż w samym Waszyngtonie, ale wynika to wyłącznie z jednej rzeczy — “Bridge”, jak mówią o nim znajomi i dziennikarze, Europę ma po prostu w bardzo głębokim poważaniu. Jest jednym z architektów budowania strategicznego napięcia wokół Chin jako największego wyzwania dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych w XXI wieku.
Uważa przy tym, że Waszyngton mocno osłabił swoje zdolności w tym zakresie przez ostatnie dekady, angażując się w dwie bezsensowne wojny, dając Europejczykom parasol ochronny praktycznie za darmo oraz ignorując technologiczną rewolucję, która miała miejsce w Państwie Środka — również za amerykańskie pieniądze, bo przecież Chiny rozwijały się dzięki globalizacji, a to od zawsze była idea ściśle amerykańska.
Ale po kolei. Colby nigdy sam nie służył w armii, w przeciwieństwie do Hegsetha czy wiceprezydenta J.D. Vance’a. Od wielu lat jest jednak aktywnym krytykiem strategii bezpieczeństwa, którą przyjęli jego poprzednicy, zwłaszcza w administracji George’a W. Busha.
Wejście do Afganistanu czy Iraku uważa za wielki błąd, całkowicie bezsensowny ruch, który przyblokował wiele amerykańskich zasobów obronnych na długie lata. Z tym stwierdzeniem zresztą ciężko polemizować, bo dwie bardzo długie wojny Stanom Zjednoczonym nie przyniosły wiele, poza kilkoma tysiącami żołnierzy, którzy wrócili do domu w okrytych flagami trumnach. Reszta światopoglądu Colby’ego jest już jednak znacznie bardziej kontrowersyjna, bo na strategii być może się zna, ale na realiach historycznie uwarunkowanej geopolityki — już niekoniecznie.
Donald TrumpAARON SCHWARTZ / POOL / PAP
Najlepszym dowodem na potwierdzenie tej tezy był kryzys, który Colby jednoosobowo wywołał na początku lipca. Jak pisał wtedy Jack Detsch, reporter amerykańskiego wydania serwisu POLITICO zajmujący się bezpieczeństwem i tematyką wojskową, “Bridge” właściwie jednoosobowo podjął decyzję o całkowitym wstrzymaniu jakiejkolwiek pomocy militarnej ze strony USA dla Ukrainy. Co samo w sobie nie musi być specjalne dziwne, wszak Amerykanie od początku działania tej administracji zapowiadali, że gdy wyczerpią się pakiety uchwalone jeszcze przez ekipę Bidena, kolejnych nie będzie. Nie tyle więc chodziło o samą decyzję, co sposób jej egzekucji. Jak donosił wtedy Detsch, Colby nie skonsultował się przed jej podjęciem absolutnie z nikim. Kongresmeni, senatorowie, planiści w Pentagonie, nawet Biały Dom, na czele z Vance’m i samym Trumpem, o ruchu podsekretarza stanu dowiedział się, gdy był już opisywany przez prasę na całym świecie.
Decyzja miała oczywiście podtekst polityczny, ale inny, niż mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać. Colby stwierdził, że Ameryka nie może już sobie pozwolić na wysyłanie zbrojeń Ukraińcom, dlatego że krytyczne rezerwy niektórych typów amunicji są na zbyt niskim poziomie. Krótko mówiąc, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, najpotężniejsza armia świata oraz największy na planecie producent sprzętu wojskowego i amunicji, ma go w magazynach za mało — przynajmniej według podsekretarza stanu w Pentagonie — żeby pomagać Ukraińcom w obronie przed rosyjską agresją.
Kto najbardziej zagraża Stanom Zjednoczonym? “Waszyngton zatracił przewagę nad Pekinem”
Samowolka Colby’ego wzbudziła sporo kontrowersji, podobno miała rozsierdzić nawet samego Trumpa. Nie tyle z powodu jej samej treści, co sposobu zakomunikowania światu. Biały Dom to dzisiaj przecież dwór królewski, a sam Trump jest królem-słońce, który myśli o sobie zgodnie z paradygmatem “państwo to Ja”. Tylko on ma więc prawo przedstawiać dalsze kroki USA na arenie międzynarodowej. Ostatecznie dostawy zostały przywrócone, podobno także dzięki wstawiennictwu Melanii Trump, ale Colby swojego poglądu na świat nie zmienił. Można go w zasadzie opisać jednym zdaniem: największym zagrożeniem dla USA są Chiny, a przez ostatnie lata Waszyngton zatracił przewagę nad Pekinem, wzmocniła się też Rosja. Amerykanie muszą więc znacząco zredukować swoje realne zaangażowanie na innych frontach, przestać być “policjantem wolnego świata”, skupić się na własnym bezpieczeństwie, bo jest ono zagrożone.
Przewodniczący Chiński Republiki Ludowej Xi Jinping, 18 listopada 2024 r.Wagner Meier / Stringer / Getty Images
Znowu — jeśli rozłożyć te słowa na czynniki pierwsze, trudno się z nimi nie zgodzić. Rosjanie znacząco wzmocnili swoje zdolności ofensywne, głównie dlatego, że po prostu zaczęli prowadzić pełnoskalową wojnę w Ukrainie, przygotowaną wcześniej przez inwazję na Krym i wschód Ukrainy. Rzadko jednak wspomina się, że Amerykanów Rosjanie też zaczepiają — w miarę regularnie rosyjskie myśliwce naruszają amerykańską przestrzeń powietrzną na Alasce (i to wcale nie przy okazji wizyt polityków). Colby uważa jednak, że Moskwa “jest do odratowania” — pod warunkiem, że zostanie przyciągnięta z powrotem w orbitę wpływu Stanów Zjednoczonych, albo po prostu — odsunięta od Chin. W tej chwili bowiem Rosja w praktyce staje się klientem Chin. Pekin pomaga Putinowi w prowadzeniu wojny w Ukrainie, gospodarczo, sprzętowo, prawdopodobnie też na poziomie personelu wojskowego. Wszystko, co jeszcze jakkolwiek działa w rosyjskiej gospodarce, ma w sobie chińskie komponenty. Chińczycy kupują rosyjską ropę na potęgę, głównie z powodu niższych cen. Bez pomocy Chin Rosja przestałaby istnieć politycznie i gospodarczo, to nie jest stwierdzenie przesadzone. A już na pewno przestałby istnieć Władimir Putin.
Colby uważa jednak, że sino-rosyjski sojusz trzeba rozbić, żeby w przypadku konfrontacji USA z Chinami Waszyngton nie miał przeciwko sobie Pekinu i Moskwy jednocześnie. Stąd ukłony całej amerykańskiej administracji wobec Putina i próba dokonania tak zwanego “odwróconego Kissingera” — manewru, który się nie powiedzie, bo symbioza azjatyckich potęg jest stanowczo zbyt duża. “Bridge” jednak nadal próbuje, rozstrzygnięcie kwestii chińskiej zostawiając sobie na drugi etap tego manewru. Problem polega na tym, że nie za bardzo mu te kroki wychodzą — napotyka bowiem na problem natury fundamentalnej, związany z osobowością jego szefa, i jest to problem, którego nikt nie jest w stanie rozwiązać.
— Dyplomacja amerykańska w drugiej administracji Trumpa straciła jakikolwiek systemowy charakter. Nie ma w niej analizy, ciągów przyczynowo-skutkowych. Codziennie wstaje nowy dzień, codziennie prezydent ma inny pogląd na rzeczywistość, a reszta musi się dostosować. Kiedyś spoiwem dla całej społeczności osób zajmujących się polityką zagraniczną w Waszyngtonie była Narodowa Rada ds. Bezpieczeństwa (NSC), ale dzisiaj nawet tam nikt nie wie, jakie będą następne kroki — mówi mi szefowa amerykańskiego oddziału jednej z globalnych sieci think-tanków.
Zamieszanie wokół Białego Domu. “Cyrk rządzony impulsami prezydenta”
Potwierdzenie tych słów znajduję w rozmowie z byłym niemieckim dyplomatą, wysoko postawionym urzędnikiem w administracji Angeli Merkel, pamiętającym czasy pierwszej kadencji Trumpa. — Za pierwszym razem też był chaos, bo Trump jest jaki jest, co do tego nie ma wątpliwości. Tylko że wtedy za nim stała profesjonalna służba dyplomatyczna. Zawsze było do kogo zadzwonić, wysłać wiadomość, skontaktować się prywatnie. Teraz tego nie ma, to jest po prostu cyrk rządzony impulsami prezydenta — tłumaczy mi podczas spotkania w Warszawie.
Co to ma wspólnego z krucjatą Colby’ego? Bardzo wiele, bo “Bridge” jest mimo wszystko człowiekiem wykształconym według paradygmatów starego establishmentu. Czyli, innymi słowy, nawet jeśli chce większego izolacjonizmu, wycofania się z Europy czy z Bliskiego Wschodu, mimo wszystko próbuje przeprowadzić te zmiany systemowo. Ufa procesom, trybom biurokratycznym, strategii sięgającej przynajmniej kilka lat wprzód. A z Trumpem tak się nie da, bo on sam nawet nie wie, czego będzie od świata domagać się kolejnego dnia. Najlepszym tego przykładem są, w dość paradoksalny sposób, rozmowy pokojowe wokół zakończenia wojny w Ukrainie, które Colby’emu mogą bardzo mocno podnieść ciśnienie.
Colby chce wycofania amerykańskich wojsk z Europy. Wskazuje na Pacyfik
W czasie poniedziałkowego spotkania z Wołodymyrem Zełeńskim i siedmiorgiem przedstawicieli państw i organizacji zachodnich Trump zgodził się na udzielenie Ukrainie szerokich gwarancji bezpieczeństwa — choć oczywiście nie sprecyzował ich natury. Wstępnie ustalone zostało porozumienie dotyczące sprzedaży Ukraińcom amerykańskiej broni o wartości 100 miliardów dolarów. Gdyby jakiekolwiek, nawet pośrednie, zaangażowanie Amerykanów w proces pokojowy w Ukrainie rzeczywiście miało się zmaterializować, niewykluczone, że obecność wojskowa USA w tej części świata wcale się nie zmniejszy. Wręcz przeciwnie, będzie coraz większa. Ma się to absolutnie nijak do słynnego “piwotu na Pacyfik”, którego domagają się konserwatywni planiści od wielu już lat.
A przecież miało być zupełnie inaczej. Jeszcze latem ubiegłego roku Robert O’Brien, były członek Narodowej Rady ds. Bezpieczeństwa w pierwszej kadencji Trumpa, napisał na łamach magazynu Foreign Affairs, że Stany Zjednoczone powinny wycofać swoich Marines z Europy (przede wszystkim z Niemiec) i relokować ich na Pacyfik. Tezy te powtarzał kilkukrotnie w wywiadach telewizyjnych, a tekst z Foreign Affairs wywołał tak dużo komentarzy, że prawdopodobnie skoncentrowanie się na kierunku chińskim kosztem dosłownie wszystkich innych części świata uznano za pewnik względem tego, czego można było się spodziewać po drugiej administracji Trumpa. Jak na razie jednak nic z tego nie ma miejsca. Jedyny obszar, w którym amerykańska obecność wojskowa faktycznie uległa zwiększeniu, to granica z Meksykiem — tam już w lutym trafiło dodatkowe trzy tysiące żołnierzy. Jak zauważa Michael Singh, były doradca George’a W. Busha, dzisiaj dyrektor programowy Washington Institute for Near East Policy, Stany Zjednoczone nie podjęły na razie żadnych działań mających zwiększyć wpływ Waszyngtonu na sytuację bezpieczeństwa na półkuli zachodniej. Oczywiście, ludzie pokroju Steve’a Bannona, influencerzy ruchu MAGA, osoby obsługujące elektorat na odcinku propagandowym, będą nadal wieszczyć, że Ameryka powinna zamknąć się w swoich bramach, ale jak na razie to tylko gadanie. Głośne, ale jednak tylko gadanie.
Trzy główne priorytety dla Stanów Zjednoczonych
Colby póki co swoich celów nie zmienia. Jego zdaniem dla Stanów Zjednoczonych powinny istnieć trzy priorytety w polityce bezpieczeństwa i zagranicznej. Po pierwsze — minimalizować wpływy Chin i obronić Tajwan przed formą chińskiej agresji (co nie musi być wcale związane z klasyczną wojskową inwazją). Po drugie — przypomnieć światu, że Ameryka ma potężny arsenał nuklearny i ewentualnie, jeśli warunki będą tego wymagać, nie zawaha się go użyć. Po trzecie — Waszyngton musi walczyć z terroryzmem, ale w sposób konsumujący znacznie mniejsze nakłady finansowe i osobowe. Punkt trzeci wzbudza mimo wszystko sporo kontrowersji, bo niektóre anonimowe głosy z wewnątrz administracji przypisują właśnie Colby’emu gigantyczne cięcia w zasobach kadrowych właśnie w komórkach zajmujących się ekstremizmem. Eksperci mówią, że terroryzmu nie da się zwalczać na pół gwizdka. Z drugiej jednak strony — tak mówią wszyscy w administracji, bez względu na to, czym się zajmują.
Dlatego Colby ma w Waszyngtonie wielu wrogów. Najpotężniejszym jest tak zwany CENTCOM, główne dowództwo sił zbrojnych USA zajmujące się Afryką Północną, Bliskim Wschodem i Azją Południowo-Wschodnią. Każdy, kto zna realia amerykańskiej wojskowości, wie doskonale, że CENTCOM to Behemot, pochłaniający wszystkie dostępne zasoby w budżecie Pentagonu. W stolicy USA mówi się nawet, że “CENTCOM zawsze dostaje to, co chce”, nawet kosztem innych obszarów operacyjnych. A Colby chce im zabrać sprzęt, żołnierzy, pieniądze. Robi to na dalekim Pacyfiku, gdzie na Australii próbuje wymusić znacznie większe zaangażowanie w sojusz AUKUS (trójstronne porozumienie z Wielką Brytanią).
Największe wyzwanie dopiero jednak przed nim. 31 sierpnia, zgodnie z zapowiedziami Pentagonu, opublikowana zostanie Strategic Defense Review — ocena zdolności bojowych i celów strategicznych amerykańskiego wojska. Jej autorzy — w tym Colby — jak na razie nie puszczają pary z ust, nie ma nawet cienia spekulacji, co znajdzie się w dokumencie. I długo nie będzie na ten temat wiedzy publicznej, bo pozostaje on utajniony przez miesiąc po prezentacji. Nominalnie na pewno znajdzie się tam opis polityki America First — mniej zaangażowania na świecie, więcej nacisku na bezpieczeństwo wewnętrzne, rozwój broni autonomicznej, powrót do odstraszania nuklearnego. Czy jednak wszystko to rzeczywiście się zmaterializuje? Można już w tej chwili w to mocno wątpić — bo jeśli czegokolwiek się wszyscy nauczyliśmy po 20 stycznia, to tego, że kiedy ktoś w Białym Domu mówi America First, w praktyce oznacza to Trump First.
A tego nawet Elbridge Colby, król chaosu w Pentagonie, rewolucjonista o twarzy dziecka nie będzie w stanie przeskoczyć.
