Biograf Elona Muska ujawnia, o co dziś chodzi miliarderowi. “To część performance’u”
Ashlee Vance będzie gościem wydarzenia IMPACT`25, które odbędzie się w Poznaniu w dniach 14-15 maja 2025 r.
— To nie jest tak, że [Elon] dorastał w bardzo kochającym domu z dwójką kochających rodziców. Był bardzo samotnym i prześladowanym w szkole chłopcem. Taki typ siedzącego w kącie kujona, na którego nikt tak naprawdę nie zwracał uwagi — opowiada Vance, który zna Muska od kilkunastu lat i jest z kontrowersyjnym przedsiębiorcą w stałym kontakcie.
— Piszemy SMS-y, rozmawiamy. Od czasu do czasu wyślę mu wiadomość, jeśli uważam, że posunął się trochę za daleko — podkreśla dziennikarz i pisarz. W rozmowie z Onetem tłumaczy motywy działań najbogatszego człowieka na świecie i bliskiego doradcy prezydenta USA Donalda Trumpa.
Ashlee Vance: Myślę, że jest kilka warstw tej gry.
Jego firmy działają w bardzo regulowanych branżach od dłuższego czasu. Jestem przekonany, że był sfrustrowany sposobem działania amerykańskiej administracji. Zresztą, zawsze był zażenowany tym, jak drogie jest prowadzenie biznesu w Kalifornii. Na pewno chce spróbować uczynić Waszyngton bardziej wydajnym. Gdzieś po drodze stał się o wiele bardziej aktywny politycznie niż kiedykolwiek wcześniej i chce przeforsować program, który związany jest z jego pomysłami na deregulację. On sam to, co się działo w USA, nazywa “wirus ideologii przebudzenia” [“Woke mind virus” to neologizm, który jest często używany przez prawicowych publicystów w USA. Termin ten jest używany do krytyki poglądów i działań, które są uważane za zagrożenie dla wolności słowa — red.].
Ashlee Vance, autor książki “Elon Musk. Biografia twórcy PayPala, Tesli i SpaceX”
Co to znaczy?
Cały czas próbuje walczyć z ideologiczną zmianą, która, jego zdaniem, miała miejsce w Stanach Zjednoczonych. W tym wszystkim jest wiele pragmatyzmu, ale i ekstremalnego ideologizmu. To wszystko się ze sobą miesza w bardzo ekscentryczny i ekstrawagancki sposób. To typowe dla Elona. Dziś jest zupełnie innym człowiekiem niż kiedyś. Wtedy był o wiele bardziej skupiony na swoich biznesach i nie angażował się zbytnio w politykę. Ta zmiana rozpoczęła się gdzieś mniej więcej w 2018 r. i z każdym kolejnym rokiem stawała się coraz bardziej widoczna. A potem, wiesz, znalazł sojusznika w Donaldzie Trumpie, który dał mu coś w rodzaju niewyobrażalnego miejsca w amerykańskiej polityce z olbrzymimi narzędziami władzy.
“Elon coraz bardziej przypomina swojego ojca”
Co takiego musiało się zadziać w jego życiu, że budzący respekt wizjoner stał się agresywnym facetem, który obraża polityków na wysokim szczeblu. Ówczesnego premiera Kanady Justina Trudeau nazywa gubernatorem, obraża premiera Wielkiej Brytanii Keira Starmera, ingeruje w europejską politykę, popierając skrajną prawicę np. w Niemczech, a polskiego ministra spraw zagranicznych karci, nazywając “małym człowieczkiem”. Może chodzi o relacje z rodzicami?
To skomplikowane pytanie, ale nie jest trudno zobaczyć, że Elon coraz bardziej przypomina swojego ojca Errola…
… którego swego czasu Elon opisywał jako “okropnego człowieka” ze “starannie przemyślanym planem zła”. Tyle że miał się z nim przecież już pogodzić.
Wątpię, by Elon naprawdę zawarł pokój ze swoim ojcem. Może był to krótkotrwały epizod. Errol jest sam w sobie dramatyczną i polaryzującą postacią. I dziś Elon go przypomina. Kiedy spojrzysz na dzieciństwo miliardera, trzeba przyznać, że pod pewnymi względami miał dużo szczęścia. Jego rodzina miała się dobrze. Byli dobrze sytuowani, Elon porządnie się wykształcił, odbył wiele wycieczek, miał zasoby, by znaleźć się tam, gdzie jest.
Kiedy zsumuje się te dwa czynniki, myślę, że może to wywołać w kimś pragnienie szukania aprobaty i uwagi oraz chęć pokazania reszcie świata, że nie docenili tego dzieciaka. A teraz powinni zwrócić uwagę na to, co przegapili. Nie jestem psychologiem, ale też nie sądzę, bym się mijał z prawdą.
Donald Trump i Elon Musk.
I dziś zbieramy owoce tych zadr sprzed lat?
Kiedy obserwuję Elona, w którą stronę zmierza od kilku lat, przypomina coraz bardziej swojego ojca, ale także i, co może zabrzmieć nieco zaczepnie, wielu z nas — gdy się starzejemy i stajemy się bardziej konserwatywni, przechodząc po drodze przez niektóre z tych typowych zmian. Po prostu wszystko, co robi Elon, jest w pewnym sensie podkręcone. Dodaje temu dramaturgii.
Udaje?
Wiesz, Elon, którego widzisz na X (dawniej Twitterze), robi przedstawienie teatralne. Taki Elon to nie jest facet, z którym mógłbyś usiąść przy stole. Facet, z którym siadasz do stołu, nie będzie kpił z polskiego polityka prosto w twarz. Byłby bardzo racjonalny, elokwentny i miły. Dziś jestem zszokowany, kiedy widzę jego posty na X.
Tyle że taka zabawa może się źle skończyć. Łatwo można przekroczyć niebezpieczną granicę. Przecież on ma wpływ na sprawy światowe u boku prezydenta wciąż najpotężniejszego państwa na świecie.
Czasami X ma też tendencję do radykalizowania ludzi, aby robili to, czego chcą ich obserwatorzy. I myślę, że to naprawdę jest coś, weszło mu do głowy. Myślę, że ten pomysł, by był jak celebryta i ktoś, kto może wpłynąć na coś więcej niż tylko technologię, zaczął w pewnym momencie w nim kiełkować. Warto prześledzić ten bardzo dziwny zwrot na samym X.
Kiedy pisałem swoją książkę, Elon uważał, że media społecznościowe to ogromna strata czasu. Przez 25 lat główną troską jego życia była stworzenie możliwości podróży na Marsa. Wydaje mi się, że część jego “ja” została utracona. To czyni go skomplikowaną osobą.
Długo się znacie?
Nasza znajomość zaczęła się, kiedy robiłem badania na jego temat. Wtedy zacząłem pisać książkę. Więc prawdopodobnie ok. 2012 r.
Fascynacja?
Raczej brak wątpliwości, że może być przedsiębiorcą wszech czasów. Jest najbogatszą osobą na świecie. Nie ma nikogo, kto miałby wpływ na tak wiele branż i to na taką skalę jak on.
I o tym byłyby nowe rozdziały jego biografii?
W 2015 r., kiedy wydałem książkę o Elonie Musku, jego przedsiębiorstwa dopiero zaczynały osiągać sukces. Trzeba zatem byłoby uchwycić ten moment, w którym widzimy tytana przemysłu, którego to nigdy wcześniej w historii nie widzieliśmy. Musielibyśmy pokazać jego firmy, które robią niesamowite rzeczy. No i wspomniałem o przemianie w 2018 r. Wówczas wyglądało na to, że Tesla może ponownie zbankrutować po osiągnięciu prawdziwego sukcesu. I cokolwiek wydarzyło się w tym momencie, czuję, że to w pewnym sensie uwolniło tego drugiego Elona. Wtedy zaczął naprawdę być aktywny np. na ówczesnym Twitterze.
Protesty w USA przeciwko polityce Donalda Trumpa
Tesla, Space X, Neuralink. Musk związany z Chinami
Skoro już jesteśmy przy Tesli, to warto powiedzieć, że klienci coraz częściej odwracają się od tych samochodów. Według Bloomberga firma sprzedawała mniej samochodów w Europie przez dziesięć z ostatnich 12 miesięcy. Kanada wstrzymuje niektóre dopłaty do pojazdów Tesli lub wyklucza firmę Muska z przyszłych programów rabatowych. W ślady Ottawy mają pójść Włochy. Rzym chciałby zawiesić wszystkie negocjacje dotyczące korzystania z systemu Starlink. Naprawdę taki wizjoner jak Musk nie był w stanie przewidzieć kłopotów, które, jak widać, go radykalizują?
Może to śmiesznie zabrzmi, ale myślę, że nie do końca się tego spodziewał, bo żyje w pewnej bańce. Tak samo jak nie sądzę, aby poziom zaniepokojenia, jaki wielu Amerykanów odczuwało w związku ze szkodami, które DOGE (Departament Wydajności Państwa) teoretycznie wyrządza urzędom federalnym, naprawdę docierał do Elona z pełną siłą. Naprawdę wydawał się zszokowany, gdy widział ludzi protestujących pod Teslą. Zrozumienie jego osobowości musi odbywać się na wielu poziomach. To jest jeden z nich.
Z drugiej strony uważam, że sporo rzeczy go po prostu nie obchodzi, ponieważ wiele razy przechodził przez podobne kryzysy. Sama Tesla jest dziś w zupełnie innym miejscu niż w momencie, gdy firma zaczynała swoją działalność. Kiedyś samochody Tesla były znienawidzone przez republikanów i były kupowane tylko przez bardzo lewicowych demokratów. I wiesz, firma walczyła i ostatecznie dobrze sobie z tym radziła. Potem znalazła się pośrodku, gdzie została zaakceptowana przez główny nurt.
Teraz jest odwrót w drugą stronę. Dlatego prawdopodobnie obecnie górę bierze ta część Elona, która jest ponad wszystkie te problemy. Myśli sobie, że go to nie obchodzi, będzie robić, co chce, bo i tak wszystko się ułoży.
Wspomniałeś o DOGE i bańce, w której żyje Elon. Dziś zwalniani naukowcy i pracownicy federalni są kuszeni nie tylko przez Europę, bo to może pobudzić nasz kontynent, ale także przez Chiny. Wygląda to tak, jakby Musk działał na korzyść Chin, jednocześnie będąc przyjacielem Donalda Trumpa, który z kolei co rusz podkreśla, że to właśnie Państwo Środka jest największym rywalem Stanów Zjednoczonych.
Myślę, że jest jakaś przesadna reakcja na wszystko, co robi Elon, ponieważ już dawno przeszedł od bycia kimś w rodzaju zniuansowanej postaci do tego, że jest albo złem, albo bogiem. Widziałem, że to samo dzieje się z platformą X. System działa z ułamkiem ludzi, którzy tam byli. Myślę zatem, że zasadniczo Musk to właśnie próbuje zrobić w innych sferach.
Czy zwalnianie, demontowanie części narodowych instytutów zdrowia i wszystkich tych wież nauki, na których zbudowana jest amerykańska gospodarka i prestiż, wygląda czasami okropnie? Oczywiście, że tak. Z drugiej strony, naprawdę uważam, że amerykański system jest zepsuty na wiele sposobów. Wydajemy o wiele za dużo pieniędzy w stosunku do tego, co możemy zrobić. I wiesz, wierzę, że nie ma sposobu, aby to naprawić bez przesunięcia wajchy w drugą stroną raz na jakiś czas.
Mam nadzieję, że to faktycznie zmierza we właściwym kierunku. Wierzę w to, że Elon jest nadal zasadniczo pronaukowy i chce, aby Stany Zjednoczone odniosły sukces. I wiesz, rozmawiałem z wieloma ludźmi z tego kręgu. Oni są tego świadomi. Chcą, by USA były dobre w nauce. Tak czy inaczej, zobaczmy, jak to się potoczy. Ale nie mylisz się. Gdyby ktoś był wystarczająco sprytny, wykorzystałby okazję w międzyczasie.
Chińczycy już próbują to robić. Zresztą powiązania Muska z Chinami są olbrzymie. “The Financial Times” podaje, że zamożni chińscy inwestorzy po cichu inwestują dziesiątki milionów dolarów w jego biznesowe imperium. Choć nie ma w tym nic nielegalnego, zaangażowanie Pekinu w projekty “pierwszego kumpla” Donalda Trumpa budzi obawy o nieuprawniony wpływ Pekinu na politykę swojego największego rywala w walce o światową dominację. Jak należy rozumieć ten trójkąt wpływów — Chińczyków na Muska a Muska na Trumpa? Konflikt interesów?
Cóż, jasne, to konflikt interesów. Tesla jest niezwykle zależna od Chin. Musisz jednak naprawdę mocno się napracować, by znaleźć w USA kogoś, kto ma całkowicie czyste ręce, czyli żeby nie było żadnych konfliktów interesów. Czy to dziwne, że najbogatsza osoba w Stanach Zjednoczonych w zasadzie kieruje amerykańską administracją? Oczywiście, że tak. Czy to dziwne, że najbogatszy obywatel USA śpi na piętrach Białego Domu, próbując wykonać swoją robotę? Oczywiście, że tak. Wszystko jest tutaj dziwne. Nigdy nie widzieliśmy takiej postaci jak Elon. To właśnie czyni go tak interesującym człowiekiem.
Często ze sobą rozmawiacie?
Cały czas mamy ze sobą kontakt. Piszemy SMS-y, rozmawiamy od czasu do czasu.
Elon Musk w Wisconsin, 30 marca 2025 r.
O czym?
Nie, nie udzielam mu porad życiowych, jeśli o to pytasz. Jestem bardzo zainteresowany jego projektem Neuralink, czyli firmą zajmującą się interfejsami mózg-komputer. Ale owszem, od czasu do czasu wyślę my wiadomość, jeśli uważam, że posunął się trochę za daleko.
I co on na to?
Wiesz, uważam, że Elon i tak zrobi, co chce i po swojemu. Jak wspominałem, to wszystko jest trochę teatralne. Tak czy inaczej, nie rozmawiam z nim o polityce. Po prostu nie i już.
Więc o czym dyskutujecie?
O technologiach. Myślę, że jego największym sukcesem jest SpaceX. Trudno to wyrazić słowami. Wcześniej kosmosem zajmowały się tylko rządy poszczególnych krajów. Stany Zjednoczone bez SpaceX pozostałyby w tyle za Chinami i wtedy Chińczycy przejęliby naszych ludzi. Chiński program kosmiczny zrównałby USA z ziemią. Bez tego my, Amerykanie, dosłownie tracilibyśmy zmysły, ponieważ nie byłoby nadziei, że USA pozostaną na czele wyścigu o eksplorację kosmosu.
A Neuralink?
To bardzo długa droga, ale myślę, że ten projekt ma olbrzymi potencjał. To czyni tę firmę najbardziej interesującą w jego portfolio. Po pierwsze, pomagamy ludziom w bardzo tragicznej sytuacji. Często są sparaliżowani. Poznałem tych pacjentów. To niesamowite. Pomiędzy tymi interfejsami mózg-komputer pojawia się jednak pytanie, dokąd zmierza ludzkość? Zmierzamy do połączenia ludzi i maszyn na pewnym poziomie. W tej chwili Neuralink ma najbardziej zaawansowaną wersję tej technologii, ale też ma mnóstwo konkurentów, co sprawia, że nie jest łatwo. Jesteśmy jednak u progu następnej ery ludzkości.
