9 marca 2026 r. Izrael podjął decyzję o wyłączeniu kamer monitoringu miejskiego na okupowanych terytoriach Palestyny. Ta akcja, jak podaje irańska agencja informacyjna Pars Today, miała na celu ukrycie zniszczeń i ofiar spowodowanych irańskimi atakami rakietowymi. Decyzja ta wpisuje się w szerszy kontekst konfliktu izraelsko-irańskiego, gdzie Iran przeprowadził serię ataków balistycznych i dronowych na cele w Izraelu, w odpowiedzi na wcześniejsze działania izraelskie.
Oficjalnie, usunięcie kamer miało zapobiec ujawnieniu skali strat, co mogłoby osłabić morale społeczeństwa izraelskiego i dać przewagę propagandową przeciwnikowi. W tym samym czasie izraelskie media wprowadziły surową cenzurę, ograniczając publikację zdjęć i nagrań z miejsc ataków, co zdaniem ekspertów jest oznaką znaczących zniszczeń.
Analitycy z kręgu amerykańskiego wywiadu i wojskowości podkreślają powagę sytuacji. Larry Johnson, były analityk w agencji wywiadowczej USA, stwierdził: “Powodem tak ścisłej kontroli informacji jest to, że ponoszą poważne straty“. Z kolei emerytowany pułkownik armii USA, Larry Wilkerson, dodał: “Skala zniszczeń zadawanych przez Irańczyków w Tel Awiwie jest bardzo duża, a ataki są nieustanne. To nie jest jednorazowy cios, lecz ciągła ofensywa”.
Te opinie wskazują, że izraelskie władze starają się kontrolować narrację wokół konfliktu, minimalizując publiczne postrzeganie słabości. W kontekście nowoczesnej wojny, gdzie informacje rozprzestrzeniają się błyskawicznie przez media społecznościowe i satelity, takie kroki jak wyłączanie kamer stają się częścią strategii informacyjnej, mającej na celu ochronę tajemnic wojskowych i cywilnych.
|
Shutterstock
Te wydarzenia ilustrują szerszy problem: systemy monitoringu miejskiego, zaprojektowane pierwotnie do zapewnienia bezpieczeństwa, ewoluują w broń obosieczną. Miasto wykorzystuje je do obserwacji obywateli w celu zapobiegania przestępczości, ale jednocześnie naraża się na ryzyko, że obce wywiady lub hakerzy przejmą dostęp, wykorzystując te same narzędzia do szpiegowania lub planowania ataków. W erze cyberwojny i konfliktów hybrydowych widzimy “na żywo” jak technologie miejskie stają się elementem globalnej geopolityki, gdzie kontrola nad obrazem — dosłownie i w przenośni — decyduje o przewadze.
Monitoring miejski: wykrywać i zapobiegać
Monitoring miejski, znany również jako systemy nadzoru wizyjnego w przestrzeni publicznej, stanowi fundament nowoczesnego zarządzania bezpieczeństwem w miastach. Te urządzenia rejestrują i przekazują obraz w czasie rzeczywistym, co umożliwia służbom porządkowym szybką reakcję na potencjalne zagrożenia.
Na przykład, jeśli kamera wykryje podejrzaną aktywność, taką jak włamanie czy bójkę, operatorzy mogą natychmiast powiadomić policję, co skraca czas interwencji i zwiększa szanse na schwytanie sprawców. Badania przeprowadzone przez organizacje takie jak Urban Institute wskazują, że w miastach z gęstą siecią monitoringu wskaźniki przestępczości ulicznej spadają nawet o 20–30 proc., ponieważ sama obecność kamer działa odstraszająco na potencjalnych przestępców.
|
topimages / Shutterstock
Integracja monitoringu z zaawansowanymi technologiami, takimi jak sztuczna inteligencja (AI), podnosi jego efektywność na nowy poziom. AI to systemy komputerowe, które uczą się rozpoznawać wzorce na podstawie danych, na przykład analizując ruchy pieszych czy pojazdów. W praktyce oznacza to, że kamery wyposażone w algorytmy wykrywania ruchu (motion detection) mogą automatycznie alarmować o nietypowych zachowaniach, takich jak ktoś kręcący się wokół zaparkowanego samochodu w nocy, czy zostawiający podejrzane pakunki przy zatłoczonych miejscach.
Kolejną kluczową korzyścią jest wsparcie w sytuacjach kryzysowych, w tym katastrofach naturalnych lub wypadkach. Kamery pozwalają na monitorowanie obszarów zagrożonych, na przykład mostów podczas powodzi czy dróg w czasie śnieżycy, co ułatwia koordynację akcji ratunkowych. Służby mogą w czasie rzeczywistym oceniać skalę problemu, kierować ruchem ulicznym czy ewakuować mieszkańców.
Songdo: ikona smart city z najgęstszą siecią kamer
Songdo, położone w Korei Południowej jako integralna część Incheon Free Economic Zone, stanowi ikonę nowoczesnego inteligentnego miasta, czyli smart city. Koncepcja smart city odnosi się do urbanistycznych obszarów, które wykorzystują zaawansowane technologie informatyczne i komunikacyjne do optymalizacji zarządzania zasobami, poprawy jakości życia mieszkańców oraz zwiększenia efektywności usług publicznych. Songdo zostało zaprojektowane od podstaw jako nowe miasto, skupiające międzynarodowe wydarzenia biznesowe, a także przyciągające firmy z sektorów IT, biotechnologii oraz badań i rozwoju. Jego rozwój podkreśla ambicje Korei Południowej w budowaniu zrównoważonych, technologicznie zaawansowanych metropolii, gdzie monitoring wizyjny odgrywa centralną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa.
Inicjatywa smart city w Songdo rozpoczęła się w 2008 r. i ukończona została w 2017 r. Projekt ten objął sześć głównych sektorów: transport, bezpieczeństwo, zapobieganie katastrofom, ochronę środowiska, interakcje z obywatelami oraz dodatkowe usługi związane z domem, biznesem, edukacją, zdrowiem oraz pojazdami.
W kontekście bezpieczeństwa, Songdo wyróżnia się jedną z najgęstszych sieci kamer monitoringu na świecie, co jednocześnie uczyniło je jednym z najbezpieczniejszych miejsc do życia i pracy. Kamery te, rozmieszczone w kluczowych punktach miasta, są wsparte zaawansowanymi technologiami, takimi jak wykrywanie i analiza ruchu. Ta funkcja pozwala systemowi automatycznie identyfikować nietypowe aktywności, na przykład kogoś zatrzymującego się w podejrzany sposób lub grupę osób zachowujących się agresywnie, co natychmiast uruchamia alerty dla operatorów.
Dodatkowo, system umożliwia śledzenie pojazdów w czasie rzeczywistym, co oznacza, że jeśli samochód jest powiązany z incydentem, jego ruch można monitorować na bieżąco, ułatwiając interwencję policji. Te narzędzia znacząco obniżyły poziom przestępczości, tworząc środowisko, w którym mieszkańcy mogą czuć się swobodnie, a wskaźniki kradzieży czy wandalizmu są minimalne w porównaniu do innych miast.
|
Gale International
Centralnym elementem systemu jest Integrated Operation and Control Center (IOCC), czyli zintegrowany ośrodek operacyjny i kontrolny. IOCC działa jak mózg całego miasta, gromadząc dane z różnych źródeł — od kamer po czujniki środowiskowe — i umożliwiając współpracę między agencjami rządowymi, służbami bezpieczeństwa oraz prywatnymi podmiotami. Co więcej, centrum angażuje samych mieszkańców, pozwalając im na zgłaszanie problemów poprzez aplikacje mobilne lub portale internetowe, co wzmacnia poczucie wspólnoty i odpowiedzialności. Raport KRIHS podkreśla, że taki model nie tylko reaguje na zagrożenia, ale też zapobiega im, na przykład poprzez analizę wzorców ruchu ulicznego w celu uniknięcia korków czy potencjalnych wypadków.
Zagrożenie dla prywatności obywateli
Mimo licznych korzyści płynących z monitoringu miejskiego, systemy te budzą poważne obawy związane z inwigilacją, czyli systematycznym i często ukrytym nadzorowaniem działań obywateli. Inwigilacja w tym kontekście oznacza nie tylko rejestrowanie obrazów, ale także gromadzenie danych o zachowaniach, ruchach i interakcjach społecznych. W erze cyfrowej, gdzie kamery są wszechobecne, każdy spacer po ulicy czy wizyta w parku może być rejestrowana, co tworzy poczucie ciągłego bycia obserwowanym, znane jako efekt panoptykonu — termin wywodzący się od projektu więzienia, w którym strażnik mógł widzieć wszystkich osadzonych, ale sam pozostawał niewidoczny.
Dane zbierane przez systemy monitoringu, przechowywane w bazach danych i analizowane za pomocą sztucznej inteligencji, potęgują te ryzyka. AI potrafi rozpoznawać twarze, śledzić trasy przemieszczania się czy nawet przewidzieć zachowania na podstawie wzorców. To prowadzi do profilowania, czyli tworzenia cyfrowych portretów obywateli opartych na ich aktywnościach, co może być wykorzystywane do celów wykraczających poza bezpieczeństwo. Na przykład, władze mogłyby monitorować zgromadzenia polityczne, identyfikując uczestników protestów, co w skrajnych przypadkach prowadzi do dyskryminacji lub represji. Badania organizacji takich jak Electronic Frontier Foundation (EFF) wskazują, że w krajach z zaawansowanym monitoringiem, takich jak Chiny, systemy te integrują się z narzędziami takimi jak kredyt społeczny, gdzie niskie oceny za “niepożądane” zachowania ograniczają dostęp do usług publicznych, co ilustruje, jak technologia może służyć kontroli społecznej.
|
PeopleImages.com – Yuri A / Shutterstock
W kontekście smart cities, takich jak Songdo, gdzie dane płyną w czasie rzeczywistym między różnymi systemami, granica między ochroną a inwigilacją staje się szczególnie nieostra. Mieszkańcy, korzystając z inteligentnych usług — od aplikacji do zgłaszania problemów po zintegrowane systemy transportowe — nieświadomie udostępniają ogromne ilości informacji.
Chociaż raporty jak ten z KRIHS podkreślają pozytywne aspekty, krytycy argumentują, że taki ekosystem sprzyja autorytaryzmowi, gdzie państwo lub korporacje zyskują nieproporcjonalną władzę nad danymi osobowymi. W demokratycznych społeczeństwach regulacje takie jak Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych (RODO) starają się przeciwdziałać temu, wymagając zgody na przetwarzanie danych i minimalizacji ich gromadzenia, ale w praktyce egzekwowanie tych zasad w systemach miejskich pozostaje wyzwaniem.
Monitoring jako cel cyberataków
Systemy monitoringu miejskiego stają się także podatne na zewnętrzne zagrożenia, szczególnie w formie cyberataków. Ich połączenie z siecią internetową czyni je niezwykle łatwym oraz bardzo łakomym celem. Wiele z tych urządzeń, zwłaszcza starsze modele, posiada przestarzałe oprogramowanie lub słabe hasła domyślne, a służby miejskie nie zawsze inwestują w najlepszych specjalistów, co pozwala atakującym na dostęp lub nawet przejęcie kontroli nad takim systemem. Raporty organizacji takich jak Cybersecurity and Infrastructure Security Agency (CISA) w USA wskazują, że luki w zabezpieczeniach kamer są powszechnie eksploatowane, co prowadzi do wycieków danych lub wykorzystania systemów do innych celów, w tym szpiegostwa.
Popularne marki kamer, takie jak Hikvision czy Dahua, które dominują na rynku globalnym, są szczególnie narażone ze względu na znane od lat luki bezpieczeństwa. W 2017 r. odkryto poważne słabości w ich oprogramowaniu, pozwalające na zdalny dostęp bez autoryzacji, a mimo dostępnych poprawek, wiele urządzeń nadal pozostaje niezaktualizowanych. Hakerzy wykorzystują te luki, by uzyskać dostęp do strumieni wideo w czasie rzeczywistym, co oznacza, że mogą podglądać ulice, place czy nawet prywatne posesje bez wiedzy właścicieli.
|
Thomas Peter / Forum Polska Agencja Fotografów
W kontekście geopolitycznym, takie ataki nie są tylko dziełem indywidualnych cyberprzestępców, ale często sponsorowanych przez państwa wywiady, które traktują monitoring miejski jako tanie i efektywne narzędzie szpiegowskie. Jak pokazują zarówno niedawne przykłady z Bliskiego Wschodu, jak i nieco starsze z Ukrainy, hakerzy mogą wykorzystać dostęp do kamer, by monitorować kluczową infrastrukturę, taką jak lotniska, elektrownie czy systemy transportowe, co ułatwia planowanie ataków terrorystycznych lub sabotażu. W erze cyberwojny, gdzie konflikty toczą się nie tylko na polu bitwy, ale też w cyberprzestrzeni, państwa muszą zmierzyć się z ryzykiem, że ich własne systemy bezpieczeństwa staną się bronią w rękach wroga.
Ukraina zakazuje monitoringu miejskiego
Konflikt w Ukrainie, który wybuchł w lutym 2022 r. po inwazji Rosji, stał się areną nie tylko konwencjonalnych działań wojennych, ale także zaawansowanych operacji cybernetycznych, w tym ataków na systemy monitoringu miejskiego. Rosyjski wywiad, wspierany przez grupy hakerskie powiązane z rządem, takich jak te z GRU (Główny Zarząd Wywiadu), skoncentrował się na przejmowaniu kontroli nad kamerami w kluczowych miastach ukraińskich, jak i przy kolejowych magistralach, by zbierać dane w czasie rzeczywistym o ruchach wojsk, infrastrukturze cywilnej i systemach obrony. Takie podejście pozwala na szpiegowanie bez fizycznej obecności, wykorzystując istniejące luki w zabezpieczeniach urządzeń IoT — Internetu Rzeczy, czyli sieci połączonych urządzeń codziennego użytku, w tym kamer.
Jednym z najbardziej jaskrawych przykładów był incydent w styczniu 2024 r., kiedy to rosyjscy hakerzy przejęli dwie kamery nadzoru w Kijowie. Te kamery, należące do prywatnej firmy, były wykorzystywane do monitorowania otoczenia budynku mieszkalnego, ale po zhakowaniu posłużyły do obserwacji pobliskiej infrastruktury krytycznej, w tym systemów obrony przeciwlotniczej. Hakerzy, prawdopodobnie z grupy powiązanej z rosyjskim Ministerstwem Obrony, zmienili ustawienia kamer, by skierować je na cele wojskowe, co pozwoliło na ocenę skuteczności ataków rakietowych i planowanie kolejnych.
|
Viacheslav Ratynskyi/Anadolu Agency / Getty Images
W odpowiedzi ukraińska Służba Bezpieczeństwa Ukrainy (SSU) podjęła radykalne kroki: w styczniu 2024 r. wyłączyła około 10 tys. kamer podłączonych do sieci publicznej i wezwała właścicieli prywatnych systemów do zaprzestania transmisji online z ulicznych webcamów. Doszło do dość paradoksalnej sytuacji, kiedy dla bezpieczeństwa trzeba wyłączać systemy monitoringu.
“Teheran jak Jerozolima”
Wojna izraelsko-irańska, która eskalowała w lutym i marcu 2026 r., stała się kolejnym przykładem, jak konflikty zbrojne przenikają do sfery cyfrowej, z systemami monitoringu miejskiego jako kluczowym elementem taktyki wywiadowczej. Ten konflikt, zapoczątkowany serią ataków rakietowych i dronowych ze strony Iranu w odpowiedzi na izraelskie operacje, obejmuje nie tylko konwencjonalne działania militarne, ale także zaawansowane operacje cybernetyczne.
Izrael, we współpracy z amerykańską Centralną Agencją Wywiadowczą (CIA), przeprowadził jedną z najbardziej ambitnych operacji hakerskich, przejmując kontrolę nad niemal wszystkimi kamerami drogowymi w Teheranie. Ta operacja pozwoliła na przesyłanie nagrań wideo bezpośrednio na serwery w Tel Awiwie, tworząc kompleksowy obraz życia codziennego w irańskiej stolicy. Izraelski oficer wywiadu przyznał w wywiadzie: “Znamy Teheran tak dobrze, jak Jerozolimę”.
Dzięki temu, izraelskie służby mogły budować tak zwane “wzorce życia” — szczegółowe profile zachowań kluczowych postaci wokół ajatollaha Alego Chameneiego, analizując ich trasy, godziny aktywności i nawyki. Te dane okazały się kluczowe w planowaniu precyzyjnego nalotu 28 lutego 2026 r., który miał na celu eliminację irańskiego lidera.
|
PAP
Z drugiej strony, irańscy hakerzy, często powiązani z Ministerstwem Wywiadu i Bezpieczeństwa Iranu (MOIS) lub Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC), podjęli symetryczne działania, próbując infiltrować systemy monitoringu w krajach Bliskiego Wschodu, w tym w samym Izraelu. Te ataki pozwoliły na monitorowanie izraelskiej infrastruktury, w tym portów, lotnisk i dzielnic mieszkalnych, co ułatwiało celowanie w ataki balistyczne. W jednym z incydentów, irańscy hakerzy przejęli strumienie wideo z kamer w Tel Awiwie, by ocenić skalę zniszczeń po własnych atakach, co pokazuje wzajemność w wykorzystaniu technologii — to, co jedna strona hakuje, druga próbuje zabezpieczyć lub kontratakować.
Mając świadomość, że przez kamery na terenie Izraela patrzeć może niemal każdy, władze tego państwa podjęły decyzję o wyłączeniu części kamer, zwłaszcza na terytoriach zamieszkałych przez Palestyńczyków. Oficjalnym powodem jest ukrywanie przed wrogiem rezultatów jego ataków i uniemożliwienie mu namierzanie kolejnych celów. Specjaliści zwracają jednak uwagę, że za decyzją Izraela stać mogą dwa kolejne cele — dbanie o morale własnych obywateli (poprzez ukrywanie skali zniszczeń), ale również kwestie ukrywania zagrabiania kolejnych fragmentów ziemi z rąk Palestyńczyków oraz ukrywanie tego procederu przed opinią publiczną.
W kontekście konfliktu izraelsko-palestyńskiego, terytoria takie jak Zachodni Brzeg czy Strefa Gazy od lat są miejscem oskarżeń o systematyczne nadużycia ze strony izraelskich sił bezpieczeństwa. Brak systemów monitoringu wizyjnego może znacząco utrudnić zbieranie dowodów na te incydenty, co rodzi podejrzenia, że decyzja służy nie tylko ochronie przed zewnętrznym wrogiem, ale także maskowaniu wewnętrznych represji wobec ludności palestyńskiej.
Organizacje praw człowieka, takie jak Amnesty International i Human Rights Watch (HRW), od dawna podkreślają rolę nagrań wideo w weryfikacji naruszeń. Kamery, smartfony i drony aktywistów dostarczyły dowodów na wydarzenia takie jak nadużycia podczas protestów czy operacji wojskowych, co doprowadziło do międzynarodowych dochodzeń.
Podobne taktyki obserwowano w innych konfliktach, gdzie rządy celowo ograniczają dostęp do technologii monitorujących, by uniknąć odpowiedzialności. Na przykład, w Syrii czy Mjanmie, wyłączanie internetu lub niszczenie kamer służyło ukryciu masowych represji. W przypadku Izraela, kontekst okupacji dodaje warstwy złożoności: Palestyńczycy, pozbawieni pełnych praw obywatelskich, polegają na międzynarodowej obserwacji, by nagłaśniać nadużycia.
Decyzja o wyłączeniu kamer, choć uzasadniana względami bezpieczeństwa w obliczu irańskiego zagrożenia, może być postrzegana jako oportunistyczne wykorzystanie konfliktu do wzmocnienia kontroli nad terytoriami.
