Francja chce uratować Europę przed Trumpem. Jest jednak ryzyko. “Polska boi się go jak ognia”
Centrum rekrutacji wojskowej naprzeciwko Wieży Eiffla, w eleganckiej historycznej Ecole Militaire w 7. dzielnicy, jest pełne plakatów promujących siły zbrojne. W holu spotykam 26-letnią Charlotte. Obecnie pracuje w dziale marketingu prywatnej firmy, ale myśli o wstąpieniu do francuskiej armii.
— Kontekst geopolityczny inspiruje mnie do zgłoszenia się do służby i wykorzystania moich umiejętności — mówi. — Czasami zastanawiam się, dlaczego zajmuję się marketingiem, skoro mogłabym być lingwistką w armii lub agencji wywiadowczej.
Kontekst geopolityczny, o którym mówi, dla wszystkich Franzuców jest oczywisty. Ich kraj stoi na czele europejskich wysiłków zmierzających do stawienia czoła zmieniającemu się nastawieniu Stanów Zjednoczonych do sojuszników z NATO i UE.
Charlotte mówi, że studiowała język rosyjski i zdaje sobie sprawę z tego, że Europejczycy muszą stać się bardziej “suwerenni”. Nie mogą polegać na prezydencie USA Donaldzie Trumpie w kwestii obrony kontynentu przed Rosją. Jest gotowa pomóc.
Trump nadal antagonizuje tradycyjnych europejskich sojuszników Stanów Zjednoczonych, wyśmiewając ich, tak jak zrobił to w wywiadzie dla POLITICO na początku tego miesiąca, gdy nazwał ich “słabą” i “upadającą grupą narodów”. Francja chce udowodnić, że prezyednt USA się myli.
Podobnie jak wiele innych europejskich krajów, postrzega ona Rosję jako rosnące zagrożenie dla kontynentu. Dlatego przygotowuje się do obrony przed tym, co szef sztabu generalnego gen. Fabien Mandon nazwał “brutalnym testem” ze strony Rosji. Jego zdaniem może do niego dojść w ciągu najbliższych trzech do czterech lat — i trzeba będzie stawić mu czoła bez większej pomocy ze strony Waszyngtonu. W tym celu Francja zwiększa wydatki na wojsko i produkcję broni oraz podwaja siły rezerwowe.
Od przyszłego roku ponownie wprowadzi dobrowolną służbę wojskową dla młodych dorosłych, głównie 18— i 19-latków. Posunięcie to ma doprowadzić do rekrutacji 3000 nowych żołnierzy latem przyszłego roku, 10 tys. w 2030 r. i 50 tys. w 2035 r.
Te działania obronne Paryż podejmuje w szczególnym momencie — większość krajów europejskich musi przemyśleć swoją politykę bezpieczeństwa w najbardziej znaczący sposób od zakończenia zimnej wojny. Wyzwanie jest tym większe, że staje się coraz bardziej oczywiste, iż nie można już polegać na Stanach Zjednoczonych jako głównym gwarancie bezpieczeństwa.
Donald Trump, Maryland, 9 grudnia 2025 r.Alex Wong / Staff / Getty Images
Kolejni prezydenci USA — w tym Barack Obama i Joe Biden — ostrzegali w ciągu ostatniej dekady, że bardziej niż na Europie Waszyngton będzie musiał skupić się na regionie Indo-Pacyfiku. Administracja Trumpa już przełożyła te słowa na działania. To sprawia, że w centrum uwagi znajduje się Francja — jedyna potęga nuklearna w UE i kraj posiadający niezależnych producentów broni, który od dawna ostrzegał, że kontynent powinien stać się bardziej autonomiczny w takich obszarach, jak technologia i obrona.
Według Guillaume’a Lagane’a, eksperta ds. polityki obronnej i wykładowcy na uniwersytecie Sciences Po, sposób, w jaki Francja i Niemcy, największe kraje UE, zareagują w nadchodzących miesiącach i latach na zagrożenia, zadecyduje o tym, czy inne kraje europejskie zwrócą się do nich w sprawie obrony Europy, czy też będą starały się utrzymać dwustronne stosunki z Waszyngtonem kosztem jedności UE i NATO.
Uważa on, że aby uchodzić za wiarygodnego lidera, Francja mogłaby rozważyć rozmieszczenie w Niemczech lub Polsce myśliwców Rafale zdolnych do przenoszenia broni jądrowej, zrekompensować luki w zdolnościach, które potencjalnie mogą pozostawić po sobie Stany Zjednoczone oraz zastąpić opuszczających Europę żołnierzy amerykańskich francuskimi oddziałami.
A to znaczy, że Francuzi będą potrzebować wielu Charlotte.
Francuskie poczucie zdrady i upokorzenia
Francuska elita w paryskich kręgach władzy zawsze wiedziała, że ten moment nadejdzie.
— Nie jesteśmy zaskoczeni, nie jesteśmy w szoku ani nie zaprzeczamy — mówi wysoki rangą francuski urzędnik ds. obrony. — Naszym pierwszym krótkoterminowym testem jest Ukraina. My, Europejczycy, musimy się zorganizować, aby stawić czoła tej rzeczywistości i dostosować się do niej, nie dając się zaskoczyć.
Przez ostatni tydzień rozmawiałem z francuskimi i europejskimi urzędnikami w Paryżu i innych miejscach, aby ocenić, jak podchodzą do postawy Waszyngtonu i rosnących napięć między nim a jego europejskimi sojusznikami. W wielu przypadkach zgodziłem się nie ujawniać ich nazwisk, aby mogli mówić szczerze o tym wrażliwym temacie.
Nieufność Francji wobec USA sięga 1956 r., kiedy to prezydent USA Dwight Eisenhower zmusił ją i Wielką Brytanię do wycofania się z interwencji zbrojnej mającej na celu odzyskanie kontroli nad Kanałem Sueskim od Egiptu. Pozostawił tym samym Paryż z poczuciem zdrady i upokorzenia.
Od tego czasu, w przeciwieństwie do większości innych krajów europejskich, polityka obronna Francji opierała się na założeniu, że Stany Zjednoczone nie są wiarygodnym sojusznikiem i że kraje Europy Zachodniej powinny być w stanie samodzielnie się bronić, jeśli zajdzie taka potrzeba. Wspomnienie incydentu sueskiego przyczyniło się do decyzji byłego prezydenta Francji Charlesa de Gaulle’a o opuszczeniu NATO i opracowaniu własnego programu jądrowego.
Obecnie stolice europejskie, które do tej pory niechętnie rozważały system bezpieczeństwa kontynentu bez udziału Stanów Zjednoczonych, zaczynają coraz bardziej zdawać sobie sprawę z tego, że Francja mogła mieć rację.
Emmanuel Macron i Donald Trump w Białym Domu, 24 lutego 2025 r.Chip Somodevilla / Getty Images
— Istnieje pewnego rodzaju intelektualne potwierdzenie stanowiska Francji, które opiera się na tym, że interesy sojuszników nie zawsze są zbieżne, a zaangażowanie Stanów Zjednoczonych w bezpieczeństwo Europy było wynikiem sojuszu, który nie jest wieczny — mówi Elie Tenenbaum, dyrektor paryskiego centrum studiów nad bezpieczeństwem IFRI.
Odkąd Trump w styczniu powrócił do władzy w Białym Domu, coraz trudniej ignorować oznaki wycofywania się Waszyngtonu z Europy, a nawet pogardy wobec niej. Krytyczne uwagi republikanina na temat Starego Kontynentu z początku tego miesiąca pojawiły się zaledwie kilka dni po opublikowaniu nowej amerykańskiej strategii bezpieczeństwa narodowego. Jej autorzy w zawoalowany wezwali do zmiany reżimu w krajach europejskich. W ujawnionej dłuższej wersji dokumentu otwarcie padło stwierdzenie, że Stany Zjednoczone powinny odciągnąć Austrię, Węgry, Włochy i Polskę od UE.
W miesiącach poprzedzających opublikowanie strategii administracja Trumpa wielokrotnie podawała w wątpliwość zaangażowanie USA w NATO. Do tego ogłosiła redukcję amerykańskich sił zbrojnych w Rumunii, państwie położonym na pierwszej linii frontu. Co jeszcze bardziej uderzające, Stany Zjednoczone zagroziły przyłączeniem Grenlandii siłą i zbliżają się do Rosji, co widać m.in. w rozmowach pokojowych mających na celu zakończenie wojny w Ukrainie.
Niecały rok po powrocie Trumpa do Białego Domu wpływowe głosy w Niemczech — jednym z najbardziej transatlantyckich krajów Europy — nie postrzegają już Waszyngtonu jako sojusznika. Duńskie służby wywiadu wojskowego zaklasyfikowały z kolei Stany Zjednoczone jako zagrożenie dla bezpieczeństwa.
W tym kontekście mniejsze kraje europejskie oczekują, że większe z nich podejmą stosowne działania.
— Potrzebujemy, aby większe kraje przejęły inicjatywę — podkreślił podczas prywatnej odprawy europejski urzędnik ds. obrony z kraju średniej wielkości. — Francja od dłuższego czasu jest konsekwentna w tej kwestii, Niemcy również odgrywają ważną rolę. Zawsze pomocne jest, gdy dają one przykład.
Europejski dyplomata z Paryża powtórzył apel o przywództwo Francji. — Potrzebujemy, aby Macron przejął inicjatywę [w zakresie europejskiej obrony]. Kto inny miałby to zrobić, jeśli nie Francja? — pyta. Inny europejski urzędnik mówi, że Francja może stać się “politycznym i wojskowym centrum”, dodając, że Paryż jest gotowy do przewodzenia wraz z innymi stolicami, takimi jak Londyn, Berlin, Rzym i Warszawa.
W poszukiwaniu przywództwa
Od wybuchu wojny w Ukrainie w 2022 r. Paryż zwrócił się w stronę Europy i ponownie zainwestował w NATO. Przez dziesięciolecia zaniedbywał sojusz — ponownie przystąpił do zintegrowanego dowództwa wojskowego dopiero w 2009 r. Wcześniej skupiał się głównie na odległych terenach, takich jak afrykański region Sahelu, z którego francuskie siły zbrojne ostatecznie musiały się wycofać po serii zamachów stanu.
Obecnie Francja przewodzi wielonarodowej grupie bojowej NATO w Rumunii, wzmocniła swoją obecność wojskową w Estonii i prowadzi rozmowy w sprawie rozmieszczenia żołnierzy w Finlandii. Dla państw położonych na pierwszej linii frontu obecność mocarstwa nuklearnego na ich terytorium pozostaje kluczowym środkiem odstraszającym Rosję.
W pierwszym teście zdolności Europy do myślenia o własnym bezpieczeństwie bez udziału Stanów Zjednoczonych Paryż — który w innych kwestiach pozostaje w tyle pod względem pomocy wojskowej dla Kijowa — wraz z Londynem utworzył tzw. koalicję chętnych mającą dbać o gwarancje bezpieczeństwa dla powojennej Ukrainy. Jest to znaczący krok w planowaniu obronnym pod przewodnictwem Europy. Przewodnia rola Francji została przyjęta z zadowoleniem w stolicach europejskich. Wiele z nich nadal jest jednak niechętnych wysłaniu sił zbrojnych do Ukrainy bez wsparcia USA.
Chociaż francuska elita przewidziała, że nadejdzie ten moment, nie wszyscy we Francji opowiadają się za tym pomysłem, przynajmniej na razie. Podczas tegorocznego Kongresu Burmistrzów Francji — wpływowego zgromadzenia odbywającego się co roku w Paryżu — gen. Fabien Mandon powiedział lokalnym władzom samorządowym, aby przygotowały swoich wyborców na potencjalną wojnę z Rosją w nadchodzących latach.
Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo
Stojąc na białej, okrągłej platformie przed flagami Francji i UE, ostrzegł ich, że Francja znajdzie się w niebezpieczeństwie, jeśli nie będzie gotowa do poświęceń. — Jeśli nasz kraj się zawaha, ponieważ nie jest gotów pogodzić się z utratą swoich dzieci oraz ponieść ekonomicznych konsekwencji, na przykład w związku z większą produkcją obronną, wówczas jesteśmy zagrożeni. Ale myślę, że mamy siłę moralną — powiedział.
Około 24 godziny później cały kraj mówił tylko o tym.
Zarówno skrajnie prawicowe, jak i skrajnie lewicowe partie oskarżyły Mandona o podżeganie do wojny i przekroczenie uprawnień. Twierdziły, że nie do niego należy przemawianie do burmistrzów, a jego zadaniem jest wykonywanie poleceń politycznych. Nawet w obozie Emmanuela Macrona prawodawcy prywatnie przyznawali, że sformułowania generała były nieodpowiednie, nawet jeśli ich przekaz był słuszny. Ostatecznie prezydent Francji publicznie poparł generała.
Francja ma okazję wykazać się przywództwem w trudnym dla europejskiej potęgi momencie.
— Jeśli masz rację zbyt wcześnie, to znaczy, że się mylisz — mówi wysoki rangą francuski oficer wojskowy.
Problemy na francuskim podwórku
Niefortunna decyzja Macrona o ogłoszeniu przedterminowych wyborów w 2024 r. pogrążyła kraj w kryzysie politycznym, który nadal pozostaje nierozwiązany. Skrajnie prawicowa, sceptyczna wobec NATO i UE partia Narodowe Zgromadzenie coraz bardziej zyskuje na popularności i może dojść do władzy już w 2027 r.
— Intelektualnie jesteśmy przygotowani na to, by zrozumieć, co dzieje się w zakresie przenoszenia obciążeń, ale nie mamy środków, aby przewodzić na szczeblu europejskim — mówi Tenenbaum z IFRI, dodając, że Niemcy są obecnie w lepszej pozycji, aby to zrobić.
— Przywództwo Francji ma sens, jest logiczne, biorąc pod uwagę naszą wagę, doświadczenie i możliwości. I kraje europejskie to dostrzegają. Ale istnieje rozdźwięk między słowami a czynami — dodaje.
Mimo że Macron obiecał zwiększyć wydatki na obronność, jest bardzo mało prawdopodobne, by podzielone Zgromadzenie Narodowe Francji do 31 grudnia uchwaliło budżet na 2026 r. Macron powiedział, że wydatki wojskowe kraju w przyszłym roku wzrosną o 6,7 mld euro (28,3 mld zł), a więc łącznie wyniosą ponad 57,1 mld euro (241,5 mld zł). Dla porównania, niemieccy ustawodawcy zatwierdzili w tym tygodniu zakup broni o wartości 50 mld euro (211,5 mld zł) — według różnych szacunków wydatki wojskowe Niemiec osiągną w przyszłym roku wartość ponad 82 mld euro (346,8 mld zł).
— W nadchodzących latach powstanie nowa równowaga między Francją a Niemcami — mówi trzeci dyplomata z europejskiego kraju.
Liderzy skrajnie prawicowego Zjednoczenia Narodowego Jordan Bardella i Marine Le Pen, 17 września 2025 r.NurPhoto / Contributor / Getty Images
Od czasu przedterminowych wyborów ogłoszonych przez Macrona w 2024 r. europejskie ambasady w Paryżu monitorują sytuację polityczną we Francji jak mleko na kuchence — zwłaszcza w przededniu wyborów prezydenckich w 2027 r. Obecnie w sondażach prowadzi skrajnie prawicowe Zgromadzenie Narodowe. Chociaż w Niemczech i Wielkiej Brytanii również do władzy dojść mogą nacjonaliści, następne wybory parlamentarne u nich odbędą się nie wcześniej niż w 2029 r.
Europejscy dyplomaci przebywający Paryżu pod względem zmian w polityce bezpieczeństwa i obrony Francji porównali prezydenturę liderów Narodowego Zgromadzenia Marine Le Pen lub Jordana Bardelli do powrotu Trumpa do Białego Domu.
Zaledwie dzień po tym, jak Macron zobowiązał się, że Francja dołączy do międzynarodowych sił mających na celu egzekwowanie pokoju w Ukrainie, jeśli zostanie podpisane porozumienie z Rosją, Bardella, lider Zgromadzenia Narodowego, potwierdził sprzeciw swojej partii wobec wysłania do tego kraju francuskich żołnierzy.
We wrześniu Marine Le Pen potwierdziła, że jeśli zostanie wybrana na urząd prezydenta, Francja pod jej wodzą opuści zintegrowane dowództwo NATO. Wysoki rangą francuski oficer wojskowy bagatelizuje te słowa, argumentując, że najwyższe dowództwo francuskiej armii będzie w stanie przekonać ją do zmiany zdania. Przyznaje jednak, że odmowa wysłania żołnierzy do Ukrainy przez Zgromadzenie Narodowe “stanowiłaby problem” dla koalicji chętnych.
Le Pen obiecała również całkowicie odrzucić propozycję Macrona dotyczącą podjęcia rozmów z krajami europejskimi na temat tego, w jaki sposób francuski potencjał odstraszania nuklearnego mógłby przyczynić się do zapewnienia bezpieczeństwa UE. Chcąc wykazać się zdolnościami przywódczymi, francuski prezydent prowadzi obecnie rozmowy z niektórymi krajami na temat roli, jaką francuska broń jądrowa mogłaby odegrać w odstraszaniu Rosji poza granicami Francji.
Zapytana, czy byłaby skłonna zgodzić się na przechowywanie francuskiej broni jądrowej w Polsce i Niemczech (czego nawet Macron nie sugerował), odpowiedziała krótko. — Dajcie spokój. To absolutnie nie wchodzi w grę, ponieważ energia jądrowa należy do Francuzów.
Niepewna przyszłość
Niektóre kraje europejskie, przewidując diametralną zmianę polityki we Francji w 2027 r., próbują jak najbardziej zacieśnić współpracę z Macronem. Inne są zaniepokojone przyszłością polityczną Francji, martwiąc się, jak zmiana przywództwa może wpłynąć na zobowiązania składane przez Paryż.
Według wpływowego francuskiego prawodawcy zajmującego się polityką obronną niedawna decyzja Polski o przyznaniu kontraktu na okręty podwodne Szwecji zamiast Francji była częściowo spowodowana obawami Warszawy o przyszłość polityczną Francji. — Niestabilność życia politycznego we Francji jest przerażająca. Polska boi się Bardelli jak ognia — mówi dyplomata.
Inne kraje, takie jak przykładowo Rumunia, nadal postrzegają Francję jako kluczowego partnera w zakresie bezpieczeństwa i chętnie przyjęłyby do siebie więcej żołnierzy z tego państwa, by zrekompensować sobie w ten sposób wycofanie żołnierzy amerykańskich. Urzędnicy z tego południowo-wschodniego kraju europejskiego wiedzą jednak, że zaangażowanie Paryża może mieć datę ważności. — Za dwa lata odbędą się wybory, a następca Macrona będzie mniej skłonny do wysyłania żołnierzy poza granice Francji — mówi jeden z nich.
W obliczu niepewności francuskie siły zbrojne będą nadal starały się wzmocnić swoje szeregi i przyciągnąć młodych ludzi, takich jak Charlotte.
Ona wciąż zastanawia się, czy rzeczywiście chce wstąpić do wojska. Niezależnie bowiem od tego, kto zostanie wybrany na prezydenta w 2027 r., sytuacja geopolityczna raczej nie ulegnie poprawie. — Bardzo ważne jest, aby nasze pokolenie było świadome i wiedziało, jak służyć swojemu krajowi — mówi.
