Epokowa zmiana w USA. Na naszych oczach może runąć wieloletni sojusz. “Znajdujemy się w punkcie zwrotnym”

Nieuniknione zderzenie

Młodzi Amerykanie — zarówno z lewicy, jak i z prawicy, są coraz bardziej sceptyczni wobec bezwarunkowego wsparcia Stanów Zjednoczonych dla Izraela, zwłaszcza w obliczu rosnącej liczby ofiar śmiertelnych w Strefie Gazy i malejących szans na utworzenie państwa palestyńskiego.

Jednocześnie młodzi Izraelczycy skręcają mocno w prawo, stają się bardziej nacjonalistyczni i religijni oraz mniej sympatyzują z Palestyńczykami. A to w nadchodzących latach spowoduje wzrost napięcia w stosunkach między Stanami Zjednoczonymi a Izraelem. Zderzenie wydaje się nieuniknione.

— Znajdujemy się w punkcie zwrotnym, w którym tradycyjne wartości i argumenty dotyczące bezpieczeństwa, które stanowiły podstawę tych relacji, znalazły się pod ogromną presją. Bez względu na to, co nastąpi dalej, musimy ponownie przeanalizować założenia leżące u podstaw tych relacji — mówi Elisa Ewers, która do niedawna była najwyższą rangą demokratyczną urzędniczką ds. Bliskiego Wschodu w Senackiej Komisji Spraw Zagranicznych. — Martwi mnie rosnąca przepaść w Izraelu, która sprawia, że jeszcze ważniejsze jest, abyśmy mieli przekonującą logikę tych relacji — dodaje.

Zwolennicy Palestyny i działacze antywojenni na Times Square, wzywają do aresztowania premiera Izraela Binjamina Netanjahu, który przebywa w mieście w związku z corocznymi obradami Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku, 26 września 2024 r.Anadolu / Contributor / Getty Images

Wyniki sondażu przeprowadzonego przez Pew Research w marcu, na krótko przed wizytą Netanjahu w USA, przedstawiają sprawę jasno. Wynika z niego, że obecnie ponad połowa dorosłych Amerykanów — dokładnie 53 proc. — ma niekorzystną opinię o Izraelu, a tylko 32 proc. ma zaufanie do jego premiera. Częściej niekorzystne opinie o Izraelu wyrażają Demokraci niż Republikanie — 69 proc. w porównaniu z 37 proc. Wśród tych ostatnich odsetek osób z krytycznym zdaniem wobec Izraela stale jednak rośnie.

Dotyczy to zwłaszcza młodszych republikanów. W ciągu ostatnich trzech lat odsetek republikanów poniżej 50. roku życia, którzy mają negatywne opinie na temat Izraela, wzrósł z 35 proc. do 50 proc.. A aż 71 proc. demokratów poniżej 50. roku życia ma nieprzychylną opinię o Izraelu. Spadek poparcia dla Izraela wśród demokratów, zwłaszcza młodszych, rozpoczął się kilka lat temu, szczególnie po tym, jak Netanjahu zbliżył się do Trumpa podczas jego pierwszej kadencji i wyborów w 2020 r. Sytuację pogorszył fakt, że kolejne rządy Netanjahu przesuwały się coraz bardziej w prawo.

Gra na dwa fronty

Chociaż Amerykanie z obu partii poparli Izrael bezpośrednio po atakach z 7 października 2023 r., w których Hamas zabił 1200 osób, poparcie to znacznie spadło — izraelska odpowiedź militarna pociagnęła bowiem za sobą śmierć ponad 64 tys. Palestyńczyków. Najbardziej oczywistym przejawem niezadowolenia młodzieży z poparcia Stanów Zjednoczonych dla Izraela były ogólnokrajowe protesty, które wybuchały raz za razem na kampusach. Inspirowała je w dużej mierze lewica, ale nastroje te przeniknęły również na prawicę. Częściowo stało się to pod wpływem Trumpa, który zyskał realne poparcie wśród młodszych wyborców i chętnie wykorzystał niezadowolenie z polityki prezydenta Joego Bidena wobec Izraela.

Curt Mills, dyrektor wykonawczy magazynu “American Conservative”, zwraca uwagę na to, że podczas kampanii wyborczej Trump “wykorzystywał obie strony sporu jako broń”. Podczas wiecu w kwietniu 2024 r. dołączył do tłumu skandującego “Genocide Joe” (Joe Ludobójca), co pierwotnie było hasłem lewicowym mającym na celu wyrażenie niezadowolenia wobec Bidena. Miesiąc wcześniej, podczas wywiadu dla Foxa, skrytykował Bidena za “miękkość” i wezwał Izrael do “zakończenia problemu” w Strefie Gazy.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Tymczasem zbliża się druga rocznica wojny, a jej końca nie widać. Mill, który wywodzi się z jednej z frakcji w Partii Republikańskiej, skierował niedawno ostre słowa do Trumpa. — Republikanie są teraz za to odpowiedzialni — powiedział. — Duże znaczenie ma kwestia wieku. Znaczna część poparcia dla izraelskiej twardej linii pochodzi od starszych republikanów, starszych republikanów ewangelickich, a niektórzy z nich odeszli, na scenę wkroczyli nowi wyborcy — powiedział.

Gabe Guidarini, przewodniczący Ohio College Republican Federation i student ostatniego roku Uniwersytetu w Dayton, zgadza się z tym. Mówi, że wśród młodszych konserwatystów “panuje przekonanie, że konflikt ten naprawdę nie przynosi korzyści Amerykanom, a nasze zaangażowanie w niego również nie jest dla nich korzystne”.

Wielu młodych demokratów ma podobne odczucia. — Jesteśmy świadkami sojuszu, który w dużej mierze jest niesprawiedliwy — mówi Sunjay Muralitharan, przewodniczący College Democrats of America i student nauk politycznych na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego.

Ostry zwrot w prawo

W czasie gdy amerykańska opinia publiczna staje się coraz bardziej rozczarowana Izraelem, po drugiej stronie następuje równoległa zmiana — Izraelczycy, zwłaszcza młodzi, skręcają w prawo.

Wielu młodych Izraelczyków, którzy dorastali w czasie drugiej intifady palestyńskiej lub podczas pięciu kolejnych wojen w Strefie Gazy, wykształciło w sobie bardziej jastrzębie stanowisko i mocno koncentruja się na kwestiach bezpieczeństwa. Ludność Izraela staje się również coraz bardziej religijna — według różnych szacunków do 2050 r. prawie 25 proc. Izraelczyków może zostać ultraortodoksami.

Młodsi Izraelczycy nie mają doświadczenia związanego z nadzieją, jaką budziły porozumienia z Oslo [zakładającego wzajemne uznanie Izraela i Organizacji Wyzwolenia Palestyny zawarte w 1993 r. i będące fundament procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie], ani wspomnień z życia w kraju wespół z Palestyńczykami. Niepowodzenie porozumień wynegocjowanych przez Stany Zjednoczone na przestrzeni lat doprowadziło do coraz większego podziału i osłabienia nadziei na powstanie dwóch niezależnych państw, o które od dawna zabiegała społeczność międzynarodowa.

Trauma z 7 października mogła tylko pogłębić pesymistyczne poglądy wielu Izraelczyków, ale przesunięcie w kierunku skrajnej prawicy rozpoczęło się już wcześniej.

W badaniu przeprowadzonym w 2024 r. przez Israel Democracy Institute 58 proc. żydowskich Izraelczyków określiło się mianem prawicowcych. W kwietniu 2019 r. w ten sposób identyfikowało się tylko 46 proc. Przyszłoroczne wybory w Izraelu będą testem dla tej tendencji. Pozycja polityczna Netanjahu się waha, ale jego rząd często utrzymywał się przy władzy dzięki poparciu partii jeszcze bardziej prawicowych.

“Poważny sygnał ostrzegawczy”

Perspektywa rzeczywistego rozłamu między Izraelem a Stanami Zjednoczonymi nie jest już tylko bezpodstawną spekulacją. Nawet Netanjahu przyznał, że możliwe jest odseparowanie kego kraju od reszty świata, w tym prawdopodobnie od najważniejszego sojusznika. — Możemy znaleźć się w sytuacji, w której zostaniemy zablokowani nie tylko w zakresie badań i rozwoju, ale także samej produkcji [broni]. Nasze przemysły obronne mogą zostać zablokowane i będziemy musieli stać się Atenami i super-Spartą, dostosowując się do gospodarki autarkicznej — powiedział podczas niedawnego publicznego wystąpienia, które wzbudziło zdziwienie w Jerozolimie i poza nią.

— Nie mamy wyboru. Przynajmniej w nadchodzących latach będziemy musieli radzić sobie z tymi próbami izolacji. Musimy najpierw rozwinąć umiejętność samodzielnego zarządzania — dodał.

Premier Izraela Binjamin Netanjahu, Waszyngton, 29 września 2025 r.Alex Wong / Staff / Getty Images

Wiele osób w Izraelu obawia się upadku tego, co kiedyś było podstawową zasadą jego polityki zagranicznej — utrzymania ponadpartyjnego wsparcia USA dla kraju.

— To poważny sygnał ostrzegawczy — powiedział Yair Lapid, lider izraelskiej opozycji, odnosząc się do sondaży wskazujących na spadek poparcia dla Izraela wśród młodych demokratów i republikanów.

Pomimo szybkich zmian w opinii publicznej politycy w Waszyngtonie reagują powoli. Mimo ostrych wypowiedzi Trump nie wywarł presji na Netanjahu, by ten zakończył wojnę w Strefie Gazy. W lipcu Senat przegłosował 72 głosami do 27 zezwolenie na sprzedaż broni do Izraela o wartości 675 mln dol. (2,5 mld zł). Mimo to powoli zaczynają pojawiać się pęknięcia. Głosowanie to było pierwszym w historii przypadkiem, kiedy większość senatorów demokratycznych zagłosowała za zablokowaniem sprzedaży broni Izraelowi — co jest ważnym sygnałem wskazującym kierunek, w którym zmierza partia. W przeszłości takie uchwały nie byłyby nawet poddawane pod głosowanie, nie mówiąc już o uzyskaniu tak dużego poparcia.

Jeszcze do niedawna zarówno republikanie, jak i demokraci widzieli korzyści polityczne w podkreślaniu swojego proizraelskiego nastawienia. To może się zmienić.

— W Waszyngtonie panował ponadpartyjny konsensus, że obie partie w pełni popierają Izrael, że Izrael jest naszym najbliższym sojusznikiem w regionie, że jest to jedyna jasna plama demokracji w trudnym sąsiedztwie i po prostu przyjmowano za pewnik, że Stany Zjednoczone będą dostarczać broń lub wsparcie wojskowe o wartości miliardów dolarów rocznie — mówi Tommy Vietor, były rzecznik Rady Bezpieczeństwa Narodowego w administracji Obamy, który obecnie prowadzi program “Pod Save the World”.

Bez kompromisów

Kluczowym sprawdzianem tej zmiany będzie renegocjacja przez administrację Trumpa umowy obronnej między Izraelem a Stanami Zjednoczonymi, która odbywa się raz na dziesięć lat. Obecna umowa wygaśnie w 2028 r. Negocjacje w sprawie jej zastąpienia rozpoczną się znacznie wcześniej.

Wśród kilkunastu obecnych i byłych urzędników administracji Trumpa i Bidena oraz republikańskich i demokratycznych pracowników Kapitolu, z którymi rozmawiałam, większość zgodziła się, że następna 10-letnia umowa będzie oscylować wokół tego samego poziomu pomocy w wysokości 3,8 mld dol. (13,8 mld zł) rocznie, ale będzie to szczyt takiego wsparcia. Co ważne, debata ta może zbiegnąć się w czasie z prawyborami prezydenckimi w 2028 r. i nie byłoby niczym szokującym, gdyby Izrael stał się punktem zapalnym w kampanii wyborczej — w obu partiach.

Propalestyńskie protesty w Kalifornii, 8 czerwca 2025 r.Anadolu / Contributor / Getty Images

Dla młodszych izraelskich demokratów i republikanów ostatnie kilka lat było szczególnie trudne, niezależnie od ich stanowiska w sprawie Izraela. W rozmowach na ten temat wielu z nich stwierdziło, że rozumieją zmiany zachodzące w ich partiach, ale martwią się również potencjalnym antysemickim podtekstem.

Jeden z byłych izraelskich pracowników administracji Bidena, który zajmował się kwestiami bezpieczeństwa narodowego, wspominał, że choć kiedyś był dumny z tego, że mógł opowiadać ludziom o swojej pracy, to każda sugestia, że zajmuje się Izraelem i Gazą, budziła w nim niepokój.

— Bałem się, co ktoś może o tym pomyśleć, zwłaszcza osoba poniżej 40. roku życia — mówi.

Ludzie przynosili ciastka dla tych, którzy pracowali do późna nad wojną rosyjsko-ukraińską. Takiego ciepła nie było dla tych, którzy badali politykę Bidena wobec Izraela.

Praca nad Izraelem “była jak długi koszmar, który nigdy się nie kończył” — mówi anonimowo były urzędnik. Trudno było mu znaleźć równowagę między długoletnią sympatią do Izraela a oburzeniem na to, co działo się w Strefie Gazy. — Nie było żadnego możliwego kompromisu — dodaje.