19 stycznia przed podróżą do Davos prezydent Karol Nawrocki spotkał się z przedsiębiorcami. Tematem wydarzenia był akces Polski do G20, głowa państwa w swoim wystąpieniu przedstawiła jednak również swoją wizję miksu energetycznego Polski w przyszłości.
— Naszą drogą jest energia atomowa. W kolejnych latach, dekadach musimy być na drodze do atomu, natomiast transformacja energetyczna musi przebiegać w sposób odpowiedzialny, szczególnie społecznie — podkreślał.
Jak zaznaczył, węgiel daje stabilizację, dzięki temu, że jest polskim surowcem. Przekonywał, że nie powinniśmy oddawać w tej kwestii pola, ulegając “niepokojącym trendom z Europy Zachodniej”.
Czytaj także: Polskie porty biją rekordy. Rząd zapowiada nowe wielkie inwestycje
Energia atomowa w Polsce to priorytet
prezydenta
— Atom jest naszą przyszłością, odnawialne źródła energii są pewnym dodatkiem do bilansu energetycznego — podsumował Nawrocki.
Jak wskazują nasze źródła zbliżone do Kancelarii Prezydenta, Karolowi Nawrockiemu chodzi o to, żeby nie porzucać pospiesznie węgla, przechodząc na gaz. — Celem prezydenta jest to, abyśmy nie robili nieprzemyślanej transformacji, zastępując węgiel gazem, tylko o to, by z węgla od razu przejść na atom. Dla głowy państwa najważniejsza jest stabilność, bo to nie tylko kwestia ekonomiczna, ale też element bezpieczeństwa państwa — mówi nasz rozmówca.
Z kolei ekspert Centrum Strategii Rozwojowych Marcin Izdebski mówi Business Insider Polska, że przekonanie, zgodnie z którym nie potrzebujemy kolejnych dużych elektrowni jądrowych, zakłada, że transformacja energetyczna jest procesem skończonym.
Tymczasem, jak mówi, w latach 40., gdy druga duża elektrownia zacznie produkować prąd, obecnie funkcjonujące źródła OZE będą już “skrajnie wyeksploatowane”.
— Instalacje OZE funkcjonują 15-25 lat. Cykl życia atomu jest znacznie dłuższy, wynosi 60-80 lat, co więcej atom nie potrzebuje bilansowania jak OZE, co zwiększa jego efektywność ekonomiczną. Najbardziej uzasadnione jest budowanie elektrowni jądrowych tam, gdzie dziś działają jednostki oparte o węgiel. Inaczej miejsca te czeka zapaść gospodarcza — podkreśla Marcin Izdebski.
Rząd rozwija atom, ale także odnawialne źródła energii
O wypowiedź Karola Nawrockiego zapytaliśmy pełnomocnika rządu do spraw strategicznej infrastruktury energetycznej, wiceministra energii Wojciecha Wrochnę podczas konferencji prasowej w tym tygodniu.
— Cieszę się bardzo, że atom jest naszym wspólnym celem, tu nie mamy żadnych wątpliwości. Na poziomie ogólnego komunikatu widzę jednak lekki rozjazd między tym, co chcemy robić jako rząd, a tym, co deklaruje prezydent. Jeżeli mówimy o OZE jedynie w roli uzupełniającej, to chciałbym wiedzieć, jak do tego doprowadzić, bo dziś wiemy, że OZE są w stanie zapewnić nam jednostkowo najniższy koszt energii — odpowiada Wojciech Wrochna.
Ubiegły rok był przełomowy dla rozwoju atomu w Polsce. W grudniu Wrochna sfinalizował negocjacje z Komisją Europejską w sprawie zgody na pomoc publiczną dla pierwszej polskiej elektrowni jądrowej, która ma powstać w Lubiatowie-Kopalinie na Pomorzu. Na początku roku Sejm niemal jednogłośnie uchwalił zaś ustawę o wsparciu budowy pierwszej elektrowni atomowej kwotą ponad 60 mld zł z budżetu państwa.
Czytaj także: Jakie będą ceny prądu? Jest przełomowa decyzja Komisji Europejskiej
Jak przypomina Wrochna, w połowie bieżącego roku mają zakończyć się negocjacje umowy na budowę pierwszej polskiej elektrowni jądrowej (EPC). Na ten rok zaplanowano też wstępne prace na terenie budowy elektrowni oraz przygotowanie infrastruktury towarzyszącej. Poza tym wkrótce, jeszcze w pierwszym kwartale, spółka PEJ złoży do Państwowej Agencji Atomistyki wniosek o wydanie zezwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej.
— To kluczowe pozwolenie, które pozwoli nam na uzgodnienie z PAA wszystkich decyzji dotyczących samego reaktora — po jego wydaniu będzie można przystąpić do budowy — tłumaczy Wrochna.
I podkreśla: — Jednocześnie toczą się prace nad drugą elektrownią jądrową i nad małymi reaktorami, czyli SMR-ami. W tym roku spodziewamy się mocnego przyspieszenia prac w tych sprawach. Widzimy, że to jest również szansa dla polskiej gospodarki.
W kontekście wypowiedzi prezydenta Wrochna wskazuje, że węgiel — zwłaszcza polski — jest drogi, ze względu na koszty wydobycia, a dodatkowo obciąża go ETS, zaś prawo unijne nie pozwala na dopłacanie do wytwarzania dla źródeł wysokoemisyjnych, takich jak węgiel kamienny czy brunatny.
Zaznaczył, że marginalizacja OZE oznaczałaby zatem wyższe ceny dla odbiorców. — A jest to ewidentnie w sprzeczności z celami rządu — zaznacza Wojciech Wrochna.
— Rząd ma bardzo racjonalne i pragmatyczne podejście do energetyki. W żadnym wypadku nie podchodzimy ideologicznie do żadnych źródeł — ani węgla, ani OZE, ani atomu. Realizujemy politykę, która ma osiągnąć trzy cele: bezpieczeństwo energetyczne, obniżanie emisji CO2 i konkurencyjność gospodarki. Tylko i wyłącznie przez pryzmat tych trzech kwestii patrzymy na zagadnienie przyszłego miksu energetycznego Polski — podsumowuje Wojciech Wrochna.
Minister aktywów zapowiada przegląd strategii PGE pod kątem dużego atomu
O komentarz do słów prezydenta poprosiliśmy też ministra aktywów państwowych Wojciecha Balczuna, który nadzoruje polskie spółki energetyczne.
— Jestem zwolennikiem racjonalnej polityki i budowania zbalansowanego systemu, w którym wszystkie źródła energii będą tworzyły bezpieczny miks energetyczny, zabezpieczający interesy państwa i bezpieczeństwo obywateli — odpowiada minister aktywów.
Jak dodaje, w kontekście debaty o roli OZE warto przypomnieć, że w tym tygodniu 10 europejskich państw uzgodniło budowę farm wiatrowych o mocy 100 GW na Morzu Północnym.
— To pokazuje, że ta technologia wychodzi z defensywy. W Polsce pod koniec roku mieliśmy zakończoną sukcesem aukcję mocy na energię z krajowych farm offshore. Oczekuję jednak od spółek z udziałem Skarbu Państwa przepracowania projektów inwestycji w OZE pod kątem ich efektywności — akcentuje Wojciech Balczun.
I wskazuje: — Natomiast rola energetyki jądrowej — druga lokalizacja dla dużego atomu oraz SMR-y — to kluczowa kwestia, którą obecnie dyskutujemy. W środę w Paryżu rozmawiałem o tym z francuskim ministrem nadzorującym sektor energii atomowej. Był ze mną prezes PGE, która to spółka posiada Elektrownię Bełchatów — to lokalizacja mocno brana pod uwagę w kontekście dużego atomu.
Jak dodaje Balczun, nowy zarząd PGE “dokonuje przeglądu wszystkich aspektów funkcjonowania spółki, w tym strategii uchwalonej w ubiegłym roku, przede wszystkim właśnie pod kątem drugiej lokalizacji dla dużego atomu”.
Toczą się też, przypomina, prace Orlenu — w ramach OSGE — nad SMR-ami.
— Wszystkie te działania, jeżeli będą racjonalnie zaplanowane, pozwolą nam sprawnie dążyć do bezpiecznego i niskoemisyjnego miksu energetycznego, ale trzeba mieć świadomość, że jeszcze przez wiele lat węgiel będzie nam potrzebny. Dążenie do takiego miksu jest istotne także w kontekście dynamicznej sytuacji geopolitycznej — konkluduje Wojciech Balczun.
Prezes Polskich Sieci Elektroenergetycznych odrzuca logikę głowy państwa
Najmocniej od podejścia prezydenta dystansuje się Grzegorz Onichimowski, prezes Polskich Sieci Elektroenergetycznych (PSE).
— To myślenie życzeniowe, oparte o ideologię. Cały świat się elektryfikuje i to wcale nie Europa jest na czele tego trendu, tylko Azja. Ta elektryfikacja jest oparta na OZE, jest komponent atomowy — są elektrownie w Indiach, czy Chinach — ale w porównaniu z OZE to jest margines — ripostuje w rozmowie z Business Insider Polska.
Zarazem Onichimowski przyznaje, że jako operator systemu świetnie zdaje sobie sprawę z tego, że oparcie systemu wyłącznie na źródłach zależnych od pogody jest niemożliwe.
— Potrzebujemy węgla lub gazu, a w przyszłości atomu, do stabilizowania. Najmniej zależny od pogody jest wiatr na morzu, choć oczywiście liczę na to, że będzie tańszy, niż wynika to z zawieranych dziś kontraktów różnicowych. Co więcej inicjatywa europejskich państw, by zbudować do 100 GW offshore na Morzu Północnym wróży, że źródło to może potanieć — mówi prezes PSE.
Jego zdaniem naszym największym problemem jest więc raczej to, że za wolno budujemy OZE, więc grozi nam, że zamienimy węgiel na gaz. — W perspektywie kilku lat węgiel straci bowiem swoją obecną pozycję w polskim systemie energetycznym i stanie się paliwem sezonowym — stosowanym zimą — przekonuje Onichimowski.
Najważniejsze dla elektryfikacji, podkreśla, są źródła odnawialne. Kluczową rolę odgrywają też magazyny energii.
Onichimowski zwraca uwagę na to, że duże elektrownie atomowe budowane są z dużym komponentem środków publicznych. — Nie sądzę, by Europa przy tym poziomie zadłużenia i wydatków zbrojeniowych była w stanie taki ciężar udźwignąć. Budowa 20, czy nawet 10 elektrowni jądrowych w Polsce jest kompletnie nierealna, a trzeba by myśleć o takich liczbach, by można mówić o podstawowej roli atomu w systemie — uważa.
W jego ocenie pewne nadzieje budzą SMR-y. — Jeżeli prywatni przedsiębiorcy deklarują, że chcą w nie inwestować i mówią o kontraktach różnicowych porównywalnych z tymi, jakie obecnie uzyskują projekty offshore, to myślę, że powinniśmy w to iść. W takim wariancie ryzyka opóźnień czy przekroczenia kosztorysów spadną bowiem na przedsiębiorców — zaznacza prezes PSE. Jednak, zastrzega, “tej technologii jeszcze nie ma w użyciu, więc nie możemy na SMR-ach opierać dzisiejszych scenariuszy“.
W PiS nasilają się głosy w obronie węgla
We wtorek podczas nadzwyczajnej sesji sejmiku województwa łódzkiego na temat przyszłości Bełchatowa poseł PiS Janusz Kowalski wystąpił z płomiennym przemówieniem w obronie węgla. — Dziś dowiedzieliśmy się, że rząd chce zamknąć Elektrownię Bełchatów — ogłosił, choć to za rządów PiS zapadła decyzja o wygaszeniu tej siłowni do 2036 r. Ten sam przekaz Kowalski kolportował też w swoich mediach społecznościowych. — Szok! Koalicja Tuska chce zamknąć Elektrownię Bełchatów. Nie ma na to zgody! Bronimy jako @pisorgpl polskiego węgla, miejsc pracy i zdrowego rozsądku! — napisał na X.
Dzień później, w środę z prowęglowym przekazem wystąpił były prezes Polskiej Grupy Energetycznej w czasach PiS, dziś prezes Fundacji SET (Security-Energy-Technology) oraz członek zespołu energetycznych doradców prezydenta Wojciech Dąbrowski. W wywiadzie dla portalu WNP stwierdził, że węgiel daje nam bezpieczeństwo, bo jest to paliwo dostępne u nas, na miejscu. — Uważam, że należałoby rozważyć budowę nowych kopalń, na przykład w Lubelskim Zagłębiu Węglowym. Trzeba też pomyśleć o budowie nowych elektrowni węglowych. I to realizować — przekonywał Wojciech Dąbrowski.
I dodawał: — Niektórzy wskazują na gaz, ale jest to paliwo bardzo podatne na różne zawieruchy natury geopolitycznej. O tym nie wolno zapominać, bowiem nie mamy wystarczających własnych zasobów gazu i około 80 proc. tego paliwa musimy importować. Zatem gaz może być tylko cennym uzupełnieniem.
Czytaj także: Konflikt o gaz w polskim miksie energetycznym. Kto ma rację?
Gaz — jako paliwo importowane — coraz częściej jest zresztą na cenzurowanym. Dla przykładu w tym tygodniu w Brukseli aktywiści Greenepace protestowali przeciwko planom zakupu nadmiarowych, ich zdaniem, ilości LNG z USA. Organizacja przywołuje szacunki Międzynarodowej Agencji Energetyki, zgodnie z którymi w 2026 r. import LNG do Europy osiągnie rekordowy poziom 185 mld metrów sześciennych. — Uczyni to Europę zakładnikiem nowej, niepokojącej polityki zagranicznej Waszyngtonu — przestrzega.
Transformacja energetyczna mocno wybrzmi w kampanii wyborczej
Dziś w sprawie transformacji energetycznej PiS radykalizuje się — jego przekaz mocno odbiega od praktyki rządzenia w latach 2015-2023. Ma to związek z przyszłorocznymi wyborami do parlamentu. Należy spodziewać się, że w najbliższych kilkunastu miesiącach spór o transformację energetyczną będzie coraz mocniej obecny w debacie publicznej. Będzie się ogniskował między innymi wokół tematu przyszłości ośrodków uzależnionych od węgla, takich jak Bełchatów czy Konin, a także opłaty od emisji CO2 generowanych przez ogrzewanie domów i samochody, czyli ETS 2, która ma wejść w życie w 2028 r.
