13 grudnia mijają dwa lata od powołania rządu Donalda Tuska. Po ośmiu latach rządów PiS władzę przejęła koalicja 15 października. W lipcu br., po wygraniu wyborów prezydenckich przez Karola Nawrockiego doszło do rekonstrukcji rządu. Dlatego dziś nie podsumowujemy poszczególnych ministrów, ale realizację umowy koalicyjnej. “Syntezę programów partii, które tworzą tę koalicję” jak zaznaczył premier Donald Tusk w exposé.
Ze szczegółowej analizy każdego z 23 punktów umowy wynika, że z ich wdrażaniem nie jest tak źle, jak pokazują sondaże. Tylko sześć punktów nie zostało całkowicie zrealizowanych, choć w naszym podsumowaniu nie odnosimy się do rozliczeń rządów PiS.
W sondażu UCE Research dla Onetu 33,1 proc. ankietowanych ocenia pracę premiera bardzo dobrze i raczej dobrze, a 42,6 proc. źle i bardzo źle. W ciągu dwóch lat jednak uchwalono prawie 400 ustaw, w tym większość projektów przygotował rząd lub posłowie koalicji. W tym czasie, zarówno prezydent Andrzej Duda, jak i Karol Nawrocki zawetowali 32 ustawy. Do tego wiele trafiło do Trybunału Konstytucyjnego.
Nie można też zapominać o zmieniającej się sytuacji geopolitycznej i zagrożeniu ze strony Rosji. Co udało się zatem zrealizować z 23 punktów umowy, a co ugrzęzło po drodze? Oto podsumowanie.
1. Bezpieczeństwo Polek i Polaków
To zadanie priorytetowe. W związku z rosyjską agresją na Ukrainę koalicja umieściła je na pierwszym miejscu swojej umowy. Bezsprzecznie bezpieczeństwo jest w centrum działania obecnej ekipy rządzącej — premier ogłosił, że żyjemy w czasach przedwojennych.
To wokół bezpieczeństwa skupione były więc priorytety polskiej prezydencji w Radzie UE, a także rewizje Krajowego Planu Odbudowy, dzięki czemu powstał Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności. Polska skutecznie forsowała swój punkt widzenia w tej sprawie na forum UE, czemu zawdzięcza to, że będzie największym beneficjentem unijnego programu SAFE.
Kierując się właśnie względami bezpieczeństwa, rząd stawia na zacieśnienie współpracy z państwami nordyckimi. Znalazło to wyraz w niedawnym wyborze szwedzkiej oferty na dostawę okrętów podwodnych w ramach programu Orka, czym Warszawa naraziła się zarówno Paryżowi, jak i Berlinowi.
Pole manewru rządu w polityce bezpieczeństwa, jak i szerzej — zagranicznej — ogranicza konieczność kohabitacji z reprezentującym opozycyjny obóz prezydentem Karolem Nawrockim. To właśnie brak spójnej współpracy na linii rząd-prezydent uznawany jest za główny powód tego, że Polski brakuje przy stole rozmów na temat ustalenia warunków pokoju w Ukrainie. W Europie temat zmonopolizowały Berlin, Paryż i Londyn. To kłóci się z zapisaną w umowie obietnicą umacniania pozycji Polski na arenie międzynarodowej. Póki co nie udało się też odbudować wspólnoty narodowej, co zapisano w umowie.
Bez wątpienia w porównaniu z okresem rządów PiS, Polsce udało się jednak umocnić pozycję w Unii Europejskiej. Kraj ma być największym beneficjentem przyszłego budżetu UE na lata 2028-2034, rząd odblokował też KPO i fundusze spójności. Symbolem nowej jakości relacji z Francją jest zaś podpisany wiosną tego roku traktat polsko-francuski, który jednak wciąż czeka na wypełnienie treścią. Mimo deklaracji dobrej woli po obu stronach wciąż nie udało się natomiast wyprowadzić z impasu relacji Warszawa-Berlin.
Trudno uznać za spełnioną obietnicę profesjonalizacji i odpolitycznienia polskiej dyplomacji. Tu sytuację dodatkowo komplikuje konflikt z głową państwa.
Koalicja deklarowała też, że w trosce o bezpieczeństwo obywatelek i obywateli będzie dążyć do odbudowy obrony cywilnej. Realizacja tej obietnicy jest jednak w powijakach. Uchwalenie ustawy się przeciągało, a teraz pojawiają problemy z realizacją. Mimo pewnych działań edukacyjnych społeczeństwu ciągle brak podstawowej wiedzy i umiejętności w sprawie tego, jak reagować w sytuacji zagrożenia.
Zobacz też: Inwestycje, inwestycje i jeszcze raz inwestycje. Szef MON chwali się osiągnięciami
2. Przywrócimy porządek prawny
To najtrudniejszy punkt umowy, bo PiS bardzo sprytnie rękoma Zbigniewa Ziobry zabetonował prokuraturę i sąd. Teraz zaś wszelkie zmiany są blokowane przez prezydentów z obozu PiS. Tu trudno liczyć na współpracę. Teraz dopiero widać, że większą szansę na kompromis dawał Andrzej Duda. Do negocjacji jednak nie doszło. W efekcie, choć Sejm uchwalił ustawy reformujące Trybunał Konstytucyjny i Krajową Radę Sądownictwa, to nie weszły w życie, bo prezydent Duda skierował je do TK.
Przygotowywana przez ministra sprawiedliwości, najpierw Adama Bodnara, teraz Waldemara Żurka ustawa o statusie sędziów też nie ma szansy na wejście w życie, póki w Pałacu Prezydenckim zasiada Karol Nawrocki. Co więcej, krytykuję ją otwarcie i Marcin Wiącek, rzecznik praw obywatelskich, i Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Wiele osób mówi nam zgodnie, że następca Bodnara zdołał jedynie jeszcze bardziej podzielić sędziów, zamiast zjednać sobie środowisko, obrócił je przeciwko sobie.
Koalicji udało się wymienić jedynie prokuratora generalnego, choć zdaniem opozycji wbrew prawu. To jednak za mało, by sprawnie zarządzać śledczymi. Większość prawników, doświadczonych karnistów uważa, że prokuratorzy grają na przeczekanie do kolejnych wyborów. Świadczyć o tym może choćby brak aktów oskarżenia w sprawach dotyczących polityków PiS. Przez błąd prokuratury nie udało się też uchylić immunitetu Małgorzacie Manowskiej, jako przewodniczącej Trybunału Stanu.
Z drugiej strony wciąż nie ma finalnego projektu nowej ustawy o prokuraturze, czy innych projektów usprawniających pracę sądów. W Ministerstwie Sprawiedliwości działa dużo zespołów, ale efektów nie widać.
Do tej pory koalicja bojkotowała też Trybunał Konstytucyjny. Skoro jednak prezydent jest z opozycji, to jednak chce rozpocząć proces wyboru nowych sędziów na zwalniające się stanowiska. Tu więc czas może okazać się sprzymierzeńcem koalicji.
Zobacz też: Ekspert miażdży projekt ministra Żurka. “Koszulką z napisem Konstytucja wytarto sobie usta”
3. Wspieranie zawodów kluczowych dla funkcjonowania państwa
Koalicja dotrzymała tego punktu umowy. W 2024 r. wynagrodzenia dla nauczycieli wzrosły o 30 proc., a dla sfery budżetowej o 20 proc. W 2025 r. jednak już przez złą sytuację finansową państwa dostali 5 proc. podwyżki, a w przyszłym roku 3 proc. Więcej mieli otrzymać pracownicy sądów, ale głosami koalicji Sejm je odebrał. Chodziło o kwotę 94 mln 375 tys. zł.
4. Poprawa systemu ochrony zdrowia. Podniesiemy nakłady
Wszystko wskazuje na to, że koalicja nie zdawała sobie sprawy, w jakim stanie prawnym przejmuje ochronę zdrowia. Obiecała zniesienie limitów na leczenie NFZ, choć PiS zostawił po sobie ogromne problemy finansowe spowodowane skokowo rosnącymi wynagrodzeniami pracowników szpitali i przychodni.
Podwyżki w 2022 r. zaproponowali Adam Niedzielski i Piotr Bromber — ówczesny wiceminister, ale w Sejmie poparli je też posłowie obecnej koalicji rządzącej. W efekcie w budżecie NFZ jest ogromna luka, którą trzeba pokrywać z dotacji z budżetu państwa.
Izabela Leszczyna jednak nie walczyła o finanse na NFZ, nie proponowała też reform. Koalicja za jej czasów przegłosowała obniżenie składki zdrowotnej dla przedsiębiorców, choć w umowie tego nie obiecała. Prezydent zaś wetując obniżkę, zrobił tak naprawdę koalicji prezent.
Dopiero Jolanta Sobierańska-Grenda odważnie mówi o problemach ochrony zdrowia. Po drugiej stronie ma jednak cerbera w postaci Ministerstwa Finansów. Jeśli jednak punkt umowy ma być dotrzymany, to Andrzej Domański musi spojrzeć na twarde dane i przyznać, że potrzebna jest stała dotacja, a nie tymczasowe kroplówki. Zgadza się, że do NFZ trafiają miliardy, w 2026 r. to 218 mld zł, ale to i tak o blisko 24 mld zł mniej niż potrzeba. Bez zmian luka będzie się pogłębiać, o czym alarmują eksperci.
5. Dobra edukacja
“Wystarczy chyba zamknąć na chwilę oczy i przypomnieć sobie. Pan minister Czarnek — pani minister Nowacka. I chyba wszystko jasne, prawda?” — tak Donald Tusk przedstawił podczas exposé nową ministrę edukacji.
Dwa lata później Paweł Mrozek z Akcji Uczniowskiej w “Poranku TOK FM” powiedział “Zawiodła miliony uczniów, nauczycielek i nauczycieli”. Żal do niej mają też związki zawodowe, w tym ZNP.
Wielu pedagogów w prywatnych rozmowach mówi, że nigdy by nie pomyśleli, że najgorszy Czarnek był lepszy od Barbary Nowackiej. Mają żal za zniesienie prac domowych, sposób wprowadzenia edukacji zdrowotnej, godziny basiowe, czyli brak wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, brak realnych reform i odbiurokratyzowania szkół. Jedyny sukces to zlikwidowanie jednej godziny religii, choć nie dla wszystkich.
6. Wzmocnimy prawa kobiet
Choć w koalicji nie było jednomyślności, co do przyszłości przepisów aborcyjnych, to w umowie jej członkowie zapisali unieważnienie wyroku TK z 2020 r. Przywrócenie tzw. kompromisu aborcyjnego jest niemożliwe bez zmiany prawa, czyli podpisu prezydenta.
Niemożliwe jednak okazało się uchwalenie, chociażby ustawy znoszącej kary za aborcję. Najpierw przeszkodą były wybory samorządowe, potem prezydenckie i postawa koalicjantów. Sejmowa komisja nadzwyczajna do rozpatrzeniach trzech projektów ustaw (Lewicy, PSL i Polski 2050 oraz KO) ostatni raz zebrała się… 9 lipca 2024 r.
Izabeli Leszczynie, gdy była ministrem zdrowia, udało się jednak rozporządzeniem wprowadzić program pozwalający farmaceutom wystawić w aptece recepty na pigułkę “dzień po”— do sierpnia 2025 r. wystawili ok. 15 tys. recept. Leszczyna wprowadziła też refundację in vitro.
7. Wszyscy jesteśmy równi
W tej kwestii koalicja poniosła kolejną porażkę. Do tej pory nie została uchwalona ustawa o związkach partnerskich. Zapowiadany szumnie w październiku przez Lewicę i PSL kompromisowy projekt o statusie osoby najbliższej światło dzienne ujrzał dopiero 12 grudnia. Choć trzeba przyznać, że to już jest druga wersja ustawy.
Sejm uchwalił obiecaną ustawę o tzw. mowie nienawiści, która przewidywała kary m.in. za dyskryminację ze względu na płeć i orientację seksualną, ale prezydent Andrzej Duda skierował ją TK.
8. Przeciwdziałanie zmianom klimatycznym
Ósmy punkt umowy koalicyjnej dotyczy transformacji energetycznej. Tu trzeba docenić koalicję za działania na rzecz energetyki jądrowej — zwłaszcza od czasu powołania jesienią ubiegłego roku Wojciecha Wrochny na pełnomocnika rządu do spraw strategicznej infrastruktury energetycznej. Skutecznie przeprowadził on notyfikację pomocy publicznej dla pierwszej polskiej elektrowni jądrowej, przeforsował ustawę o dokapitalizowaniu inwestora tej elektrowni — spółki Polskie Elektrownie Jądrowe — kwotą 60,2 mld zł i doprowadził do bardzo dobrze ocenianych przez rynek zmian we władzach tej spółki.
Cieniem na dorobek koalicji rzuca się natomiast brak obiecanej w umowie liberalizacji ustawy wiatrakowej. Na usprawiedliwienie rządu można jedynie wskazać, że realizację tych obietnic utrudnia mu spór w tej sprawie z obecnym, jak i poprzednim, prezydentem. Z drugiej strony jednak efektywność polityki energetycznej rządu ogranicza podział kompetencji w tej sprawie między resorty energii i klimatu.
Koalicja obiecywała też niskie ceny energii dla gospodarstw domowych i firm. Zwłaszcza w tym drugim przypadku trudno mówić o wywiązaniu się z obietnic.
Zobacz też: Polski atom hitem? Czołowe polskie banki chcą kredytować budowę
9. Poprawa poziomu ochrony polskich lasów, rzek i powietrza
Koalicja nie zrealizowała obietnicy wyłączenia z wycinek 20 proc. najcenniejszych obszarów leśnych — protestowała przeciw temu branża drzewna. Wprowadzono natomiast moratorium, by zabezpieczyć cenne przyrodniczo obszary.
Od 2025 r. obowiązuje natomiast obiecane ograniczenie eksportu drewna. W trzech pierwszych kwartałach 2025 r. eksport polskiego drewna do Chin spadł o 50 proc.
Zgodnie ze złożoną obietnicą, od września tego roku, wprowadzono zakaz spalania pełnowartościowego drewna w energetyce zawodowej. Z kolei ustawa ustanawiająca społeczny nadzór nad lasami jeszcze nie została przegłosowana.
Obiecano też zwiększenie powierzchni parków narodowych w porozumieniu z lokalnymi społecznościami. Prezydent zawetował jednak ustawę o utworzeniu Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry. W reakcji resort klimatu zapowiedział alternatywne rozwiązania, tzw. plan B.
W umowie zapowiedziano też niezbędne zmiany w programie Czyste powietrze — wprowadzono je jednak zdecydowanie za późno. W efekcie w programie doszło do nadużyć i znalazł się on w bezprecedensowym kryzysie, z którego — według ministerstwa — wychodzi, jednak proklimatyczni aktywiści są innego zdania.
10. Powrót do przewidywalności w systemie podatkowym
Tu kluczowy miał być dialog z organizacjami pracodawców i… sześciomiesięczne vacatio legis. Chodzi o to, by nowe przepisy wchodziły w życie minimum pół roku po ogłoszeniu. Choć mamy połowę grudnia, to podatnicy nadal nie znają wszystkich zmian w podatkach, jakie zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. Co najmniej kilkanaście zmian zostało opublikowanych w grudniu.
Co ciekawe w tym punkcie, choć zapewne niewielu to pamięta, koalicja zadeklarowała dofinansowanie Państwowej Inspekcji Pracy oraz gotowość do zmniejszenia obciążeń podatkowych nakładanych na pracujących, w celu pobudzenia aktywności zawodowej i wsparcia rodzin. W budżecie na 2026 r. Sejm zwiększył budżet PIP o 13,4 proc., czyli 69 mln zł. To pieniądze na reformę PIP, która jednak wciąż nie wyszła z rządu.
O korzystnych zmianach podatkowo-składkowych dla osób na etacie nikt chyba nie słyszał. Plusem dla nich jest wolna wigilia i ustawa stażowa, pozwalająca wliczać czas na zleceniu i działalności do stażu pracy.
11. Przywrócenie transparentności finansów państwa
Transparentność finansów publicznych się poprawia. BGK publikuje plany i sprawozdania z realizacji planów swoich funduszy. Rząd, inaczej niż poprzednicy, systematycznie publikuje też informacje o szacunkowym wykonaniu budżetu państwa.
Największym osiągnięciem obecnej ekipy w tej kwestii jest jednak utworzenie instytucji Rady Fiskalnej, która ma patrzeć rządowi na ręce. Jej skład wyłoniono ostatnio — na czele tego gremium stanął Sławomir Dudek, były wieloletni dyrektor w Ministerstwie Finansów. Pytaniem otwartym pozostaje jednak to, czy Rada wejdzie w wygodne buty recenzenta, czy też będzie wychodzić z konstruktywnymi, czyli między innymi możliwymi do realizacji, propozycjami.
Koalicja obiecała też, że będzie dążyć do poprawy stanu finansów publicznych. Ten punkt umowy nie został zrealizowany i w przewidywalnej przyszłości, co najmniej do kolejnych wyborów parlamentarnych w 2027 r., tak pozostanie. Powody to między innymi wydatki na zbrojenia, inwestycje w transformację energetyczną i infrastrukturę, podwyżka dodatku na dzieci z 500 do 800 zł, czy podwyżki dla sfery budżetowej. A z drugiej strony między innymi brak chęci i możliwości — z uwagi na opór prezydenta — zwiększania wpływów podatkowych. Zgodnie z obietnicą, wiosną 2024 r. rząd opublikował natomiast “Białą Księgę finansów publicznych”.
Słabo też wychodzi likwidacja instytucji, które uznawano za sposób na “wyciąganie” publicznych pieniędzy i zatrudnianie swoich. Polska Fundacja Narodowa, jedna z najbardziej kontrowersyjnych instytucji, ma się wciąż dobrze, a spółki Skarbu Państwa wpłacają na nią miliony złotych.
12. Przywrócimy korzystne warunki do rozwoju działalności gospodarczej
Tu koalicja obiecała cztery reformy. Dwóch nie zrealizowała. Nie udało się odejść od opresyjnego systemu podatkowo-składkowego m.in. poprzez wprowadzenie korzystnych i czytelnych zasad naliczania składki zdrowotnej oraz sprawić, że to ZUS wypłaca zasiłek chorobowy już od pierwszego dnia zwolnienia. Udało się jednak znieść składkę od tak zwanych środków trwałych. Dwie już obowiązują. To kasowy PIT oraz wakacje składkowe.
Z drugiej strony premier Donald Tusk uruchomił z Rafałem Brzoską, szefem inPostu, akcję deregulacja. Jej efektem jest wiele drobnych zmian, które jednak rzeczywiście mają uprościć prowadzenie działalności.
13. Odpolitycznienie spółek Skarbu Państwa
Jednym z priorytetów koalicji miało być odpolitycznienie spółek Skarbu Państwa poprzez wprowadzenie czytelnych kryteriów naboru na stanowiska zarządcze. Postulat ten w praktyce okazał się nierealny. Co prawda Polska 2050 próbowała forsować projekt ustawy w tej sprawie, ale bez powodzenia.
Obecny minister aktywów państwowych Wojciech Balczun stawia jednak na podnoszenie jakości kadr w spółkach, co jest dobrym krokiem. W tym celu stworzono tak zwaną macierz kompetencji stosowaną w doborze rad nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa. Minister zapowiada też nowelizację ustawy o zarządzaniu mieniem państwowym, która ma wprowadzić standard kompetencji w spółkach z udziałem Skarbu Państwa.
14. Zabezpieczenie interesu polskich rolników
W umowie koalicyjnej zapowiedziano budowę nowej infrastruktury logistycznej — takiej jak port zbożowy i nowe powierzchnie magazynowe.
W tej sprawie na ukończeniu są prace nad dokumentacją niezbędną do rozpoczęcia prac budowlanych nad Gdańskim Agro Terminalem (GAT). Na pierwszy ogień ma pójść budowa pierwszej hali magazynowej. W sumie inwestycja ma pozwolić na zwiększenie zdolności przeładunkowych produktów rolnych do 1 mln ton rocznie. W kolejnych latach planowane jest zwiększenie zdolności przeładunkowej poprzez wybudowanie w tamtym miejscu kilkudziesięciu silosów do przeładunków. Całość prac nad GAT ma się zakończyć do 2028 r.
Jak dotąd nie wprowadzono natomiast obiecanego obowiązku flagowania produktów.
Kolejna zapowiedź dotyczyła aktywnego pilnowania interesów rolnictwa na arenie międzynarodowej. Między innymi dzięki aktywności Warszawy udało się poprawić warunki importu ukraińskiej produkcji rolnej do UE. Wbrew Komisji Europejskiej rząd ciągle utrzymuje też embargo na zboże z Ukrainy. Fiaskiem natomiast zakończyły się próby zablokowania umowy o wolnym handlu z południowoamerykańskim Mercosurem — 20 grudnia spodziewane jest przypieczętowanie tego porozumienia.
Koalicja częściowo wywiązała się natomiast z obietnicy działania na rzecz poprawy dobrostanu zwierząt — przeforsowała ustawę o zakazie hodowli zwierząt na futra.
Wbrew umowie koalicyjnej nie wprowadzono natomiast maksymalnie 30-dniowego terminu płatności przez markety i przedsiębiorstwa skupowe dla wytwórców żywności. Nie utworzono też funduszu stabilizacyjnego w celu ograniczenia strat wynikających z nieuczciwych praktyk pośredników.
Zobacz też: Co dla Polaków oznacza ta głośna umowa międzynarodowa?
15. Nauka i szkolnictwo wyższe wymagają zmian
Rewolucji nie widać, głośno jest raczej o wpadkach. Zaczęło się od kontrowersyjnego konkursu na prezesa IDEAS NCBiR, czyli ośrodka zajmującego się badaniem AI. Przegrał go prof. Piotr Sankowski, jego założyciel cieszący się światowym prestiżem z nikomu nieznanym dr. hab. Grzegorzem Borowikiem. Potem była afera z ministrem nauki Dariuszem Wieczorkiem, opisana przez wp.pl. Chodziło o złe potraktowanie sygnalistki na Uniwersytecie Szczecińskim. Nowy minister Marcin Kulasek boryka się z niedofinansowaniem nauki, w tym infrastruktury badawczej. Nie udało mu się wynegocjować z ministrem finansów polepszenia sytuacji, choć Sejm część z oszczędności m.in. na pracownikach sądów przeznaczył właśnie na naukę.
16. Kultura kluczowym obszarem
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego najbardziej kojarzone jest chyba z karuzelą kadrową. Najpierw szefował mu Bartłomiej Sienkiewicz, potem Hanna Wróblewska, teraz Marta Cienkowska. Do tego, co chwilę wybucha jakiś skandal z konkursami na dyrektorów instytucji kultury, i to z różnych powodów. Ostatnio minister wyraziła sprzeciw wobec powołania radnej KO Beaty Michalec na dyrektorkę Muzeum Literatury w Warszawie. Podkreśliła, że komisje konkursowe nie mogą stawać się pretekstem do obsadzania stanowisk w kluczu politycznym”. Z kolei artyści zgłaszają zastrzeżenia do podziału pieniędzy z KPO.
Obecnej ekipie ciągle nie udało się przegłosować procedowanej obecnie ustawy o zabezpieczeniu społecznym artystów zawodowych, choć w umowie koalicyjnej obiecywała unormowanie statusu zawodowego artystów poprzez zapewnienie im zabezpieczenia socjalnego, świadczeń emerytalnych oraz dostępu do systemu opieki zdrowotnej.
Kontrowersje wywołuje też tzw. ustawa medialna, czyli kolejny punkt umowy. Nie można też zapominać o walce artystów i mediów o kształt prawa autorskiego. To ono ma sprawić, że takie korporacje jak Google, Microsoft czy Meta podzielą się przychodami z wydawcami prasy i portali. Efektów na razie nie widać.
17. Naprawimy i odpolitycznimy media publiczne
Koalicja przejęła media publiczne sposobem. W efekcie do dziś Polskie Radio, Telewizja Polska oraz Polska Agencja Prasowa to spółki w likwidacji. Wielu prawników uważa, że podjęte decyzje mogą być w przyszłości kwestionowane. Opinia społeczna być może by to nawet zaakceptowała, gdyby wzorem dla TVP była BCC.
Długo też trwało przygotowanie tzw. ustawy medialnej. Projekt nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji został opublikowany dopiero 9 grudnia i już wzbudził kontrowersje. Izba Wydawców Prasy, Stowarzyszenia Gazet Lokalnych i Stowarzyszenia Mediów Lokalnych zwracają uwagę, że z projektu zniknęły przepisy ograniczające wydawanie prasy przez samorządy. One traktują media często jak tubę propagandową.
18. Rozdział kościoła od państwa
Punkt trudny do realizacji, ale Barbarze Nowackiej udało się rozporządzeniem zmniejszyć liczbę lekcji religii w szkole. Z pewnością też udział Kościoła w życiu politycznym i sprawach państwowych jest znacznie mniejszy niż za czasów PiS.
19. Odpolitycznienie służb mundurowych
Tu problemem w realizacji obietnic jest spór na linii rząd-prezydent. Teraz służby nie dopuszczają Sławomira Cenckiewicza, szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego do informacji niejawnych, a prezydent nie podpisał wniosków o nominacje młodych funkcjonariuszy na pierwszy stopień oficerski. Tomasz Siemoniak, minister koordynator służb specjalnych, stara się jednak o zwiększenie budżetu na służby. To do nich mają trafić część oszczędności wprowadzonych przez Sejm do budżetu państwa. Choć Ministerstwo Finansów w planie na 2026 r. założyło, że na działalność cywilnych i wojskowych służb specjalnych wyda i tak ponad 3 mld zł, czyli o 6 proc. więcej rok do roku. Po raz pierwszy w historii budżet największej służby Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego przekroczy miliard złotych. Koalicja Donalda Tuska po dojściu do władzy postanowiła odtworzyć sieć delegatur Agencji, które zostały zlikwidowane za rządów PiS.
Koalicja rządowa realizuje też punkt o likwidacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Projektem ustawy w tej sprawie zajmuje się już Sejm.
Gorzej idzie koalicji wprowadzenie mechanizmów kontroli pracy służb oraz umożliwienie obywatelom uzyskania informacji o zainteresowaniu nim przez służby. Choć jest postęp. Odpowiedni projekt nowelizacji ustawy o ABW oraz ustawy o innych służbach trafił do konsultacji w listopadzie. Wprowadza on przełomową zmianę. Sąd ma zyskać możliwość zweryfikowania, czy kontrola operacyjna jest prowadzona zgodnie z prawem. Obecnie sąd wyraża jedynie zgodę w danej sprawie.
20. Świadczenia społeczne muszą być uzupełnione
Prym w realizacji tego punktu umowy wiedzie Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej. Udało jej się wprowadzić program aktywny rodzic, czyli tzw. babciowe, rentę wdowią, urlop dla rodziców wcześniaków, wyższy zasiłek pogrzebowy. W Sejmie zaś trwają już prace nad projektem ustawy o asystencji osobistej, i to mimo wielu kontrowersji i problemów z finansowaniem.
21. Zwiększymy dostępność mieszkań
Ten zapis umowy, póki co, pozostał na papierze. — Strony koalicji stworzą warunki dla istotnego przyspieszenia tempa oddawania nowych mieszkań: własnościowych, dostępnych na najem realizowany także przez samorządy oraz mieszkań socjalnych i komunalnych. Państwo będzie też wspierać samorządy w remontach pustostanów na cele mieszkaniowe — głosi umowa koalicyjna.
Pierwszy rok rządów koalicji zmarnowano na — zakończone fiaskiem — próby forsowania tak zwanego kredytu zero procent. Nadzieję na poprawę sytuacji daje pakiet ustaw przygotowanych przez wiceministra rozwoju Tomasza Lewandowskiego, ale jego efekty nie będą odczuwalne w tej kadencji.
22. Zapewnienie efektywnego i dostępnego transportu publicznego
Obiecany proces przywracania połączeń autobusowych nie jest widoczny. Inaczej jest z rozwijaniem sieci kolejowej — widać, że obszar rozwoju kolei należy do priorytetów rządu i sytuacja pod tym względem sukcesywnie się poprawia. Rząd zapowiada, że do 2035 r. powstanie 1000 kilometrów nowych linii kolejowych w całej Polsce. Celem jest to, by kolej była pierwszym wyborem transportowym Polaków. Jeżeli rząd — zgodnie z deklaracjami — zmieni też ustawę o funduszu kolejowym, będzie to duży postęp. Koalicjanci obiecywali również utworzenie zintegrowanego systemu pozwalającego kupić bilet na przejazd z wykorzystaniem dowolnych środków transportu zbiorowego. Ta obietnica ma być zrealizowana od 2027 r.
23. Decentralizacja państwa
Koalicji udało się spełnić obietnicę dotyczącą powierzenia samorządom odpowiednich kompetencji wraz z zapewnieniem im stosownych środków finansowych.
Od tego roku — ogromnym kosztem — rząd wprowadził reformę systemu finansowania samorządów, która zwiększa ich przychody. Nie wszystkie samorządy są z niej jednak zadowolone w równym stopniu. Opozycja punktuje, że najbardziej zyskały te zamożne, głównie duże miasta.
24. Zaangażowanie w procesy społeczne organizacji pozarządowych
Ten punkt umowy koalicyjnej, choć ostatni, ucieszył organizacje pozarządowe. Wiele z nich jeszcze przed październikiem 2023 r. przygotowało propozycje reform w piętnastu różnych obszarach — od edukacji, przez praworządność, ochronę środowiska, kulturę, prawa osób LGBTQ+, aż do wzmocnienia praw opiekunów osób niepełnosprawnych, czy większej kontroli nad działalnością służb specjalnych.
Organizacjom zależało przede wszystkim na zmianie modelu współpracy z instytucjami publicznymi. Udało się to w zasadzie tylko w zakresie zmian regulaminu Sejmu, który zwiększył zasięg prowadzonych konsultacji na temat poselskich projektów ustaw. I to jest zasługa Szymona Hołowni. Nauczyciele i uczniowie narzekają na Barbarę Nowacką właśnie za brak dialogu. W przypadku przywracania praworządności widać zaś spór na linii minister sprawiedliwości Waldemar Żurek-Helsińska Fundacja Praw Człowieka.
