Waszyngton zdecydował. Chce upadku reżimu w Wenezueli

Koniec ery izolacjonizmu

Jeśli po czerwcowej eskalacji na Bliskim Wschodzie, zakończonej zbombardowaniem przez amerykańskie myśliwce irańskich ośrodków nuklearnych ktokolwiek wierzył jeszcze w bezsprzeczne nastanie ery całkowitego izolacjonizmu w polityce zagranicznej USA, teraz powinien wyzbyć się jakichkolwiek złudzeń.

Donald Trump obiecywał w ubiegłorocznej kampanii wyborczej, że wojny będzie kończyć, a nie zaczynać — na tym zresztą opiera się jego krucjata, która ma zostać zwieńczona pokojową Nagrodą Nobla w 2026 r. Problem w tym, że Trump nie jest politykiem, tylko kierującym się instynktami przedsiębiorcą, z natury niezdolnym do utrzymania jakiegokolwiek strategicznego kursu dłużej niż przez kilka dni.

Uwaga skupiona na Wenezueli. “Nie będzie żadnego izolacjonizmu” USA

Nie ufa ekspertom, nie trzyma się dokumentów programowych, potrafi zaprzeczać pomysłom własnych współpracowników na konferencjach prasowych, na których te same pomysły są ogłaszane jako oficjalne stanowisko Białego Domu. Jeśli ktokolwiek spodziewa się po tej administracji spójności w polityce zagranicznej — niech szybko przejrzy na oczy. W czasach Trumpa 2.0 nie będzie żadnego izolacjonizmu, pomimo faktu, że w jego kręgu najbliższych doradców jest sporo zwolenników takiego podejścia.

Donald TrumpEPA/Aaron Schwartz / POOL / PAP

Michael Anton, były szef planowania polityki w Departamencie Stanu, słynny spin-doktor Steve Bannon, mówiący, że “całe bezpieczeństwo to bezpieczeństwo wewnętrzne”, J.D. Vance będący autorem antyeuropejskiego zwrotu w Waszyngtonie, nienawidzący Unii Europejskiej tak samo, jak Partii Demokratycznej. Wszyscy ci ludzie są jednak na tyle inteligentni, że wiedzą, iż na Trumpa nie można próbować wpływać publicznie i za pomocą celów politycznych. Trzeba znaleźć własną niszę, pieczołowicie przekonując prezydenta do swojej strategii, jednocześnie zachowując delikatny układ sił wśród okołoprezydenckich koterii. Tak, aby jeden drugiemu nie wszedł w drogę i nie dał rywalowi pretekstu do publicznego ataku.

Ten wstęp metodologiczny jest potrzebny, żeby zrozumieć, skąd w Waszyngtonie trwająca już od kilku miesięcy eskalacja przeciwko marksistowskiej dyktaturze Nicolasa Maduro w Wenezueli. Do początku listopada Amerykanie przeprowadzili 18 ataków na łodzie — w większości kutry rybackie — przebywające na wodach międzynarodowych, choć stosunkowo blisko wenezuelskiego brzegu. Według informacji podanych przez Pentagon i Biały Dom, śmierć poniosło w nich 70 osób. Dyskusja, czy te ataki są w ogóle legalne, zarówno z punktu widzenia prawa międzynarodowego, jak i nawet wewnętrznych amerykańskich regulacji, wciąż trwa i zasługiwałaby na osobny tekst. Mimo wszystko na początku trzeba się skupić na tym, skąd ten pomysł się w ogóle wziął.

Na pierwszy rzut oka nie wydaje się to specjalnie dziwne. Wszak Maduro jest komunistą, spadkobiercą Hugo Chaveza, ostatnim jeszcze rządzącym przedstawicielem latynoskiej lewicy, której podstawowym założeniem ideologicznym była walka z amerykańskim imperializmem i gospodarką wolnorynkową. Brian Winter, redaktor naczelny prestiżowego periodyku “Americas Quarterly” stwierdził nawet ostatnio, że Maduro to jedyny przywódca w całej Ameryce Łacińskiej, który jeszcze myśli tymi samymi kategoriami, co Fidel Castro.

Trump organicznie takich ludzi nienawidzi, dodatkowo względem Latynosów zawsze miał podejście pogardliwe, żeby nie powiedzieć: ksenofobiczne, otwarcie rasistowskie. W tle jest też kwestia wenezuelskich imigrantów, którzy przez ostatnią dekadę masowo opuszczali kraj, udając się głównie w dwóch kierunkach. Na południe — przez Kolumbię, do Peru i Chile, oraz na północ, przez śmiercionośną cieśninę Darién, aż do Stanów Zjednoczonych. Obecna administracja z walki z imigracją, także tą legalną, uczyniła swój filar programowy i przede wszystkim główną treść internetowej propagandy, często zahaczającej już o perwersję i pornografię cierpienia. Wenezuelczycy są jedną z najczęściej deportowanych grup narodowych, a biorąc pod uwagę fakt, że według danych UNHCR od 2015 r. kraj opuściło 8,5 mln osób — łatwo zrozumieć, że do Stanów trafiło ich naprawdę wielu.

Nicolas MaduroAA/ABACA / PAP

Teoretycznie więc podstawy do jakiejś formy działań przeciwko Maduro jak najbardziej istnieją. Tyle tylko, że taka interwencja stałaby w sprzeczności z obiecaną doktryną wycofywania się ze świata i powstrzymywania zagranicznych działań. Niewiele to jednak zmienia, bo sprzeczność w tej administracji nie jest żadnym problemem — wręcz przeciwnie, stwarza okazję do rywalizacji wzajemnie zwalczających się frakcji, co Trump kocha i uważa za najlepszy sposób wyłaniania właściwych decyzji.

Komu zależy na eskalacji nastrojów w Wenezueli? “Zaczęło się od Marco Rubio”

Żeby więc zrozumieć, skąd nagła eskalacja wobec Wenezueli, należy zidentyfikować konkretnego członka tej administracji, dla którego był to priorytet. Źródła, również te anonimowe, z Waszyngtonu, są pod tym względem zgodne — to wielki sukces Marco Rubio.

— Rubio jakimś cudem dał radę przekonać Trumpa, że Wenezuela to nie element polityki zagranicznej, ale kwestia bezpieczeństwa narodowego — mówi mi były amerykański zastępca sekretarza stanu w Departamencie Stanu, prosząc o zachowanie anonimowości.

— Ewidentnie od wielu miesięcy urabiał prezydenta, mówiąc dwie rzeczy. Po pierwsze — że Wenezuelczycy szmuglują do USA fentanyl, odpowiedzialny za dziesiątki tysięcy przedawkowań i zgonów rocznie, czyli zbudował narrację, że Caracas zabija Amerykanów, w dodatku we własnej ojczyźnie. Po drugie — skutecznie postawił znak równości pomiędzy reżimem Maduro a Tren de Aragua, największym wenezuelskim gangiem. Wówczas równanie robi się bardzo proste: skasujesz Maduro, ocalisz amerykańskie istnienia.

Marco RubioEPA/WILL OLIVER / PAP

Od mojego informatora słyszę, że na poziomie rządu federalnego rozważane są różne instrumenty i sposoby użycia siły. Niewykluczone, że USA zdecyduje się nawet na kampanię powietrzną, bombardując Caracas. Teoretycznie istnieją ku temu możliwości, bo niedługo u wybrzeży Wenezueli znajdzie się USS Gerald Ford, największy lotniskowiec w arsenale amerykańskiej marynarki wojennej, na którego pokładzie znajduje się 1000 członków personelu wojskowego. Missy Ryan, reporterka magazynu “The Atlantic”, tłumaczyła niedawno, że tak potężna jednostka może być spokojnie wykorzystywana jako “pływająca baza wojskowa”. W obliczu braku lądowej infrastruktury, której Amerykanie w basenie Morza Karaibskiego nie mają (w przeciwieństwie do na przykład krajów Zatoki Perskiej), to właśnie z lotniskowca można prowadzić naloty, a nawet ostrzał rakietowy. Biorąc pod uwagę fakt, że już wcześniej w okolicach Wenezueli Amerykanie zgromadzili siły liczące ponad 4 tys. żołnierzy na różnej klasy okrętach — coraz trudniej uwierzyć, że chodzi tylko o prężenie muskułów.

Inni rozmówcy są jednak sceptyczni co do akurat takiego rozwiązania. Jeremy Shapiro, były dyplomata z administracji Baracka Obamy, dzisiaj szef działu badawczego Europejskiej Rady ds. Stosunków Międzynarodowych (ECFR) przypomina mi, że “Ameryce nigdy nie udało się osiągnąć zmiany reżimu i obalenia dyktatury za pomocą interwencji z powietrza”. Jednocześnie potwierdza tezę, że cała ta operacja jest wielkim sukcesem Rubio — ale prawdopodobnie jedynym.

— Rubio nie jest specjalnie aktywnym sekretarzem stanu. Na pewno robi dużo mniej niż ci, pod których kierownictwem ja sam pracowałem. John Kerry i Hillary Clinton byli zainteresowani każdym frontem dyplomatycznym, wiele podróżowali, non stop chcieli być informowani o rozwoju sytuacji. Rubio taki nie jest. Nie interesuje go świat, na pewno nie Europa ani tradycyjni amerykańscy sojusznicy. Skupia się na Ameryce Łacińskiej, a tak naprawdę — na Kubie, po stamtąd pochodzi jego rodzina, i na Wenezueli. Nikomu nie wchodzi w ten sposób w drogę, nie kreuje konfliktów ze Stevem Witkoffem, nie zajmuje się Rosją — a jemu z kolei wszyscy odpuścili Wenezuelę, więc ma efekty.

Co mogą zrobić USA? “Metoda na Sulejmaniego”

Podobną, choć nie całkowicie zbieżną interpretację, przekazał mi z kolei James Story, były amerykański ambasador w Caracas, dziś pracujący w sektorze prywatnym. Tłumaczy, że administracja Trumpa wcale nie była od początku chętna na twardą grę wobec reżimu Maduro.

— Kadencja zaczęła się od innego podejścia, które realizował Rick Grenell, dawniej ambasador w Berlinie, dzisiaj specjalny wysłannik Trumpa do spraw Wenezueli. Na początku Grenell próbował generalnie tego samego, co robiła jeszcze ekipa Bidena. Pertraktował, szukał koncesji, negocjował na przykład licencje dla Chevronu na wydobycie wenezuelskiej ropy w zamian za jakiś dialog, częściowe zniesienie sankcji.

Dopytuję więc, co się stało, że Biały Dom odszedł od koncyliacyjnego podejścia Grenella i przyjął strategię Rubio.

— Spójrz na ich wizytówki. Jeden z nich jest sekretarzem stanu, a drugi — specjalnym wysłannikiem prezydenta i dyrektorem Centrum Kultury im. Kennedy’ego. To wyjaśnia wszystko, co jest w ogóle do wyjaśnienia — sarkastycznie konkluduje James Story.

On, podobnie jak Jeremy Shapiro, jest sceptyczny wobec ewentualnego planu ataku z powietrza. Jego zdaniem bardziej prawdopodobny i jednocześnie skuteczniejszy jest scenariusz, który w rozmowie ze mną nazywa “metodą na Sulejmaniego”. To odniesienie do osoby Kasema Sulejmaniego, jednego z przywódców Irańskiej Gwardii Republikańskiej, odpowiedzialnego w jej strukturach za ataki partyzanckie i sabotaż. Sulejmani został zabity przez pierwszą administrację Trumpa w styczniu 2020 r. w ataku drogowym w Bagdadzie.

“Metoda na Sulejmaniego” oznaczałaby zatem precyzyjny atak na konkretną osobę, wyeliminowanie prominentnego członka reżimu zamiast pełnoskalowego działania na terytorium Wenezueli. Kto miałby być jego odpowiednikiem w tym przypadku? Jeden z moich rozmówców, prosząc o anonimowość, wskazuje, że najbardziej prawdopodobnym celem byłby Diosdado Cabello, szef reżimowej tajnej policji, kierujący całym aparatem przymusu i represji.

Diosdado CabelloMIGUEL GUTIERREZ / PAP

To on nakazał przykręcenie śruby opozycjonistom po ubiegłorocznych, przegranych, ale potem ukradzionych przez Maduro wyborach. Plan na wenezuelską operację miały być więc następujący: Amerykanie wysyłają drony, za pomocą których przeprowadzają śmiertelny atak na Cabello. Jednocześnie trwa akcja aktywowania uśpionych agentów wpływu, których Biały Dom wspiera w Wenezueli od wielu lat. Niekoniecznie są to autentyczni amerykańscy szpiedzy, w większości raczej mieszkańcy tego kraju, którzy są po prostu bardzo niezadowoleni z tego, co z ich ojczyzną zrobiła gnijąca od środka marksistowska dyktatura.

To o tyle prawdopodobne, że — jak kilkanaście dni temu informował “The Washington Post” — Trump wydał CIA zgodę na działania operacyjne na terytorium Wenezueli. Obudzone tak zwane “śpiochy” byłyby w pierwszych godzinach po zabiciu Cabello kluczowe, bo ich rolą miałoby być przekazanie innym funkcjonariuszom reżimu i dowódcom wojskowym, że zegar tyka. Mają mało czasu, zapewne kilka godzin, żeby wypowiedzieć posłuszeństwo Maduro i stanąć po stronie ewentualnej nowej władzy, oczywiście proamerykańskiej i wspieranej przez Waszyngton. Jeśli tego nie zrobią, Amerykanie pójdą o krok dalej, może wtedy odpalą rakiety albo poderwą myśliwce z USS Ford — w końcu będą cały czas mieli je pod bokiem.

Były Ambasador USA w Wenezueli: USA nie będą próbowały walczyć

Dlaczego jednak ryzykować? Czemu polegać na ludziach, których w pełni nie da się skontrolować, zwłaszcza w obliczu skumulowania takiej siły ognia? James Story tłumaczy, że odpowiedź na to pytanie leży w lekcji, którą Amerykanie odrobili po dramatach wojny w Iraku.

— Kiedy tam weszliśmy, obowiązującą doktryną było wyczyszczenie kraju z oficjeli partii Baas, czyli reżimowego ugrupowania Saddama Husajna. To nam wybuchło w twarz, okazało się gigantycznym błędem, bo szybko się zorientowaliśmy, że tego się po prostu nie da zrobić szybko. A jak już wywaliliśmy wszystkich, to nie było w całym Iraku ani jednej instytucji, która kontrolowałaby porządek publiczny. Nic, na czym można byłoby się oprzeć — w efekcie ugrzęźliśmy tam na długie lata, bo nie było komu przekazać kontroli. Alternatywą był chaos, wojna wszystkich ze wszystkimi.

Dlatego zdaniem byłego ambasadora w Caracas administracja Trumpa nie będzie próbować walczyć otwarcie z wenezuelską armią, nawet biorąc pod uwagę fakt, że jest ona bardzo mocno związana z samym Maduro. W dodatku najważniejsi jej przywódcy są jednoznacznie uwikłani w korupcyjne działania dyktatury, czerpią korzyści z handlu ropą, która, omijając sankcje, trafia na światowy rynek — głównie do Chin i innych państw wrogich wobec Zachodu.

Próba przeciągnięcia ich na swoją stronę, nawet za pomocą formy amnestii, byłaby znacznie bardziej produktywna niż otwarcie pełnego frontu, co może łatwo odbić się czkawką — na przykład poprzez wywołanie patriotycznego wzmożenia w obronie Caracas. Wtedy Wenezuela stałaby się drugim Irakiem czy Afganistanem, a na to apetytu nie ma w Waszyngtonie nikt. Nawet planiści pokroju Michaela Antona, chętnie forującego tezę o podziale świata na strefy wpływów i konieczności amerykańskiej dominacji na półkuli zachodniej jako funkcji geografii, a nie polityki czy strategicznych interesów.

Jak na razie Amerykanie pozorują ruchy, taktycznie czekając — choć nie wiadomo na co. Przy takiej koncentracji sił jakaś forma interwencji wydaje się nieunikniona, w przeciwnym razie przesuwanie tak poważnych jednostek jak USS Ford nie ma żadnego sensu. I nawet przy tej administracji, w której pojęcie sensu i logiki bardziej zaciemnia niż rozjaśnia obraz, trudno zrozumieć, po co komu byłyby tysiące żołnierzy u wybrzeży Wenezueli.

Jeremy Shapiro mówi, że jakiś ruch mógłby nastąpić nawet w przeciągu kilku dni. James Story jest bardziej ostrożny, horyzont czasowy kreśli na 30 dni.

— Amerykańskie siły zbrojne mają coś na kształt daty ważności w danym miejscu. To nie działa jak szachy czy gra planszowa, nie możesz tych kawałków przesuwać, jak chcesz. Najważniejsze jednostki mają grafik swojego stacjonowania sięgający rok czy dwa do przodu. Każde ich przesuwanie pochłania pieniądze z budżetu, rujnuje planowanie, denerwuje dziesiątki ludzi. Powyżej 30 dni nie da się uzasadnić czekania, jeśli nikt nie zamierza nic zrobić. Moim zdaniem szanse na interwencję w jakiejś formie wynoszą w tej chwili 80 proc. — mówi były ambasador.

Jedyne, czego nie wie nikt, to plan na “dzień po”. Czy po upadku reżimu prezydentem miałaby zostać laureatka pokojowego Nobla, Maria Corina Machado? Albo ktoś z jej otoczenia? Czy Amerykanie zapewniliby gwarancje bezpieczeństwa nowej władzy? Czy migranci zaczęliby sami wracać do kraju? Albo czy nowy rząd byłby otwarty na ich deportacje? Odpowiedzi na te pytania moi rozmówcy nie znają, wielu z nich sugeruje, że nikt się takimi rzeczami w obecnej administracji nie zajmuje. Liczy się decyzja, która miała już zapaść.

Wenezuelska opozycjonistka Maria Corina MachadoRonald Pena / PAP

Druga kadencja Trumpa będzie końcem władzy Nicolasa Maduro. Na koniec warto więc wrócić do punktu wyjścia. Przecież w całej tej awanturze podobno miało chodzić o narkotyki. Problem w tym, że, jak wynika z raportów analitycznych, informacji wywiadowczych, a nawet informacji prasowych amerykańskiej straży przybrzeżnej na temat konfiskaty przemycanych narkotyków — Tren de Aragua nie szmugluje fentanylu do USA. A nawet jeśli to robi — to na pewno nie drogą morską. I nie ma jednoznacznych dowodów na to, że przemytem tak naprawdę zarządza Maduro i jego ekipa. To informacje natury fundamentalnej. I jednocześnie, dla obecnej amerykańskiej władzy, sprawy całkowicie drugorzędne.