Największy na świecie projekt budowlany, znany jako The Line (Linia), już zaczął odciskać swoje piętno na Pustyni Arabskiej. Miliarder, książę Arabii Saudyjskiej, chce, aby długie na 170 km megamiasto było widoczne gołym okiem z kosmosu. Zdjęcia satelitarne pokazują, jak zmienia się krajobraz.
Tam, gdzie kiedyś był piasek i skały, można dostrzec głębokie rowy, tysiące ciężarówek i koparek oraz całe nowe miasta. Pracownicy i ich rodziny już promują swoje nowe życie w mediach społecznościowych. Zdjęcia satelitarne pokazują nam jednak również wioski, które zostały wymazane z mapy. Kontrowersyjny projekt wydaje się borykać z trudnościami, a media donoszą o anulowanych kontraktach, zmniejszanej skali budowy i rosnących kosztach. Plany powitania pierwszych mieszkańców The Line w 2024 r. nigdy się nie zmaterializowały. Czy zatem budowanie tego, co według architektów jest gigantyczną szklarnią w jednym z najgorętszych i najbardziej suchych miejsc na Ziemi, na pewno jest dobrym pomysłem? Przeanalizowaliśmy najnowsze zdjęcia satelitarne i porozmawialiśmy z ekspertami.
Czy chciałabym mieszkać w The Line? Nie, absolutnie nie
— mówi Melissa Sterry, założycielka Bioratorium.
The Line ambitnym projektem Arabii Saudyjskiej
Chcieliśmy dowiedzieć się, czy to marzenie Arabii Saudyjskiej ma szansę być czymś więcej niż tylko mirażem. The Line to pomysł księcia Arabii Saudyjskiej Mohammeda bin Salmana (w skrócie MBS). W 2023 r. powiedział on Discovery Channel, że zbuduje swoje niezwykłe megamiasto na przekór wszystkiemu.
— Ludzie mówią, że wiele projektów, które mają miejsce w Arabii Saudyjskiej, nie może zostać zrealizowanych. Ten jest bardzo ambitny. Ludzie mogą tak mówić, a my możemy udowadniać, że się mylą — twierdzi Mohammed bin Salman, książę koronny i następca tronu Arabii Saudyjskiej.
Książę multimiliarder nie jest obcy wystawnym wydatkom i futurystycznym projektom budowlanym. Wszystko to jest częścią jego projektu Vision 2030, mającego na celu dywersyfikację saudyjskiej gospodarki z dala od paliw kopalnych w kierunku sportu, rozrywki, technologii i turystyki.
Tak naprawdę cały ten region, nazwany w 2017 r. Neom, będzie domem dla szeregu fantazyjnych projektów, takich jak Sindalah. Ta niegdyś jałowa wyspa tuż przy wybrzeżu została przekształcona w luksusową plażę z hotelami, polem golfowym, klubem plażowym i przystanią.
Robotnicy rozpoczęli także prace w górach, a MBS ma nadzieję, że pewnego dnia powstanie tam ośrodek narciarski o nazwie Trojena. Zegar jednak tyka. Ośrodek musi być gotowy do 2029 r., kiedy odbędą się Zimowe Igrzyska Azjatyckie. W górach nie pada dużo deszczu, a jeszcze mniej śniegu, więc ośrodek będzie musiał polegać niemal wyłącznie na sztucznym śniegu.
Oczywiście MBS ma już swój własny kompleks pałacowy w Neomie, z prywatnymi plażami, zielonymi ogrodami, polem golfowym i 10 lądowiskami dla helikopterów. Budowa The Line rozpoczęła się w październiku 2021 r. To, co możemy dziś zobaczyć na zdjęciach satelitarnych, to gigantyczna “blizna” wcinająca się w głąb lądu od Morza Czerwonego przez góry i wychodząca z drugiej strony.
|
Business Insider
Poza epickimi robotami ziemnymi niewiele jest jednak śladów megamiasta prezentowanego w spektakularnych filmach promocyjnych. Wyobraźcie sobie pełne drapaczy chmur miasto, które ciągnie się nieprzerwanie przez 170 km. To odległość między Filadelfią a Waszyngtonem lub Neapolem a Rzymem.
— The Line ma być miastem, jakiego jeszcze nie zbudowano. Wszyscy myślą, że The Line to budynek, ale tak nie jest. To rama. To miasto, które ma szkielet i będzie zbudowane na planie siatki — wyjaśnia Denis Hickey, dyrektor ds. rozwoju projektu The Line.
Megamiasto w formie lustrzanej szklanej ściany na pustyni. Czy to ma rację bytu?
Pokryty szkłem potwór ma mieć 500 m wysokości i 200 m szerokości. Aby dać wam wyobrażenie o tym, jak może wyglądać lustrzana szklana ściana na pustyni, spójrzcie na centrum koncertowe Maraya zbudowane przez Saudyjczyków w 2019 r. Jest to obecnie największy lustrzany budynek na świecie, ale ma tylko trzy piętra lub 26 m wysokości.
Jeżeli The Line powstanie, będzie jednym z 10 najwyższych budynków na świecie i zdecydowanie najdłuższym. Animacje obiecują wiszące ogrody, wodospady spływające po budynkach i zapewnienie wszystkich codziennych potrzeb w odległości pięciominutowego spaceru.
Planowany jest szybki pociąg, który zabierze mieszkańców z jednego końca na drugi w zaledwie 20 minut. Do tego dochodzą nawet latające taksówki. Ich prototypy niedawno wzbiły się w powietrze w tym obiekcie, który jest położony zaledwie 4 km od The Line.
Jeden z konsultantów, który pracował nad megaprojektem, powiedział Business Insiderowi, że miasto zostało zaprojektowane z myślą o zamożnej mniejszości. The Line obiecuje jednak docelowo pomieścić 9 mln ludzi na powierzchni zaledwie 34 km kw. To ponad pięć razy więcej niż populacja Manhattanu na nieco ponad połowie powierzchni. Według Neomu tak właśnie wyglądałby Manhattan, gdyby został wciśnięty na taką samą powierzchnię co The Line.
Może się to wydawać szalone, ale urbaniści twierdzą, że musimy przemyśleć sposób, w jaki miasta się rozwijają. W ciągu ostatnich 75 lat populacja miast gwałtownie wzrosła. Ponad połowa świata, 4,4 mld ludzi, mieszka obecnie w miastach, a ONZ przewiduje, że do 2050 r. będzie to prawie 7 mld. Ekspansja ta nie jest jednak zrównoważona.
Wystarczy spojrzeć na zdjęcia satelitarne od NASA, by zobaczyć, jak wyglądał szybki rozwój Las Vegas lub Lagos w Nigerii na przestrzeni 40 lat. Paryż powiększył się 200 razy od 1800 r., mimo że jego populacja jest dziś tylko 22 razy większa. Zespół stojący za Neomem uważa, że miasta potrzebują resetu.
— Miasta wpadają w pułapkę korków ulicznych, zanieczyszczenia, izolacji społecznej. Jeśli ludzkość nie będzie ambitna teraz, to kiedy będzie? — pyta Antoni Vives, główny specjalista ds. rozwoju obszarów miejskich w Neom.
The Line zostało zaprojektowane jako rozwiązanie zarówno dla rozrastających się miast, jak i eksplozji demograficznej, jak powiedział MBS w Discovery Channel w 2023 r.
— Liczba ludności w Arabii Saudyjskiej wzrośnie z obecnych 33 mln do około 50-55 mln w 2030 r. To rodzi bardzo ważną kwestię związaną z tym, że musimy stworzyć nowe miasto — mówi Mohammed bin Salman.
Zwolennicy The Line chwalą MBS za odwagę i innowacyjność.
— W Arabii Saudyjskiej panuje obecnie niesamowita energia. Myślę, że Neom jest szczytem tej zmiany, a bycie częścią tego projektu jest naprawdę ekscytujące — mówi Denis.
|
Business Insider
Nie wszyscy są przekonani do tego projektu
Najwięksi architekci i ekolodzy byli wizjonerami. Przesuwali granice. Musimy budować w sposób globalny. Po co ktokolwiek miałby budować The Line?
— pyta Philip Oldfield, profesor architektury w UNSW Sydney.
Przez tysiące lat budowaliśmy głównie miasta, które miały gęste centra, po których można było chodzić, i które rozszerzały się na zewnątrz.
Podstawą miast jest interakcja pieszych. Firmy powstają, zarówno historycznie, jak i obecnie, tam, gdzie można łatwo wchodzić w interakcje między ludźmi
— mówi Peter Newman, profesor ds. badań nad zrównoważonym rozwojem w Curtin University.
Gdyby miasto wielkości The Line zostało zbudowane na planie koła, więcej ludzi byłoby blisko siebie. A to, co wiele osób uwielbia w życiu w mieście, to nieprzewidywalność.
Londyn, Nowy Jork, Bangkok — te miasta są duże i chaotyczne. Można w nich znaleźć fascynujące miejsca. The Line brakuje wyobraźni w kontekście doświadczania miasta
— twierdzi Melissa.
Abstrahując od kształtu, czy ktokolwiek będzie chciał mieszkać w zamkniętym, liniowym mieście na pustyni?
— Nie ma miasta, w którym miliony ludzi mieszkają w jednym budynku i nie mogą wychodzić na zewnątrz. Coś takiego jak The Line byłoby ogromnym społecznym eksperymentem psychologicznym — mówi Philip.
Nie jest to pierwszy wielki plan liniowego miasta, ale historia pokazuje nam, że rzadko udaje im się wyjść poza deskę kreślarską.
Pod koniec XIX w. urbanista Arturo Soria zaproponował długą na 55 km centralną linię tramwajową w Madrycie z domami po obu stronach. Zbudowano jednak tylko około 5 km. Linia ta została wchłonięta przez rozrastający się Madryt.
Około 30 lat później Edgar Chambless zaprojektował Roadtown — liniowe miasto z koleją jednoszynową pod ziemią i chodnikiem na górze.
W latach 60. dwóch profesorów Uniwersytetu Princeton opracowało Jersey Corridor — 32-kilometrowe miasto liniowe, składające się z dwóch równoległych budynków rozciągających się między Nowym Brunszwikiem a Trenton. Mieli oni nadzieję, że pewnego dnia miasto będzie ciągnąć się od Bostonu do Waszyngtonu.
Żadne z tych amerykańskich marzeń nigdy jednak nie stało się rzeczywistością. Najbardziej podobny do The Line jest Corviale — długi na kilometr blok mieszkalny dla 8000 osób w Rzymie. Nigdy nie został w pełni nie ukończony, podupadł w ciężkich czasach i tak wygląda dzisiaj. Wygląda na to, że MBS nie zraża się historią. Według The Wall Street Journal, kiedy urbaniści zasugerowali alternatywne projekty, książę odsunął ich na bok.
— Megaprojekty i megamiasta często wiążą się z pragnieniem rządu, aby przedstawić swoją władzę, majątek lub ideologię publiczności krajowej lub globalnej — mówi Philip.
Megamiasto się zatrzymało. Co dalej z pracami?
Są jednak dowody na to, że ambicje MBS mogą utknąć w martwym punkcie. Zdjęcia satelitarne z maja 2023 r. pokazują roboty ziemne na całej długości The Line. Prawie rok później Bloomberg poinformował, że skala budowy została zmniejszona, a pracownicy zwolnieni.
Najnowsze zdjęcia satelitarne wydają się pokazywać mniejszą aktywność prac. Obecnie w centrum uwagi znajduje się odcinek The Line zwany Hidden Marina (Ukryta Przystań). Mieszkańcy będą mogli przepłynąć pod miastem, a następnie wypłynąć prosto w morze.
|
Business Insider
Kierownictwo Neomu nazywa to największym projektem wykopaliskowym na świecie, podczas którego przenoszone jest ponad 90 mln m sześc. materiału. Obecnie wiadomo jednak, że do 2030 r. ma zostać zbudowany tylko ten długi na 2,4 km odcinek The Line, a nie pełne 170 km. Nie byłby to pierwszy saudyjski megaprojekt, który wyhamował.
Ambitne plany budowy najwyższego budynku na świecie o nazwie Burdż Dżudda zostały wstrzymane w 2018 r. po tym, jak wielu osób zaangażowanych w projekt zostało aresztowanych w ramach walki z korupcją. Budowa wysokiego na kilometr wieżowca została wznowiona dopiero w styczniu 2025 r.
Władze saudyjskie twierdzą, że budowa The Line od początku była planowana w modułach, ale ludzie podejrzewają, że są problemy z finansowaniem.
— W ciągu ostatniego roku eksperci wskazywali, że kraj może zacząć odczuwać presję finansową związaną z projektem, a niektóre plany zostały ograniczone. Ceny ropy naftowej i wynikające z nich przychody również były niższe w ciągu ostatniego roku. Arabia Saudyjska miała również nadzieję, że inwestycje zagraniczne będą w stanie wesprzeć wiele z rosnących kosztów. Eksperci twierdzą jednak, że mogły nie osiągnąć poziomu pożądanego przez królestwo — mówi Beatrice Nolan, dziennikarka ds. technologii w Business Insider.
Arabia Saudyjska wysiedla mieszkańców pod budowę
Analitycy szacują, że budowa The Line może kosztować ponad 2 bln dol., czyli cztery razy więcej, niż zakładał pierwotny budżet. Postępy w budowie już teraz kosztują ludzie życia. Region ten od wieków był domem dla plemienia Huwaitat, beduinów znanych ze swoich umiejętności jazdy konnej.
Zdjęcia satelitarne z 2020 r. pokazują wioski Huwaitatów Al-Khuraybah, Sharma i Gayal położone w pobliżu trasy linii. Nie ma ich jednak na tych zdjęciach z 2024 r. W styczniu 2020 r. mieszkańcy tych wiosek otrzymali zawiadomienia o eksmisji.
Protestowali w mediach społecznościowych, publikując filmy z hashtagiem HuwaitatAgainstDisplacement. Organizacja praw człowieka ALQST uważnie monitoruje eksmisje i twierdzi, że większość z 20 tys. członków plemienia Huwaitat została wysiedlona.
Wiele nagrań pokazuje, że służby bezpieczeństwa stosowały przemoc wobec mieszkańców, aby zmusić ich do opuszczenia wioski. Wiele osób opuściło swoje domy
— mówi Lina al-Hathloul, szefowa ds. monitorowania i rzecznictwa w ALQST.
Nie wszyscy jednak uciekli. Abdul Rahim, pracownik rządowy w Ministerstwie Finansów, postanowił zająć stanowisko.
— Jeepy otaczają mój dom, ponieważ odmówiłem wyjścia z niego. Nie ma dla mnie nic trudniejszego niż przymusowe opuszczenie swojej ziemi. Wszystko inne jest proste, czy to więzienie, czy nawet bycie zabitym. Nie zdziwiłoby mnie, gdyby weszli do domu i mnie zabili — mówił Abdul Rahim Alhuwaiti, nieżyjący już pracownik rządowy.
Według ALQST 13 kwietnia został zastrzelony przez saudyjskie siły specjalne. Saudyjskie władze twierdzą, że strzelił pierwszy i uznały go za terrorystę.
— Nie ma żadnych dowodów na to, że strzelił pierwszy. Odkąd Mohammed bin Salman doszedł do władzy, każdy, kto jest uważany lub postrzegany jako potencjalne zagrożenie albo dysydent, zostaje oskarżony o terroryzm, a wszystkie procesy odbywają się za zamkniętymi drzwiami. Pytanie brzmi: dlaczego brakuje przejrzystości? Każdy, kto opłakiwał go w Internecie, został aresztowany — twierdzi Lina.
ALQST twierdzi, że aresztowano 47 członków plemienia, w tym wielu krewnych Abdula Rahima. Trzech otrzymało surowe wyroki więzienia, a trzech innych zostało skazanych na śmierć. Doniesienia o zastraszaniu i nieludzkich eksmisjach nie pozostały niezauważone.
ONZ wysłała list otwarty do rządu saudyjskiego, wyrażając zaniepokojenie surowym traktowaniem plemienia Huwaitat oraz doniesieniami o torturach. Organizacje takie jak ALQST wywierały presję na międzynarodowe firmy zakontraktowane przez Neom. Większość z nich nie zrezygnowała, ale w 2022 r. brytyjska firma Solar Water wycofała się z kontraktu na budowę zasilanego energią słoneczną zakładu odsalania. Założyciel i dyrektor ds. technologii powiedział nam, że był zbulwersowany traktowaniem plemienia Huwaitat.
— Nie można zabierać ludzi od ich ojczyzny. Byłem bardzo zdenerwowany. Tych wszystkich wiosek rybackich wzdłuż wybrzeża już po prostu nie ma — przyznaje Malcolm Aw, dyrektor ds. technologii w Solar Water.
|
Business Insider
Grupy praw człowieka i związki zawodowe zwróciły również uwagę na tysiące przypadków wyzysku pracowników pracujących przy saudyjskich megaprojektach. Dotyczy to również Neomu.
W filmie dokumentalnym ITV ujawniono, że aż 21 tys. pracowników migracyjnych z Nepalu, Bangladeszu i Indii mogło zginąć w Arabii Saudyjskiej od startu projektu Vision 2030 w 2016 r. Zobowiązanie Arabii Saudyjskiej do przestrzegania praw człowieka jest poddawane kontroli, tak samo jak jej obietnice dotyczące zrównoważonego rozwoju.
Skąd energia?
Drugi największy producent ropy na świecie zobowiązał się do generowania połowy swojej energii ze źródeł odnawialnych do 2030 r., ale w 2023 r. było to nadal mniej niż 1 proc. W Neomie 100 proc. potrzeb energetycznych ma być zaspokajanych dzięki energii odnawialnej.
Na zdjęciach satelitarnych można już zobaczyć elektrownie słoneczne w pobliżu obozów dla robotników, a dalej na północ na pustyni wyłania się nowa elektrownia wiatrowa. Obecne i przyszłe potrzeby energetyczne megamiasta wykraczają poza skalę.
Według Neomu cały region, w tym The Line, będzie potrzebował ponad 100 terawatogodzin energii rocznie do 2030 r. To wartość zbliżona do rocznego zużycia energii elektrycznej na Filipinach.
— Jeśli chcesz zbudować najbardziej wydajne miasto, zbuduj miasto na planie siatki z budynkami o wysokości od sześciu do dziesięciu pięter, z dużą ilością cienia, panelami słonecznymi i parkami
— mówi Philip.
Działanie The Line może być kiedyś, zgodnie z obietnicą, bezemisyjne, ale budowa taka nie jest.
— Każdy metr kwadratowy, który budujemy, niezależnie od tego, czy jest to The Line, czy dom jednorodzinny, ma wpływ na środowisko — przyznaje.
Budowa One World Trade Center w Nowym Jorku zajęła około ośmiu lat. The Line byłoby odpowiednikiem budowy tysięcy takich budynków, a im wyższy budynek, tym większy ślad węglowy, co wymaga mocniejszych materiałów, takich jak stal i beton, aby wytrzymać siłę wiatru.
— Beton jest niezwykle wysokoemisyjny. Stal również — przypomina architekt.
Profesor Oldfield oszacował, że budowa The Line wygenerowałaby ponad 1,8 mld ton dwutlenku węgla, co odpowiada czteroletnim emisjom Wielkiej Brytanii.
— Nawet gdyby zbudować normalne miasto z budynkami o wysokości od sześciu do ośmiu pięter, generowałoby ono bardzo duży ślad węglowy. Myślę, że w przypadku The Line będzie on podwójny, a nawet potrójny ze względu na wysokość, “gimnastykę” struktury i hedonistyczny projekt. Budowa będzie wymagała zasobów materiałowych, które przyczyniają się do emisji gazów cieplarnianych — mówi.
Po wybudowaniu, ta gigantyczna szklana, stalowa i betonowa konstrukcja, która według projektantów wtopić się w krajobraz, będzie musiała być wystarczająco chłodna, aby ludzie mogli w niej mieszkać.
Jednym z największych problemów jest to, że jest to w zasadzie wielka szklarnia. Nie trzeba mieć doktoratu z fizyki, by zrozumieć, co się dzieje, gdy światło słoneczne pada na szkło. Nagrzewa się
— mówi Melissa.
Porównajcie to z tradycyjnymi saudyjskimi budynkami, które są wykonane z błota, kamienia i gliny i zaprojektowane tak, aby były naturalnie chłodne.
— Ironia polega na tym, że choć Neom jest przedstawiany jako futurystyczne miasto, jest to miasto niechlujne. Jego architektura jest niechlujna. Przed boomem na paliwa kopalne architektura była na ogół o wiele bardziej schludna. Budowano tak, by zatrzymywać ciepło lub chronić przed nim — mówi.
Jeśli nie będzie się dało powstrzymać ciepła, konsekwencje mogą być śmiertelne. W czerwcu 2024 r. Arabię Saudyjską nawiedziła ekstremalna fala upałów. Ponad 1300 osób zmarło podczas pielgrzymki hadżdż do Mekki, gdzie temperatury osiągnęły ponad 50 st. C. Rok 2024 był najgorętszym rokiem w historii. Naukowcy przewidują, że średnie temperatury w Arabii Saudyjskiej wzrosną o 2 st. C. do połowy wieku.
Być może najcenniejszym zasobem w pustynnym megamiasteczku jest woda. Opady w tym regionie wynoszą około 6 cm rocznie. Szacuje się, że cztery piąte starożytnej podziemnej warstwy wodonośnej zostało wysuszone przez pustynne rolnictwo tylko w ciągu ostatnich trzech dekad.
|
Business Insider
The Line zagrożeniem dla ptaków
Obecnie ponad połowa saudyjskiej wody jest dostarczana przez energochłonne zakłady odsalania, które emitują około 60 mln ton dwutlenku węgla rocznie. Słone odpady są następnie często odprowadzane z powrotem do morza, szkodząc życiu morskiemu.
Neom twierdzi, że energia odnawialna będzie w pełni zasilać zakłady odsalania, co nigdy wcześniej nie zostało osiągnięte. Plany dotyczące ponownego zazielenienia pustyni i uprawy roślin są ambitne, więc znalezienie zrównoważonych źródeł wody jest kluczową kwestią w kontekście The Line.
Obrońcy przyrody również postrzegają The Line jako śmiertelną pułapkę dla dzikiej przyrody. Spójrzmy na mapę migracji ptaków przez ten region. Około 2,1 mld ptaków z ponad 100 różnych gatunków, w tym zagrożonych, przelatuje przez ten obszar.
Kolizje ptaków ze szkłem to ogromny problem. W USA zdarza się to setki milionów razy rocznie, a mówimy tylko o jednym kraju
— wyjaśnia Melissa.
Na placu budowy, krok po kroku, robione są postępy. Najnowsze zdjęcia satelitarne Ukrytej Przystani pokazują nowe wykopy i setki ciężarówek, które zajmują się przewożeniem ziemi. Kierownictwo Neomu przyznało, że ukończenie i zapełnienie The Line może zająć 100 lat, ale w kalendarzu jest jedna bardziej konkretna data. Stadion wzniesiony na wysokości 350 m na wieżowcu ma być jednym z obiektów podczas piłkarskich Mistrzostw Świata w 2034 r.
Neom nie odpowiedział na nasze prośby o komentarz.
