Putin śmieje się rodakom w twarz. Ukryte biznesy prezydenta kwitną
Wartość winnicy Krinitsa, położonej niedaleko pałacu Putina w Gelendżyku na kaukaskim wybrzeżu Morza Czarnego, szacuje się na ponad 27 mld rubli [1,2 mld zł], co czyni ją najcenniejszym przedsiębiorstwem winiarskim w Rosji. Trwają prace nad planami budowy centrum turystyki winiarskiej w tym miejscu, a trzy kolejne są w przygotowaniu dla innych nieruchomości w pobliżu Gelendżyku i na okupowanym przez Rosję Krymie.
Bank Rossija — powszechnie znany jako “bank przyjaciół Putina” — finansuje te projekty. Włoscy i francuscy eksperci pomagają Putinowi rozwijać działalność, mimo że jego wina nigdy nie trafiają do Europy. Zamiast tego są one podawane podczas przyjęć dyplomatycznych i rzadkich wizyt zagranicznych przywódców, takich jak Kim Dzong Un i Xi Jinping.
Cała działalność przynosi straty — ponad 10 mld rubli [o. 444 mln zł] w całym okresie jej trwania — ale nawet pomimo deficytu budżetowego i recesji w Rosji, głównodowodzący nie ogranicza wydatków na to, co jest dla niego osobiście najważniejsze. Większość imperium winiarskiego jest zarejestrowana pod nazwiskiem prezesa Banku Rossija Jurija Kowalczuka, który nabył aktywa za ułamek ich rzeczywistej ceny. Dziennikarze “The Insider” byli na miejscu, mają zdjęcia, dotarli też do wizualizacji kolejnych inwestycji.
Tekst publikujemy dzięki uprzejmości serwisu The Insider. Prosimy o wsparcie niezależnych rosyjskich dziennikarzy z The Insider
Budowa słynnego pałacu Putina nad Morzem Czarnym i otaczających go winnic rozpoczęła się w 2005 r., ale inspiracja pojawiła się dwa lata wcześniej, kiedy Putin odwiedził sardyńską Villa Certosa włoskiego premiera Silvio Berlusconiego. Rosyjski przywódca był pod takim wrażeniem, że zatrudnił architekta Berlusconiego, Lanfranco Cirillo, aby zbudował mu własną rezydencję — tylko większą. Niektóre elementy, takie jak amfiteatr w stylu klasycznym, sztuczne jezioro i winnice, zostały po prostu skopiowane, podczas gdy inne zostały dostosowane do gustu Putina — na przykład boisko do piłki nożnej zostało zamienione na lodowisko. Posiadłość Berlusconiego, z 48 hektarami winnic i gajów oliwnych, była już uważana za ekstrawagancką jak na polityka we Włoszech. Putin, co nie jest zaskoczeniem, uznał, że potrzebuje więcej: winnice na terenie jego pałacu zajmują 300 hektarów.
Nawet po tym, jak Aleksiej Nawalny zwrócił uwagę opinii publicznej na pałac Putina, działalność winiarska przebiegała prawie bez zmian. Jednak jedna z posiadłości pałacowych, Stary Provence, została przemianowana na Krinitsa. W 2023 r. winnica Krinitsa zaczęła przyjmować grupy wycieczkowe i do dziś pozostaje otwarta dla zwiedzających. Tymczasem winnica Usadba Diwnomorskoje, położona na zachód od pałacu, w miejscowości Diwnomorskoje, pozostaje zarezerwowana dla wybranego grona uprzywilejowanych gości.
Kolacje w winnicy KrinitsaŻródło: The Insider / The Insider
Dworowy status win zarówno z Diwnomorskoje, jak i Krinitsa jest podkreślany przez ich obecność na niemal każdym przyjęciu dyplomatycznym, jakie Rosja zorganizowała w ostatnich latach. Diwnomorskoje podano Emmanuelowi Macronowi w 2022 r., a także podczas wizyt Xi Jinpinga, Recepa Tayyipa Erdogana i Kim Jong Una w 2023 r. Podczas szczytu BRICS+ w Kazaniu w 2024 r. podano wino Krinitsa, a podczas spotkania przywódców WNP w tym samym roku reprezentowane były obie winnice.
Głównym winiarzem w Diwnomorskoje jest Włoch Matteo Coletti, natomiast produkcją w Krinitsa kieruje Francuz rosyjskiego pochodzenia Alexander Mourousi. Doradztwo zapewnia współwłaściciel Bordeaux Sovivins David Pernet, który nadal regularnie odwiedza Gelendżyk [miasto w Rosji, w Kraju Krasnodarskim, popularny kurort na kaukaskim wybrzeżu Morza Czarnego].
David Pernet (po lewej) i Alexander Mourousi (po prawej) podczas degustacji wina Krinitsa jesienią 2024 r.Żródło: The Insider / The Insider
Miliardowe straty nie stanowią problemu
Winnice pałacowe są powiązane z siecią podmiotów prawnych pełniących różne funkcje. Apex Yug JSC jest właścicielem winnic w Diwnomorskoje, a Diwnomorje JSC produkuje wino z tych winogron. Winnice w Krinitsa należą do Lazurnaja Jagoda LLC, a wina pod tą marką są produkowane przez Axis Investitsii JSC.
Wszystkie te przedsiębiorstwa są zarządzane przez Moe Vino JSC [“Moje Wino”] — firmę konsultingową bez własnych aktywów, działającą pod nazwą, którą najwyraźniej wybrał sam Władimir Putin. W ciągu ostatniego roku do grupy dołączyły dwie kolejne firmy: Lazurnaja Jagoda LLC przejęła Mayak LLC, która zajmuje się wynajmem nieruchomości, a Divnomorye JSC kupiła Grandewin LLC, sklep z winami w Gelendżyku, który od tego czasu został przekształcony w flagowy butik Diwnomorskoje.
The Insider przeanalizował sprawozdania finansowe tych spółek za rok 2024. Według opublikowanych danych Krinitsa jest najdroższą winnicą w Rosji. Łączne aktywa Lazurnaja Jagoda i Axis Investitsii wynoszą 27 mld rubli (ponad 1,2 mld zł po obecnym kursie) — przewyższając takie giganty branżowe jak Kuban-Wino [20 mld rubli; 890 mln zł] i Massandra [15 mld rubli; 668 mln zł].
W rezultacie posiadłość winiarska Putina okazała się cenniejsza niż Kuban-Wino, która obejmuje trzy duże winnice rozciągające się na obszarze 10 tys. akrów. Firma produkuje ponad 80 mln butelek rocznie i posiada również największą szkółkę sadzonek winogron w Rosji, dziewięć regionalnych oddziałów dystrybucyjnych, restaurację, kawiarnię i 19 sklepów.
Pomimo ogromnych inwestycji i promocji na szczeblu państwowym, obie “dworowe” winnice pozostają nierentowne. Jest to szczególnie widoczne w przypadku dwóch podmiotów powiązanych z Krinitsą. Od momentu powstania Lazurnaja Jagoda i Axis Investments poniosły straty w wysokości 10 mld rubli [445 mln zł]. Kwota ta przekracza cały roczny budżet pobliskiego Gelendżiku — w 2024 r. to nadmorskie miasto nad Morzem Czarnym, zamieszkałe przez 117 tys. osób, wydało na wydatki miejskie nieco poniżej 10 mld rubli [445 mln zł].
Trudno jest opisać “pałacowe” przedsiębiorstwa jako organizacje komercyjne. Zarówno Diwnomorskoje, jak i Krinitsa tracą pieniądze na tym, z czego zwykłe winnice czerpią dochody: sprzedaży wina. Na przykład w 2024 r. Axis Investments odnotowało przychody w wysokości 158,5 mln rubli [ponad 7 mln zł] przy kosztach produkcji wynoszących 265,1 mln [11 mln zł]. Jeśli opublikowane sprawozdania finansowe są dokładne, firma sprzedawała wino po cenie o prawie 40 proc. niższej od jego kosztu.
Jednak podmioty te zarabiają pewne pieniądze — choć w sposób daleki od typowego dla winnic. Na przykład 10 stycznia 2024 r. Diwnomorje złożyło depozyt w wysokości 84,5 mln rubli [3,7 mln zł], zamknęło go następnego dnia i uzyskało 32,3 tys. rubli odsetek [ok. 1438 zł]. 11 stycznia złożyła kolejną lokatę w wysokości 80 mln rubli [3,5 mln zł], zamknęła ją 12 stycznia i zarobiła 30,6 tys. rubli [ok. 1348 zł]. W ciągu roku firma złożyła setki takich depozytów w Sberbanku i ABR, ostatecznie uzyskując 45,7 mln rubli [ponad 2 mln zł] z krótkoterminowych lokat w ciągu roku.
Do końca 2024 r. łączna wartość aktywów wszystkich siedmiu podmiotów prawnych związanych z działalnością winiarską w pałacu Putina wyniosła 32,2 mld rubli [ponad 1,4 mld zł]. Jednocześnie miały one długoterminowe zadłużenie w wysokości 35,5 mld rubli [ponad 1,5 mld zł] — setki razy większe niż ich obroty. A sądząc po ambitnych planach budowlanych, straty winnic prawdopodobnie wzrosną. Obok Krinitsy powstaje obecnie kompleks turystyczny. Będzie on obejmował muzeum wina, piwnicę win w stylu groty, restaurację i kilka sal degustacyjnych.
Winnica Krinitsa Władimira PutinaŻródło: The Insider / The Insider
Putin wydaje się nie przejmować nie tylko miliardowymi stratami, ale także atakami dronów. 28 sierpnia władze w Gelendżyku poinformowały o pożarze we wsi Krinitsa spowodowanym przez szczątki ukraińskiego drona. Według danych NASA FIRMS jeden z ognisk pożaru znajdował się zaledwie 850 m od winnicy. Lokalni urzędnicy poświęcili niezwykłą uwagę temu, co według wszystkich relacji było niewielkim pożarem. Być może zagrożenie było niewielkie, ale środki przeznaczone na jego ugaszenie były dalekie od nieistotnych. Burmistrz Gelendżyku Aleksiej Bogodistow poinformował, że do akcji zaangażowano 330 osób i 82 jednostki sprzętu, w tym samolot Be-200 i helikopter Ministerstwa Sytuacji Nadzwyczajnych.
Nie do końca wino premium
Chociaż wina Putina są podawane niektórym z najbardziej prestiżowych gości Moskwy — od Emmanuela Macrona (który prawdopodobnie zna się na winach) po Kim Dzong Una (który preferuje whisky i koniak, ale z pewnością próbował również dobre wina) — roczniki te trudno uznać za elitarne. Eksperci klasyfikują wina Krinitsa i Diwnomorskoje jako należące do niższej półki segmentu premium, obok Chianti Classico lub Rioja Reserva. Odzwierciedla to ich cena: butelki z “dworskich” winnic kosztują od 1500 do 4000 rubli [ok. 66 zł do 178 zł], w zależności od marki i punktu sprzedaży.
Technicznie rzecz biorąc, są to wina wykonane kompetentnie, ale dalekie od doskonałości. Wydaje się, że głównym motywem klienta było posiadanie malowniczych winnic na wybrzeżu Morza Czarnego, a nie produkcja najlepszego wina w swojej klasie. W przeciwnym razie trudno wyjaśnić, dlaczego cabernet sauvignon, winogrono o długim cyklu dojrzewania, lub riesling, które dobrze rośnie w chłodnym klimacie, takim jak brzegi Renu, zostały posadzone w regionie o gorącym, ale krótkim lecie.
“Bely Mys”: miasto wina dla Władimira Putina
W międzyczasie na wybrzeżu Gelendżyku powstaje jeszcze większy kompleks turystyczny poświęcony winom. Kompleks “Bely Mys” [Biały Półwysep] będzie mieścił największy sklep z winami w kraju, a także interaktywne muzeum wina, sale degustacyjne, szkołę dla sommelierów i winiarzy, centrum wystawowe oraz nadmorską promenadę z prywatną plażą. Plany obejmują również 21 sklepów, pięć kawiarni, dwie restauracje i 10 sal degustacyjnych.
Projekt kompleksu winiarsko-turystycznego “Bely Mys’ w GelendżykuŻródło: The Insider / The Insider
Latem 2024 r. niezależny serwis internetowy Agenctwo zauważył, że w budowę kompleksu zaangażowanych jest kilka firm powiązanych z Władimirem Putinem. Wśród nich są Weles-Stroj, która zajmowała się przebudową pałacu na przylądku Idokopas, oraz Politechstroj-Swargo, której dyrektor, Aleksiej Borodin, pełnił wcześniej funkcję doradcy pełnomocnika prezydenta w Okręgu Federalnym Wołgi.
Krótko po publikacji restaurator Dmitrij Lewicki, nominalny szef projektu, otwarcie przyznał, że inwestorem stojącym za nim jest Bank Rossija. Trzy z winnic, które mają otworzyć swoje markowe restauracje w nowym kompleksie, są powiązane z długoletnim finansistą Putina i prezesem Banku Rossija Jurijem Kowalczukiem — Massandra, Inkerman i Nowy Swet — podczas gdy dwie pozostałe, Krinitsa i Diwnomorskoje, są bezpośrednio powiązane z samym Putinem.
Nie jest jasne, w jaki sposób formalna otwartość projektu dla tysięcy odwiedzających będzie współistnieć z obawami Putina o bezpieczeństwo osobiste. Wszystko wskazuje na to, że obok obszarów dostępnych publicznie będzie również sekcja zarezerwowana dla wąskiego grona osób z wewnątrz — wraz z prywatnym pomostem dla jachtów i ekskluzywnym tarasem VIP na dachu.
Kompleks będzie prawdopodobnie działał według regularnego harmonogramu, zamykając się w określone dni na wizyty VIP-ów, podobnie jak restauracje panoramiczne na wyższych piętrach wież Moscow City.
“Moje wino”: Putin nabywa warte wiele miliardów rubli aktywa winiarskie za bezcen
O skali pasji Putina do produkcji wina świadczy historia Massandry. Niecały miesiąc po “referendum” w sprawie niepodległości Krymu w marcu 2014 r. uzbrojeni mężczyźni w kominiarkach bez insygniów zablokowali działalność winiarni w Liwadii.
Innymi słowy, wiosną 2014 r. rosyjskie siły specjalne zostały skutecznie wykorzystane do zmiany kierownictwa Massandry, torując drogę do przejęcia historycznej winnicy przez Jurija Kowalczuka, powszechnie znanego jako “portfel Putina”, ponieważ jest on nominalnym właścicielem aktywów, które w rzeczywistości należą do Putina.
W aukcji dotyczącej zakupu Massandry w 2020 r. wzięło udział tylko dwóch uczestników: nowo zarejestrowana firma Estate Group, z kapitałem zakładowym wynoszącym zaledwie 10 tys. rubli [mniej niż 540 zł, nawet według przedwojennego kursu wymiany], oraz Jużny Projekt, spółka zależna Banku Rossija. Cały kompleks piwnic Massandra, dziewięć winnic, 11 tys. hektarów ziemi wzdłuż wybrzeża Morza Czarnego (w tym 4000 hektarów winnic) oraz kolekcja miliona butelek wina trafiły do Jużny Projekt Kowalczuka za zaledwie 5,3 mld rubli [235,5 mln zł] — i to pomimo faktu, że według szacunków opublikowanych przez Nowaja Gazietę, sama kolekcja win była warta ponad 4 mld euro [17 mld zł]. Nawet biorąc pod uwagę spekulacyjny charakter tej kwoty, jasne jest, że tysiące hektarów ziemi na wybrzeżu Krymu były warte o rząd wielkości więcej niż suma, którą zapłacił za nie Kowalczuk.
Obecnie, oprócz Massandry, struktury Kowalczuka są właścicielami krymskich winnic Nowy Swet, Inkerman, Bachchisaraj Wine and Brandy House, Agrofirma “Zawetnoe” oraz Burljuk. Łącznie kontrolują one ponad 7000 hektarów winnic — ponad jedną trzecią wszystkich winnic na Krymie.
W 2017 r. winnica Nowy Swet Champagne Winery JSC została nabyta za 1,5 mld rubli [ponad 66 mln w tamtym czasie] przez spółkę zależną Banku Rossija, Jużny Proyekt LLC. Od 2020 r. Nowy Swet jest zarządzany przez tę samą firmę, My Wine JSC, która nadzoruje również winnice w pałacu Putina i obecnie buduje tam kolejne centrum turystyki winiarskiej.
Ten nowy kompleks będzie obejmował muzeum radzieckiego winiarstwa, kino, sale degustacyjne i przestrzenie wystawowe. Obok niego powstanie przystań jachtowa, tarasy widokowe, “pływający” most, plac turystyczny, centra rzemiosła, restauracje i sklepy. Teren zajmie 87 000 m kw., z czego 35 000 m kw. będzie stanowić obszar zabudowany. Nie ogłoszono terminu zakończenia budowy.
Projekt centrum turystyki winiarskiej w winnicy Nowy SwetŻródło: The Insider / The Insider
Kolejne historyczne przedsiębiorstwo, Inkerman, jest własnością Optima JSC, której formalnym beneficjentem jest były pułkownik Walery Zacharjin. Inkerman jest zarządzany przez znaną już spółkę My Wine JSC, która rozwija również inny klaster winiarsko-turystyczny w krymskiej winnicy. Bank Rossija przeznaczył emerytowanemu oficerowi 5 mld rubli [222 mln zł] na ten wystawny projekt. Zgodnie z opisem projektu, na terenie o powierzchni 56 000 m kw. powstaną trzy duże budynki: trzypiętrowy kompleks turystyczny z restauracją i sklepem, trzypiętrowy budynek administracyjno-usługowy oraz oddzielna sala degustacyjna.
Oprócz finansowania przez Bank Rossija i zarządzania przez struktury powiązane z Kowalczukiem cztery centra turystyki winiarskiej mają jeszcze jedną wspólną cechę. Bely Mys i Nowy Swet obejmują budowę przystani jachtowych, natomiast Inkerman i Krinitsa znajdują się w pobliżu już istniejących przystani. Jednak jacht Putina Scheherazade, zbudowany dla Aliny Kabajewy, nie będzie tam cumował — pozostaje on zajęty przez włoskie władze.
