“Otoczone” przez Kanadę amerykańskie miasteczko staje murem za Trumpem
Paul Colson porównuje Angle do sceny namalowanej przez Normana Rockwella. Cicho, bezpiecznie, świetnie łowi się tu ryby. Jednak życie w tej amerykańskiej eksklawie — 150-osobowej “kieszeni” Minnesoty otoczonej wodą i terytorium Kanady — nie zawsze jest idealne, jak przyznaje pewnego ranka mężczyzna, którego rodzina mieszka tu od trzech pokoleń.
Jedynym sposobem na dotarcie do tego raju dla wędkarzy bez mijania kanadyjskich służb celnych jest samolot śmigłowy, łódź lub — w sezonie wędkarstwa podlodowego — ponadgodzinna jazda na skuterze przez zamarznięte Jezioro Leśne, drugie co do wielkości w krainie 10 tys. jezior. Angle należy do USA tylko ze względu na błąd geodezyjny z XVIII w., który sprawił, że jest to najbardziej wysunięty na północ punkt w Stanach Zjednoczonych (z wyłączeniem Alaski).
Dla dzieci jest tu jednosalowa szkoła (jeśli nie liczyć niedawno oddanej do użytku sali gimnastycznej i aneksu kuchennego). Jednak począwszy od szóstej klasy uczniowie z Angle muszą codziennie od poniedziałku do piątku przekraczać cztery międzynarodowe punkty kontrolne i być przewożone na zajęcia ponad 120 mil [193 km] w obie strony do miasta Warroad w Minnesocie.
Oddzielenie od reszty Stanów Zjednoczonych skutkuje nie tylko długimi dojazdami do pracy. Kanada blokuje import zaskakująco szerokiej gamy towarów, nawet jeśli są one po prostu przewożone z jednej części Minnesoty do tego dziwnego “wyrostka” stanu. Zakaz obejmuje materace, rośliny doniczkowe, żywy inwentarz, broń ręczną i przynęty na ryby.
Wojowniczy protekcjonizm prezydenta Donalda Trumpa może jeszcze bardziej utrudnić życie w Angle. Choć cała Minnesota w większości tradycyjnie popiera Demokratów, Colson, tak jak 79 proc. wyborców w Angle, w ostatnich wyborach zagłosował na republikańskich kandydatów. A od czasu powrotu do Białego Domu Donald Trump próbował zerwać umowę handlową, którą sam wynegocjował z Kanadą w swojej pierwszej kadencji i wielokrotnie groził aneksją tego kraju. W maju sąd uchylił nadzwyczajne cła nałożone przez prezydenta na Kanadę, które według Trumpa były niezbędne do powstrzymania rzekomego napływu nielegalnych imigrantów i fentanylu. Administracja odwołuje się od tej decyzji.
Taryfy celne prezydenta i drwiny z “51. stanu” wywołały falę oburzenia na północ od granicy, skłaniając zwykle uprzejmych Kanadyjczyków do bojkotu USA. Defensywny patriotyzm okazał się dobrodziejstwem dla kanadyjskiej Partii Liberalnej i wyzwaniem dla amerykańskich firm działających w tym kraju, takich jak McDonald’s, który teraz w niektórych lokalizacjach reklamuje burgery zrobione z “100 proc. kanadyjskiej wołowiny”.
Od tych napięć geopolitycznych nie da się uciec w trakcie trzydniowej wizyty Trumpa w Albercie na dorocznym szczycie G7 z udziałem przywódców Kanady, Japonii i największych gospodarek Europy. Jeśli Trump jeszcze bardziej sprowokuje państwo-gospodarza, niewiele miejsc w USA będzie bardziej zagrożonych potencjalnymi dyplomatycznymi konsekwencjami niż z natury odizolowane Angle. Mogą one obejmować nałożenie ceł odwetowych na towary transportowane z USA do Angle lub surowsze ograniczenia połowów na wodach kanadyjskich — ruch, który może wywołać drugą “wojnę o sandacze”, jak miejscowi nazywają ostatnią poważną konfrontację rybacką nad Jeziorem Leśnym.
Jednak kiedy odwiedzam to miejsce pod koniec maja, jest jasne, że Angle nadal w dużej mierze popiera prezydenta. Jest tam prawie tyle samo flag z nazwiskiem Trumpa, co powiewających nad jeziorem flag amerykańskich. Mieszkańcy Angle, podobnie jak większość Amerykanów, są zaskoczeni, że Trump zwrócił się przeciwko Kanadzie. Ale Paul i Karen Colson, jego pochodząca z Kanady żona, należą do mieszkańców, którzy z zadowoleniem przyjęli walkę prezydenta z ich niekiedy apodyktycznym sąsiadem.
— Przeszliśmy tutaj przez tyle g***a, że jestem gotów spróbować czegoś innego — mówi, a Karen przytakuje. Siedzą na werandzie swojego domu przy wejściu do Jake’s Northwest Angle, ośrodka wędkarskiego założonego przez dziadka Paula. Karen, która ma zieloną kartę, nie może głosować w Stanach Zjednoczonych, ale Paul poparł Trumpa w trzech ostatnich wyborach. Na ich stodole wisi nawet plakat przedstawiający prezydenta pokazującego zaciśniętą pięść po próbie zamachu podczas kampanii wyborczej.
Paul i Karen Colson w swoim domu w Angle
— Byli tak źli, jak tylko się dało — mówi Paul o Kanadyjczykach, którzy ściśle ograniczyli przepływ ludzi do i z Angle przez prawie dwa lata pandemii, dziesiątkując zależną od turystyki gospodarkę. (Podczas gdy stała populacja Angle jest niewielka, może wzrosnąć do ok. 2500, gdy pogoda jest ładna, dzięki letnim mieszkańcom i gościom kurortów, głównie z Minnesoty i Dakot). — Teraz jest mi już wszystko jedno. Niech się bujają — powiedział.
Niewykluczone, że Colsonowie, dziadkowie po pięćdziesiątce, są najgłośniejszymi krytykami Kanady w Angle. Ale na pewno nie jedynymi. Kanada “wprowadzała cła przez lata”, mówi Joe Laurin, były inżynier firmy Polaris, który w poprzednich wyborach prezydenckich poparł Hillary Clinton i Joego Bidena. Teraz “przynajmniej wszystko jest jasne”.
Laurin ma 59 lat i jest na quasi-emeryturze. Na boku prowadzi firmę turystyczną nad Jeziorem Leśnym. Jest także wolontariuszem zarządzającym finansowaną przez społeczność internetową stacją radiową Angle. Odtwarza stały strumień klasycznego rocka przeplatany wiadomościami o lokalnych wydarzeniach i warunkach wędkarskich, które aktualizuje co tydzień.
— Cła tymczasowo nam zaszkodzą — przyznaje, gdy siedzimy w pubie na stałym lądzie w Angle. — Ale na dłuższą metę, czy to obudzi niektórych ludzi? Na przykład, dlaczego płacimy cła na kanadyjskie jajka?
Długa droga do Angle
Aby dotrzeć do Angle, obrałem okrężną trasę. Zacząłem od Winnipeg w Manitobie, najbliższego dużego miasta, ale zagłębiłem się na południe aż do Roseau w Minnesocie, aby posmakować, jak to jest przekraczać granicę w czasie wzmożonych napięć kanadyjsko-amerykańskich.
Przejście w Roseau przypomina skrzyżowanie podmiejskiego banku z więzieniem. Składa się z jednopiętrowego ceglanego budynku biurowego z zadaszonym przejściem dla kierowców, podobnym do tego przed okienkiem. Ale w przeciwieństwie do większości banków, jest otoczony drutem kolczastym, reflektorami i kamerami monitoringu. Znak umieszczony przed ogrodzeniem ogłasza wielkimi literami: “Witamy w Stanach Zjednoczonych”.
Przejście graniczne w Roseau
Po zjedzeniu smażonego sandacza — prawdopodobnie najbardziej poszukiwanej ryby w Angle — wróciłem do Kanady przez Warroad w stanie Minnesota. Następnie pojechałem samotną, częściowo utwardzoną drogą do Angle. Ostatnie 19 żwirowych mil [30,5 km] wije się przez gęste mokradła, które są domem dla jeleni, łosi, niedźwiedzi i wilków.
Moje ostatnie spotkanie z celnikami tego dnia miało miejsce w Jim’s Corner, nienadzorowanej stacji granicznej nazwanej na cześć byłego mieszkańca tych okolic. Amerykańska Służba Celna i Ochrony Granic utrzymuje na głównym skrzyżowaniu w Angle klimatyzowaną budkę z tabletem, na którym odwiedzający rejestrują swój numer paszportu, numer tablicy rejestracyjnej i deklarują wszelkie towary, które importują. Na zewnątrz budki znajduje się automat telefoniczny, który łączy się z agentem Kanadyjskiej Agencji Służb Granicznych, który nadaje osobom opuszczającym Corner numer wjazdu, którego będą potrzebować, jeśli zostaną zatrzymani w Kanadzie. Nieuzyskanie numeru wjazdu może skutkować grzywną w wysokości co najmniej 1000 dolarów kanadyjskich (ok. 2714 zł).
Budka w Jim’s Corner
Większość dzieci dorastających w Angle odbywa podobną podróż od szóstej klasy do końca liceum. Autobus do Warroad odjeżdża o 6 rano, robiąc dwa przystanki na odprawę z kanadyjskimi i amerykańskimi urzędnikami celnymi. Kilkanaścioro uczniów, którzy odbywają tę codzienną podróż, zostawia na pokładzie poduszki i koce, a w drodze powrotnej odrabia lekcje. Podróż trwa ok. 90 minut w każdą stronę — o ile nie ma żadnych problemów na przejściach granicznych. Miejscowi opowiadali mi historie o uczniach, którym agresywni strażnicy zarekwirowali pomarańcze i inną “kontrabandę”.
Odległość i przekraczanie granicy są ogromnym kłopotem, który skutecznie uniemożliwia dzieciom Angle dołączenie do drużyn hokejowych w Warroad, będących kuźniami talentów godnych olimpijskiego złota.
Jednak trudności logistyczne odizolowały tę miejscowość również od narkotyków, kradzieży i przemocy, które występują w innych częściach kraju. Angle ma tylko jednego policjanta na pół etatu. — Naprawdę doceniamy to, że nie mamy tu przestępczości, głównie dlatego, że większość amerykańskich przestępców nie może się tu dostać — przyznaje Karen, która nawet nie zamyka na klucz domu ani samochodów.
— Wszystkie nasze kłopoty pochodzą z Kanady — dodaje Paul.
Epidemia samotności dociera na północ USA
Rdzenne plemiona zamieszkiwały okolice Jeziora Leśnego przez setki lat — a bagniste, zalesione okolice Angle są nadal kontrolowane przez plemię Red Lake Band z Chippewy. Ale europejscy osadnicy, tacy jak dziadkowie Paula Colsona, zaczęli rozwijać Angle dopiero w latach 20. XX w. Rozwój był powolny, bez elektryczności do 1973 r. i bez linii telefonicznych do 1991 r.
Według Colsonów i innych długoletnich mieszkańców od tego czasu stały postęp technologiczny doprowadził do rozpadu tej zwartej społeczności. Na stałym lądzie Angle znajdowały się niegdyś trzy bary, w których odbywały się regularne potańcówki i seanse filmowe. Obecnie pozostała tam jedna knajpka, a ludzie w większości oglądają filmy w domu.
— To g***o po prostu zniszczyło społeczność — mówi Paul, ściskając swój telefon komórkowy. — Za każdym razem, gdy otrzymujesz nową technologię, tracisz trochę wspólnoty.
W Angle widzę tę coraz większą izolację społeczną, która jest częścią zjawiska wzrostu samotności w skali całego kraju. W czwartek wieczorem na przedstawieniu w podstawówce było z dziesięć wolnych siedzeń, choć w poprzednich latach publiczność oglądała ja na stojąco. W “Czerwonym Kapturku” wzięło udział czworo z pięciorga uczniów szkoły, z których jeden przebrał się za kanadyjskiego konnego policjanta w miejsce tradycyjnego leśniczego.
Przedstawienie w szkole w Angle
Z kolei w spotkaniu biblijnym dla mężczyzn uczestniczymy tylko Mike Rasmussen i ja. Mike, emerytowany kapelan amerykańskich celników, obecnie prowadzi nabożeństwa w jedynym kościele w Angle – pod wezwaniem św. Łukasza.
Rasmussen sugeruje, że prezydent pomógł wzmocnić więzi tej społeczności, która przed 2012 r. zazwyczaj głosowała z jednej strony na republikańskich kandydatów na prezydenta, a z drugiej na byłego już kongresmena Collina Petersona z Partii Demokratycznej. Od czasu kampanii w 2016 r. odbyło się kilka wodnych parad poparcia dla Trumpa, a czapki i naklejki z jego nazwiskiem są teraz powszechnym widokiem.
— Myślę, że 2 proc. populacji Angle może postrzegać Donalda J. Trumpa jako destruktora — mówi kaznodzieja, obwożąc mnie po miejscowości swoją terenówką. — A 90 proc. może postrzegać go jako zjednoczyciela i byliby dumni, gdyby ktoś taki przyjechał tu i ich odwiedził.
Wśród cichej mniejszości sprzeciwiającej się Trumpowi są sąsiedzi Rasmussena, Brian i Jane Sage. Brian uczył WOS-u w szkole średniej w Warroad, a Jane — geografii w ósmej klasie.
Brian i Jane Sage w swoim domu w Angle
Byli oburzeni ułaskawieniem przez prezydenta wszystkich uczestników zamieszek z 6 stycznia i jego wysiłkami na rzecz likwidacji Departamentu Edukacji. Z kwestii bardziej przyziemnych — martwią się, jak cła na kanadyjskie drewno wpłyną na amerykańskie budownictwo mieszkaniowe i firmę Marvin, dużego producenta okien i drzwi z siedzibą w Warroad. — Czasami, zamiast czytać książki historyczne, ignorujemy je — mówi Brian, gdy siedzimy przy kuchennym stole Sage’ów. — W wojnie handlowej nie wygrywa nikt.
Sąsiedzkie kłótnie USA i Kanady
Napięcia z Kanadą nie dla Angle są niczym nowym. W 1998 r. ówczesny kongresmen Peterson przedstawił projekt ustawy, która pozwoliłaby Angle na odłączenie się od Stanów Zjednoczonych. Krok ten zwrócił międzynarodową uwagę na gorzką wojnę o sandacze, spór handlowy dotyczący przepisów, które uniemożliwiały wędkarzom spoza Kanady łowienie tych ryb w północnej części Jeziora Leśnego — chyba że przebywali w domkach w Ontario. Kanada zniosła ograniczenia po interwencji administracji Clintona.
Dwie dekady później, podczas pierwszej kadencji Trumpa, anonimowa petycja wzywała prezydenta do “oddania Kanadzie Północno-Zachodniego Angle znajdującego się w Manitobie”. Nazwa prowincji została zapisana wielkimi literami. Prośba o “uczynienie Ameryki wielką poprzez poprawienie” błędu geodezyjnego z czasów kolonialnych odpowiedzialnego za Angle zainspirowała nagłówki po obu stronach granicy (i w Wielkiej Brytanii), ale nie spełniła wymogu liczby podpisów, która zmusiłaby Biały Dom do odpowiedzi.
Oddanie Angle Kanadzie jest obecnie zdecydowanie poza agendą polityczną Stanów Zjednoczonych, a Trump zamiast tego rozważa przejęcie całego terytorium północnego sąsiada. Kanadyjczycy zdecydowanie odrzucili ten pomysł, przekazując władzę w Ottawie premierowi Markowi Carneyowi, liberałowi, który uczynił sprzeciw wobec Trumpa głównym założeniem swojej kampanii.
— Prezydent Trump próbuje nas złamać, aby Ameryka mogła nas posiadać — powiedział Carney w swoim zwycięskim przemówieniu z 29 kwietnia. — To się nigdy nie stanie.
Mark Carney, premier Kanady, i Donald Trump, prezydent Stanów Zjednoczonych, podczas spotkania w Białym Domu. Waszyngton, 6 maja 2025 r.
Miejscowi twierdzą, że najbardziej zauważalną zmianą w Angle od czasu ponownego wyboru Trumpa jest wzrost ruchu helikopterów. Wędkarze z tego obszaru publikują w mediach społecznościowych filmy przedstawiające kanadyjskie helikoptery unoszące się nad łodziami. Śmigła nie sprzyjają łowieniu ryb, ale wielu właścicieli ośrodków i gości, z którymi rozmawiam, twierdzi, że popierają zwiększony nadzór.
Wzrost liczby patroli przyniósł nieoczekiwane rezultaty, a przepływ nielegalnej imigracji uległ odwróceniu. — Widzimy, że więcej ludzi opuszcza kraj — mówi agent Straży Granicznej Jared Berg na spotkaniu społeczności. Opisuje nowe zjawisko: osoby nieposiadające dokumentów opuszczają Stany Zjednoczone i udają się do Kanady, po czym są odsyłane z powrotem do Stanów Zjednoczonych, a następnie do swoich krajów pochodzenia.
Jeszcze więcej federalnych funkcjonariuszy organów ścigania uda się do Angle w lipcu, kiedy to Straż Przybrzeżna USA planuje przeprowadzić tzw. operacje integralności granic.
Pytam, dlaczego jest to konieczne. Po długiej przerwie komandor John Botti odpowiada ostrożnie: — Nie ma rażącego problemu, który zmusiłby nas do przeprowadzenia tej operacji. Ta operacja jest zgodna z aktualnymi wytycznymi prezydenta.
Spotkanie mieszkańców Angle z urzędnikiem
Jednak chaotyczne podejście Trumpa do kształtowania polityki — oparte bardziej na instynkcie niż analizie — już wpływa na hrabstwo Jeziora Leśnego w sposób, który nie jest od razu widoczny na Angle. Np. nadzorowana przez Departament Efektywności Rządowej Administracja Usług Ogólnych (GSA) dąży do anulowania dzierżawy biura w siedzibie hrabstwa Baudette w stanie Minnesota, z którego korzystali urzędnicy Departamentu Rolnictwa (USDA) i lokalnej agencji wodnej — mimo że wynajmują oni przestrzeń od amerykańskiej poczty.
— W Waszyngtonie może to mieć sens — mówi mi Mike Hirst, urzędnik do spraw konserwacji ziemi i wody Jeziora Leśnego. — Ale to rząd federalny płaci rządowi federalnemu za dzierżawę.
Według oświadczenia rzecznika urzędnicy USDA “poprosili GSA o uchylenie decyzji o zamknięciu biura”, a “wszystkie usługi nadal są nadal prowadzone.
— Staraliśmy się dopilnować, że tego nie wytną — opowiada Hirst. — Bo to trochę głupie.
Rozmowy o Kanadzie? “Może zrobić się nieciekawie”
Co przekonuje prostych mieszkańców Angle do prezydenta? To wcale nie oczywiste. Trump jest przecież wykształconym na uczelni z Ligi Bluszczowej potentatem nieruchomości z Nowego Jorku. Najważniejsze doświadczenia w kontakcie z dziką przyrodą gromadził, gdy jego piłeczka golfowa zboczyła z kursu.
Niektórzy wyborcy Trumpa, których spotykam podczas tygodniowego reportażu w Angle, podają powody swojej decyzji. Rasmussenowi, kaznodziei, podoba się, że prezydent ograniczył dostęp do aborcji. Rick McKeever, kolejny właściciel pensjonatu, z aprobatą wspomina o wrogości Trumpa wobec przepisów ograniczających dostęp do broni.
Colsonowie mają nadzieję, że Trump zmusi Kanadę do złagodzenia ograniczeń w podróżowaniu dla przestrzegających prawa obywateli, którzy nie mogą dołączyć do nich na tym pięknym kawałku amerykańskiego pogranicza bez ważnego paszportu, prawa jazdy lub aktu urodzenia. — Nie mamy pogrzebów na Angle, ponieważ nie można zaplanować zgonów — mówi Paul.
— Nasze dzieci mają w mieście przyjaciół, którzy nie mogą ich odwiedzić, ponieważ nie mają paszportów — dodaje Karen. — A oni są tylko w Roseau, kilka mil na południe od granicy.
Inni mówią ogólnikami o kwestiach wojny kulturowej, takich jak poparcie Partii Demokratycznej dla praw osób ubiegających się o azyl i osób transpłciowych. Choć żadna z nich nie dotyczy bezpośrednio Angle. — Wszyscy Demokraci głosowali, żeby chłopcy mogli przebywać w szatniach dziewcząt — upiera się Laurin, który sam nie ma dzieci. Nie jest jasne, o jakim głosowaniu mówi — Trochę mnie to zaniepokoiło.
Flaga Trumpa
Laurin powtarza również oskarżenia prawej strony, jakoby gubernator Minnesoty Tim Walz zmusił szkoły do umieszczania tamponów w toaletach dla chłopców. Zarzut ten przyniósł współkandydatowi Kamali Harris przydomek “Tampon Tim”.
— Nie wiem nawet, czy cokolwiek z tego było prawdą — przyznaje Laurin, który prowadzi cotygodniowy program informacyjny w lokalnej stacji radiowej. (Nie było). — Ale takie wiadomości do nas docierały.
W międzyczasie niektórzy mieszkańcy byli błogo nieświadomi wojny handlowej Trumpa — lub zawirowań rynkowych i obaw o recesję, które spowodowała. Ośrodki wypoczynkowe były zarezerwowane na lato dla gości ze Środkowego Zachodu, a Kanada nie nałożyła 25-procentowych ceł na towary podróżujące z Minnesoty do Minnesoty, które nałożyła na inne towary importowane z USA.
Inni zauważają wrogość między USA a Kanadą, ale przewidują, że zaniknie. — To jak dwoje dzieci w jednej rodzinie, które się ze sobą kłócą — mówi Rasmussen. — Myślę, że za jakiś rok wszystko się ułoży.
Niektórzy mieszkańcy Angle nie są tego tacy pewni. Trump i Carney to “dwaj mężczyźni na wysokich stanowiskach, którzy wzajemnie się opluwają” — mówi Nathan Truesdell, właściciel Jerry’s Bar and Restaurant. Podkreśla, że społeczność Minnesoty polega na Kanadzie w zakresie energii elektrycznej i — co być może ważniejsze — dostępu do najbardziej obfitych w sandacze łowisk na północ od niewidzialnej granicy.
Najbardziej wysunięty na północ punkt Stanów Zjednoczonych (z wyłączeniem Alaski)
Truesdell, gej z Kentucky, pracował przy kampanii prezydenckiej Baracka Obamy w 2008 r. i przeprowadził się do Angle kilka lat temu wraz ze swoim partnerem, przewodnikiem wędkarskim. Aby nie denerwować swoich kanadyjskich bywalców, odradza rozmowy o polityce USA w Jerry’s, ostatnim pubie w Angle.
— Może zrobić się nieciekawie — mówi Truesdell o widmie międzynarodowej kłótni. — Może to nastąpić w każdej chwili.
