W 2025 r. pracownicy w Rosji zaczęli być częściej wysyłani na przymusowy urlop i otrzymywać niższe wynagrodzenia. Liczba przypadków “ukrytego bezrobocia” wzrosła o 73 proc. Według obliczeń “Nowej Europy” od 2022 roku różne formy redukcji zatrudnienia dotknęły co najmniej 2500 przedsiębiorstw, w tym takich gigantów jak “Surgutneftegaz”, “AvtoVAZ” i “Uralwagonzavod”. Opowiadamy, dlaczego zatrudnienie “na papierze” rośnie równolegle z niedoborem kadr i dlaczego jest to niekorzystne dla gospodarki i wszystkich Rosjan.
Pod koniec 2025 r. i na początku 2026 r. w Rosji odnotowano kilka poważnych wstrząsów na rynku pracy. Przykładowo Cemros, największy producent cementu, wstrzymał działalność dwóch zakładów, a produkcję w trzecim ograniczył. Około 1000 pracowników zostało też wysłanych na przymusowy urlop. Jedyne, co jest w tym dziwne, to fakt, że nie stało się to wcześniej — na rynku sprzedaży mieszkań pojawiła się stagnacja, a liczba nowych budów spadła aż o 12 proc. z powodu drogich kredytów hipotecznych.
Inną ważną wiadomością jest to, że pod koniec roku w kilku dużych przedsiębiorstwach wydobywających węgiel w Kuzbasie wynagrodzenia spadły kilkukrotnie, a nawet kilkadziesiąt razy. Przykładowo pracownicy kopalni Berezowska otrzymali za październik wynagrodzenie w w wysokości 4 tys. rubli (184 zł), co wywołało u nich duże oburzenie — stwierdzili, że jest to zaledwie 7 proc. poprzedniej pensji.
Kiedy pracownicy otrzymują niższe wynagrodzenie i są zmuszani do brania bezpłatnych urlopów, ale nie są zwalniani, mówi się o ukrytym bezrobociu. Ludzie, których ono dotyka, w oficjalnych statystykach figurują jako osoby zatrudnione, ale nie mają pełnoetatowej pracy i wynagrodzenia.
Głośne doniesienia o zamknięciach zakładów oraz redukcjach wynagrodzeń i personelu to jednak tylko wierzchołek góry lodowej.
W ciągu ostatnich trzech lat rosyjskie przedsiębiorstwa co najmniej 6600 razy wysyłały pracowników na bezpłatne urlopy, obniżały im wynagrodzenia lub zwalniały personel. Wynika to z analizy wiadomości publikowanych na Telegramie od 2023 r. przeprowadzonej przez dziennikarzy Nowej Gaziety. Pokazała ona, że bezrobocie — zarówno zwykłe, jak i ukryte — dotknęło co najmniej 2500 przedsiębiorstw.
78 proc. przypadków dotyczyło jawnego bezrobocia — zwolnień pracowników, zamknięć oddziałów i przedsiębiorstw. Mniejsza część dotyczyła bezrobocia ukrytego: bezpłatnych urlopów, skracania czasu pracy i wynagrodzeń, ale właśnie ta kategoria rośnie znacznie szybciej.
Łączna liczba przypadków zarówno jawnego, jak i ukrytego bezrobocia w 2025 r. wzrosła o 40 proc. Jednocześnie liczba redukcji wynagrodzeń, skracania czasu pracy i wysyłania pracowników na bezpłatne urlopy wzrosła już o 73 proc. Liczba zwolnień i redukcji personelu, a także zamknięć przedsiębiorstw i ich oddziałów (bezrobocie jawne) wzrosła o 30 proc.
Wzrost liczby zwolnień i redukcji etatów, podobnie jak wzrost liczby przypadków obniżek wynagrodzeń i pozbawiania premii, rozpoczął się już pod koniec 2024 r. Tempo zamykania przedsiębiorstw gwałtownie wzrosło jednak w trzecim kwartale 2025 r., podobnie jak wzrost liczby przypadków skracania czasu pracy pracowników.
Jawne bezrobocie najbardziej dotknęło sektor konsumencki. Przykładowo w centrach handlowych Moskwy masowo zamykane są sklepy odzieżowe, obuwnicze i z akcesoriami, w Sankt Petersburgu na Newskim Prospekcie restauracje, sklepy i salony kosmetyczne zastępowane są przez sklepy z pamiątkami.W całym kraju spada liczba restauracji i kawiarni.
Jeśli chodzi o ukryte bezrobocie, najsilniejszy jego wzrost odnotowano w sektorach motoryzacyjnym, surowców naturalnych, budownictwa i hutnictwa — w statystykach dotyczących jawnego bezrobocia sektory te nie wyróżniają się tak bardzo.
Zebrane przez dziennikarzy Nowej Gaziety dane nie pozwalają oszacować, ilu pracowników pracuje tylko “na papierze”. Według oficjalnych szacunków Ministerstwa Pracy Rosji tylko od lipca do października 2025 r. liczba pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin, przebywających na zwolnieniu lub oczekujących na zwolnienie, wzrosła o 54 proc., przekraczając 250 tys. osób.
Jeśli chodzi o liczbę osób bezrobotnych w Rosji, według danych Rosstatu spadła ona z 1,8 mln osób na koniec 2024 r. do 1,6 mln osób w listopadzie 2025 r.
Widmowi bezrobotni
Pracowników w stanie bezczynności zaczęto wysyłać do przemysłu motoryzacyjnego. Największy rosyjski producent samochodów AwtoWAZ przeszedł na czterodniowy tydzień pracy: sprzedaż samochodów marki Łada w zeszłym roku spadła o jedną czwartą z powodu ogólnego nasycenia rynku motoryzacyjnego (przyczyny: wzrost cen i stóp procentowych oraz gwałtowne spowolnienie tempa wzrostu realnych dochodów ludności). W rezultacie koncern zmniejszył roczny plan produkcji o ponad jedną trzecią.
Inni giganci przemysłu motoryzacyjnego — GAZ i KAMAZ — pod koniec lata poszli w ślady AwtoWAZ-u, przechodząc tak samo na czterodniowy tydzień pracy. Jednocześnie fabryki samochodów twierdzą, że podejmują takie działania, aby uniknąć masowych zwolnień i zachować miejsca pracy — w ten sposób powstaje ukryte bezrobocie w czystej postaci. Kryzys w przemyśle motoryzacyjnym dotknął również dealerów — detalista Klyuchawto zamknął koło 10 salonów sprzedaży samochodów.
Jednocześnie, jak wykazało badanie przeprowadzone przez Nową Gazietę, w 2025 r. w przemyśle motoryzacyjnym wzrosła nie tylko liczba przestojów, ale także obniżek wynagrodzeń. Przykładowo latem 2025 r. wielu pracowników AwtoWAZ-u straciło około 20 proc. wynagrodzenia z powodu obniżenia dodatków i wynagrodzenia za nadgodziny.
Najsilniej kryzys płacowy w 2025 r. dotknął jednak górników: zadłużenie z tytułu wynagrodzeń wobec nich przekroczyło 500 mln rubli (ok. 23 tys. zł). Wydobycie węgla w Rosji przynosi same straty — dwie trzecie przedsiębiorstw znajduje się na granicy bankructwa z powodu sankcji i spadku cen paliw.
Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo
Według różnych szacunków w 2025 r. mogło zostać zwolnionych od 9 tys. do 19 tys. górników. Trudno jest ustalić dokładną liczbę osób dotkniętych kryzysem węglowym. Kopalnie, odkrywki, stacje przeładunku węgla i zakłady wzbogacania mogą być podzielone na wiele organizacji, które obsługują zewnętrzne firmy kontraktowe — wyjaśnił Nowej Gaziecie Anton Lementujew, inżynier górniczy z Kuzbasu i ekspert grupy Green Think Tank ds. przemysłu węglowego. — Wiele osób nie pracuje na etacie, a na podstawie umów na czas określony. Ponadto ich pracę obsługuje armia osób z branż pokrewnych. Jeśli ogromnej liczbie osób nie przedłużono umów, nie znalazły się one na liście zwolnionych. Są to zwolnienia widmowe — mówi.
Cierpi również przemysł naftowo-gazowy — co nie jest zaskakujące, ponieważ dochody rosyjskich eksporterów w 2025 r. gwałtownie spadły z powodu niskich cen ropy. Nawet w jednej z największych firm naftowych, Surgutneftegaz, pracownicy w październiku zorganizowali protest z powodu przestoju pracy i obniżenia wynagrodzeń — kierowcy w Surgucie byli nawet zmuszeni kupować części zamienne za własne pieniądze.
Trudności dotknęły nie tylko tych, którzy wydobywają ropę, ale także tych, którzy sprzedają paliwo. — Przychodzimy na zmianę, siedzimy, pracujemy, ale wszystko jest zamknięte, nie handlujemy — narzekali pracownicy sieci stacji benzynowych w Krasnojarsku. Drony Sił Zbrojnych Ukrainy wstrzymały produkcję benzyny w rafinerii, w wyniku czego stacje benzynowe zostały zamknięte, a ludzie zostali zwolnieni lub po prostu nie otrzymali wynagrodzenia.
To samo zaczęło się dziać w różnych dziedzinach od drugiej połowy 2025 r. Pzykładowo agencja nieruchomości OneMoscow nie wypłaciła pracownikom 160 mln rubli (7,6 mln zł), tłumacząc to stratami. Na brak wynagrodzenia narzekali także budowniczowie metra w Krasnojarsku.
Paradoksy rynku pracy
Ukryte bezrobocie prowadzi do bezrobocia całkowicie jawnego. Przykładowo w Awialesochranie w obwodzie irkuckim — regionie, w którym co roku dochodzi do ogromnych pożarów lasów — oszczędności w funduszu płac zakończyły się zwolnieniami. Podobnie w kompleksie obronno-przemysłowym Uralwagonzawod. Przemysł zbrojeniowy również zalicza się do branż, w których wzrosła liczba zwolnień i opóźnień w wypłatach. Jesienią to ulubione przedsiębiorstwo Putina najpierw przeszło na czterodniowy tydzień pracy, a następnie zdecydowało się zwolnić od razu jedną dziesiątą pracowników.
Ukryte bezrobocie było szeroko rozpowszechnione w latach 90. ubiegłego wieku. Obecnie ekonomiści nie spodziewają się tak poważnego kryzysu, jaki wstrząsnął krajem zaraz po rozpadzie ZSRR. Niemniej jednak ukryte bezrobocie, podobnie jak wzrost liczby zwolnień i zamknięć przedsiębiorstw, jest jednym z niepokojących symptomów zbliżającej się recesji, której oznaki pojawiły się w Rosji właśnie od lata 2025 r.
Paradoks polega na tym, że jednocześnie Rosja cierpi na deficyt pracowników wielu specjalności. Okazuje się, że podczas gdy jedni pracownicy nie mogą znaleźć pracy lub pozostają bez wynagrodzenia, inne przedsiębiorstwa nie mogą znaleźć specjalistów i podnoszą oferowane pensje. Powoduje to podwójną presję na rynek pracy i gospodarkę wojskową, w której już na początku 2026 r. nagromadziło się wiele nierówności.
Władimir Putin podczas spotkania z pracownikami AwtoWA-u, Toljatti, Rosja, 28 stycznia 2025 r.Contributor / Contributor / Getty Images
Pojawienie się ukrytego bezrobocia, zamykanie przedsiębiorstw i redukcja zatrudnienia to jedne z oznak tego, że od połowy 2025 r sytuacja na rynku pracy stopniowo się pogarsza — stwierdził to nawet wprost rosyjski bank centralny w oświadczeniu. Rozpoczęty w 2023 r. wyścig płacowy stopniowo dobiega końca, coraz mniej przedsiębiorstw cierpi z powodu braku pracowników, a firmy wprowadzają niepełny tydzień pracy.
— Widzimy, że gospodarka w sektorach poza wojskowym zwalnia. Widzimy również, że na rynku pracy, poza sektorem obronnym, a czasem już w nim, zakończyło się niepohamowane zatrudnianie i rozpoczęła się konkurencja o miejsca pracy, co pokazują dane — mówi rosyjski ekonomista, badacz rynku pracy (nie podajemy jego nazwiska ze względów bezpieczeństwa).
Indeks serwisu Headhunter — przedstawiający stosunek liczby CV do liczby wolnych miejsc pracy w każdym miesiącu — gwałtownie wzrósł z 5,5–6 latem 2025 r. do 9,6 w styczniu 2026 r. Jest to najwyższy poziom od 2017 r. Kiedy wskaźnik ten przekracza poziom 8, oznacza to, że rynek uległ znacznej zmianie i przeszedł w stan wysokiej konkurencji o miejsca pracy.
Według stanu na sierpień 2025 r. popyt na wiele “robotniczych” specjalności wzrósł od 2022 r. ponad półtora raza. Najbardziej na niedoborze kadr ucierpiały budownictwo, przemysł, transport i logistyka oraz rolnictwo. Najczęściej w Rosji poszukiwano pracowników o niskich kwalifikacjach i bez specjalnych umiejętności — na przykład kurierów i operatorów call center.
W tym samym przemyśle motoryzacyjnym jedni pracownicy byli przenoszeni do “rezerwy” i mieli obniżane wynagrodzenia, a inni otrzymywali podwyżki. Nowa Gazieta ustaliła, że w całej Rosji od stycznia 2022 r. do sierpnia 2025 r. mediana wynagrodzeń w przemyśle motoryzacyjnym wzrosła o 72 proc. i wzrost ten utrzymywał się nawet jesienią ubiegłego roku.
Droga do recesji
Ostry deficyt kadr nie może zniknąć nawet w kontekście wzrostu ukrytego bezrobocia, ponieważ nie zniknęły fundamentalne przyczyny niedoboru siły roboczej w Rosji — wyjaśnia anonimowo ekonomista w rozmowie z Nową Gazietą.
— Zmniejsza się populacja w wieku produkcyjnym, a ograniczenia dotyczące migrantów zarobkowych pozbawiły kraj dodatkowej taniej siły roboczej — wymienia. Ponadto w ciągu czterech lat około 2 mln osób zostało zmobilizowanych lub zwerbowanych do wojny, z czego setki tysięcy zginęły lub odniosły ciężkie obrażenia, a pół miliona opuściły Rosję.
W ten sposób gospodarka już teraz cierpi z powodu dwóch równoległych negatywnych procesów na rynku pracy: niedoboru siły roboczej i ukrytego bezrobocia. Zdaniem ekonomistów oba te procesy będą się nasilać.
Deficyt siły roboczej “w teorii można naprawić wzrostem wydajności pracy, ale będzie to wymagało strukturalnej przebudowy całego modelu” — mówi specjalista ds. rynku pracy (prosił, by nie ujawniać jego danych). Wymaga to technologii, których nie sposób rozwinąć bez wyjścia Rosji z izolacji, wznowienia współpracy z Zachodem i swobodnego przepływu kapitału. Kreml wybrał inną drogę — wojnę, sankcje i zamknięcie kraju.
Ukryte bezrobocie i zmiana trendu na rynku pracy oznaczają nie tylko, że ludzie zarabiają mniej, ale także, że wydają mniej. Spadek popytu konsumpcyjnego hamuje konsumpcję detaliczną, a jest to jedna z głównych sił napędowych wzrostu gospodarczego. Pomiary Sberindexu wskazują, że boom konsumpcyjny w Rosji, który rozpoczął się w 2023 r., jesienią się zatrzymał: wydatki konsumpcyjne w ujęciu realnym (po odliczeniu inflacji) zaczęły stagnować w październiku, a w styczniu spadły. Z tego powodu firmy z sektora konsumenckiego będą sprzedawać mniej, będą musiały ograniczyć inwestycje, a następnie obniżyć wynagrodzenia i zamknąć oddziały (proces ten również rozpoczął się w 2025 r.).
“Popyt konsumencki będzie nadal spadał, między innymi z powodu ochłodzenia na rynku pracy i spowolnienia wzrostu wynagrodzeń” — pisze ekonomista Dmitrij Polewoj.
Z tych wszystkich powodów przedsiębiorstwa będą płacić mniej podatków, pogłębiając problemy i tak już kurczącego się budżetu. Z powodu gwałtownego spadku wartości rosyjskiej ropy skarb państwa w 2026 r. może stracić 2 bln rubli (91,5 mld zł).
Aby zapełnić tę dziurę, władze będą musiały ponownie podnieść podatki. A to spowoduje jeszcze większy wzrost “ukrytego bezrobocia” i doprowadzi do nowych zamknięć przedsiębiorstw. Wszystko to razem jeszcze bardziej zbliża rosyjską gospodarkę do recesji.
I’m Ashley Davis as an editor, I’m committed to upholding the highest standards of integrity and accuracy in every piece we publish. My work is driven by curiosity, a passion for truth, and a belief that journalism plays a crucial role in shaping public discourse. I strive to tell stories that not only inform but also inspire action and conversation.
