Pierwszy gwóźdź do trumny potęgi morskiej Putina wbiła Ukraina. Drugi Szwecja i Finlandia
W ramach przygotowań do tegorocznych obchodów Dnia Marynarki Wojennej, zaplanowanych na 27 lipca, różne floty przeprowadziły ćwiczenia na Morzu Bałtyckim i Kaspijskim oraz na Oceanie Arktycznym i Pacyfiku. Operacje pod nazwą “Lipcowa burza” objęły ponad 150 statków i ponad 15 tys. żołnierzy. Najważniejsze pytanie dotyczące przyszłości dotyczy jednak tego, na ile imponująca siła rosyjskiej marynarki wojennej byłaby faktycznie skuteczna w rzeczywistej konfrontacji.
Decyzja o rezygnacji z budowy marynarki wojennej typu blue water — zdolnej do działania na całym świecie — została podjęta w czasach radzieckich i pozostaje podstawową zasadą. W przeciwieństwie do Chin, które rozpoczęły budowę własnych lotniskowców, współczesna Rosja tego nie zrobiła. Jej okręty są budowane głównie do operacji przybrzeżnych, w tym desantów morskich, oraz do pełnienia funkcji platform rakietowych.
Chociaż Flota Północna odziedziczyła dwa okręty liniowe po marynarce radzieckiej, żaden z nich nie okazał się zbyt przydatny. Ciężki krążownik bojowy Piotr Wielki spędził większość czasu w doku na naprawach, a jedyny rosyjski lotniskowiec, Admirał Kuzniecow, został niedawno przeznaczony na złom, po tym, jak przez lata był wyśmiewany za fatalne osiągi, w tym konieczność ciągłej asysty oceanicznego holownika.
Prawdziwa moc współczesnej rosyjskiej marynarki wojennej tkwi w jej siłach podwodnych. Strategiczne okręty podwodne z napędem atomowym, znane w amerykańskim żargonie jako boomers, stanowią ważną część rosyjskiego potencjału odstraszania nuklearnego. Znaczne środki finansowe Kreml przeznaczył również na zapewnienie równowagi z amerykańskim przeciwnikiem. W lipcu prezydent Władimir Putin wezwał do dalszej rozbudowy floty podwodnej.
Podstawą sił są okręty klasy Boriej. Wyposażony w 16 morskich pocisków balistycznych Buława, pierwszy z serii 12 okrętów, Jerzy Dołgoruki wszedł do służby w 2010 r.. Na początku sierpnia tego roku Flota Północna odebrała piąty i najnowszy okręt z tej serii, Kniaź Pożarski. Dwa kolejne są w trakcie budowy.
Okręt podwodny Floty Północnej rosyjskiej marynarki wojennej biorący udział w ćwiczeniach “Zapad 2025”, Rosja, 12 września 2025 r.RUSSIAN DEFENCE MINISTRY PRESS SERVICE / HANDOUT / PAP
Oprócz atomowych okrętów podwodnych rosyjska marynarka wojenna eksploatuje również atomowe okręty podwodne klasy Jasień, które mogą przenosić 32 pociski manewrujące Kalibr i 24 pociski przeciwokrętowe Oniks. Z planowanej serii 12 okrętów połowa została ukończona, a trzy są w trakcie budowy. Pierwsze dwa okręty zmodernizowanej serii Jasień-M weszły do służby w 2021 r. Ta wersja może być również wyposażona w hipersoniczne pociski manewrujące Zirkon.
Podobnie jak okręty podwodne typu Boriej nie są uważane za równorzędne z amerykańskimi atomowymi okrętami podwodnymi klasy Ohio, które mogą przenosić 24 pociski Trident i mają większy zasięg, tak okręty typu Jasień nie dorównują okrętom podwodnym klasy Virginia należącym do Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, uważanym za jedne z najbardziej zaawansowanych atomowych okrętów szybkiego ataku, jakie kiedykolwiek zbudowano. Niemniej jednak oba typy okrętów są nadal postrzegane przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych jako poważne zagrożenie. Jasień został uznany przez Biuro Wywiadu Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych za najmniej wykrywalny spośród rosyjskich — i chińskich — atomowych okrętów podwodnych.
Rosyjska marynarka wojenna eksploatuje również starsze okręty podwodne o napędzie konwencjonalnym, takie jak klasa Kilo, które były ważną platformą do wystrzeliwania pocisków manewrujących Kalibr przeciwko Ukrainie. Wśród okrętów nawodnych najważniejsze są fregaty klasy Admirał Gorszkow, które przenoszą pociski podobne do tych z okrętów podwodnych Jasień.
Celebra maskująca problemy
Biorąc pod uwagę słabe wyniki rosyjskiej technologii rakietowej w starciu z zachodnimi systemami obrony powietrznej w Ukrainie, istnieją podstawy, aby kwestionować skuteczność rakiet takich jak Buława czy Zirkon w rzeczywistej walce z NATO. Problem rosyjskiej marynarki wojennej to jednak coś więcej niż tylko niespełniająca norm technologia rakietowa. Funkcjonująca marynarka wojenna wymaga bezpiecznych i dobrze utrzymanych baz, a także zdolności przemysłowych do budowy nowych okrętów i konserwacji istniejących kadłubów. Wojna z Ukrainą poddała to wszystko w wątpliwość.
Wiadomość o tym poszła w świat, gdy Rosja odwołała tegoroczny Dzień Marynarki Wojennej, powołując się na obawy dotyczące bezpieczeństwa po nocnych atakach dronów. Coroczna impreza została już odwołana w 1980 r., a następnie przywrócona w 2017 r., kiedy to prezydent Putin zażądał, aby w ramach przywróconej wersji odbyła się dwugodzinna parada floty wzdłuż rzeki Newy. Oficjalnie znana jako Główna Parada Marynarki Wojennej, przechodzi przez centralne części Sankt Petersburga, gdzie media i dostojnicy mogą podziwiać widowisko, a następnie kieruje się do bazy morskiej w Kronsztadzie, na wyspie Kotlin, która strzeże podejścia do dawnej stolicy imperium.
W ostatnich latach parada marynarki wojennej była ważnym wydarzeniem, pokazującym potęgę rosyjskiej marynarki wojennej i przyciągającym zarówno zagranicznych dostojników, jak i okręty wojenne z zaprzyjaźnionych krajów. Oprócz głównej parady przez Sankt Petersburg, parady i przeglądy floty odbywały się również w siedzibach pięciu różnych flot, od Siewieromorska na północy i Królewca nad Bałtykiem, po Sewastopol nad Morzem Czarnym, Astrachań nad Morzem Kaspijskim i Władywostok na wybrzeżu Pacyfiku.
W tym roku odwołaną paradę zastąpiła orkiestra i wystąpienie prezydenta Putina za pośrednictwem łącza wideo, w którym chwalił “odwagę” i “heroizm” rosyjskich jednostek piechoty morskiej walczących w Ukrainie. Posunięcie to odzwierciedla fakt, że rosyjska marynarka wojenna jest wykorzystywana do granic możliwości i stoi w obliczu realnych zagrożeń konwencjonalnych — krótko mówiąc, jej perspektywy nie jawią się w różowych barwach.
Prezydent Rosji Władimir Putin (2L), minister obrony Andriej Biełousow (L) i dowódca rosyjskiej marynarki wojennej admirał Aleksander Moisejew (3P) podczas parady z okazji Dnia Marynarki Wojennej w Sankt Petersburgu w Rosji, 28 lipca 2024 r.VYACHESLAV PROKOFYEV / KREMLIN / SPUTNIK POOL / PAP
Poważne ciosy dla rosyjskiej potęgi morskiej
Pierwszy gwóźdź do trumny potęgi morskiej kraju został wbity wkrótce po pełnej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. 22 kwietnia Ukraina użyła dwóch własnych pocisków Neptun do zaatakowania i zatopienia okrętu flagowego rosyjskiej Floty Czarnomorskiej, krążownika Moskwa. Od tego czasu Ukraina zniszczyła większość tej floty, a pozostałą część zmusiła do wycofania się do odległych baz w Noworosyjsku i na Morzu Azowskim. Uderzające jest to, że bitwę o kontrolę nad Morzem Czarnym wygrało państwo, które nie posiada własnej floty wojennej.
Skutki upadku Floty Czarnomorskiej pogłębiło załamanie się reżimu syryjskiego dyktatora Baszszara al-Asada pod koniec 2024 r. Główną konsekwencją tego wydarzenia była utrata przez Rosję dostępu do bazy morskiej w Tartus, która od 1971 r. była jej główną bazą morską na Morzu Śródziemnym. W rezultacie zdolność Rosji do projekcji siły w tym regionie została ograniczona, chociaż Moskwa poszukuje zastępczych baz morskich w Libii i Sudanie.
Drugim gwoździem do trumny było skłonienie Szwecji i Finlandii do porzucenia długoletniej neutralności.
Ich decyzja o przystąpieniu do NATO skutecznie osaczyła pozostałe aktywa rosyjskiej Floty Bałtyckiej. Chociaż Rosja może nadal przeprowadzać ćwiczenia morskie na Bałtyku, mające na celu wzbudzenie strachu przed zbrojną konfrontacją, w przypadku wojny zbrojnej okręty te nie byłyby w stanie opuścić swoich miejsc cumowania.
Okręty w bazie morskiej w Kronsztadzie musiałyby nie tylko pokonać baterie pocisków przeciwokrętowych na wybrzeżach Finlandii i Estonii. Musiałyby również stawić czoła niezwykle cichym szwedzkim okrętom podwodnym. Zagrożenie ze strony okrętów stacjonujących w Bałtijsku, w niegdyś silnie ufortyfikowanej eksklawie królewieckiej, zostało niedawno zbagatelizowane przez amerykańskiego generała Chrisa Donahue. W lipcu stwierdził on, że w sytuacji kryzysowej siły NATO mogłyby zdobyć Królewiec “w niespotykanym dotąd tempie, szybciej niż kiedykolwiek wcześniej”. Przed wybuchem kryzysu okręty podwodne NATO potajemnie zaminowałyby również podejścia do Kronsztadu i Bałtijska.
Jako najmniejsza z pięciu rosyjskich flot, Flotylla Kaspijska okazała się dość skuteczna w wystrzeliwaniu pocisków manewrujących w kierunku celów cywilnych w Ukrainie, ale w regionalnym konflikcie z udziałem Azerbejdżanu (i Turcji) zostałaby unieszkodliwiona.
Okręt wojenny Floty Północnej rosyjskiej marynarki wojennej biorący udział w ćwiczeniach “Zapad 2025”, Rosja, 12 września 2025 r.RUSSIAN DEFENCE MINISTRY PRESS SERVICE / HANDOUT / PAP
Pozostają dwie główne floty kraju: Flota Północna i Flota Pacyfiku. Pierwsza z nich znajduje się w centrum eskalacji napięć w Arktyce. Śmiertelne gry, które toczyły się między marynarkami wojennymi Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego podczas zimnej wojny, nadal trwają. Uważa się, że amerykańskie szybkie okręty podwodne nadal krążą w pobliżu rosyjskich baz podwodnych na Półwyspie Kolskim, gotowe do śledzenia i zniszczenia rosyjskich okrętów podwodnych z napędem atomowym, jeśli te spróbują wypłynąć na Atlantyk.
Sytuacja strategiczna Rosji znacznie się pogorszyła. Nie wystarczy, że przystąpienie Szwecji i Finlandii do NATO spowodowało, że rosyjskie bazy na Półwyspie Kolskim znajdują się obecnie niebezpiecznie blisko terytorium NATO. Rosnące napięcia w Arktyce i wokół norweskiego archipelagu Svalbard również doprowadzą do zwiększenia obecności NATO. Wzrost zagrożenia dla Floty Północnej osłabi istotną część rosyjskiego potencjału odstraszania nuklearnego.
Flota Pacyfiku znajduje się w zupełnie innej sytuacji niż Flota Północna. Jej bazy znajdują się w bezpiecznej odległości od zasobów NATO. Jej najbliższym sąsiadem są Chiny, a stosunki z Chińską Armią Ludowo-Wyzwoleńczą (PLA) przez ostatnią dekadę rozwijały się w pozytywnym duchu. Jednakże, podczas gdy niegdyś rosyjska marynarka wojenna była mentorem i patronem swojego sąsiada, dziś to PLA ma wyraźną przewagę.
Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo
Scenariusze
Najbardziej prawdopodobny: rosyjska marynarka wojenna będzie kontynuować prowokacje
Najbardziej prawdopodobnym scenariuszem w perspektywie krótkoterminowej jest dalsza eskalacja napięć i kontynuacja przez Rosję działań wykraczających poza jej możliwości. Chociaż jej siły zbrojne nie miałyby szans w konwencjonalnej wojnie z NATO, nadal może ona liczyć na to, że uda jej się przesunąć granice, podejmując kolejne prowokacje. Okręty wojenne będą nadal nasilać zabójczy deszcz pocisków manewrujących nad Ukrainą, a okręty nawodne zostały już zauważone jako eskorta dla statków z tzw. floty cieni, którą niektóre kraje europejskie zaczęły sankcjonować. Wraz z nasileniem napięć wokół Svalbardu, będzie to kolejna scena eskalacji prowokacji morskich.
Głównym problemem tego scenariusza jest to, że nie może on być utrzymywany dłużej niż przez krótki okres. Albo przerodzi się on w pełną wojnę, albo straci na znaczeniu dla rosyjskich okrętów, które pozostaną na wodzie i będą zdatne do żeglugi.
Mało prawdopodobny: Rosja wchodzi w konflikt z NATO, łączy siły z Chinami w sprawie Tajwanu
Najgorszym scenariuszem jest eskalacja obecnych napięć między Rosją a NATO do wojny zbrojnej. Dla rosyjskiej marynarki wojennej oznaczałoby to nie tylko faktyczny koniec jej floty na Morzu Bałtyckim i Morzu Czarnym. Doprowadziłoby to również do poważnych konfrontacji wokół baz na Półwyspie Kolskim, które mogłyby przerodzić się w wymianę nuklearną. Mogłoby to również oznaczać współpracę Floty Pacyfiku z marynarką wojenną Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej, być może nawet w ramach chińskiej operacji przeciwko Tajwanowi. Chociaż scenariusz ten należy nadal uznać za bardzo mało prawdopodobny, ma on wpływ na planowanie strategiczne.
Mało prawdopodobny: rosyjska marynarka wojenna ulega atrofii, Flota Pacyfiku staje się narzędziem Chin
Drugą skrajnością jest powolna śmierć. Doświadczenia związane z upadkiem Floty Czarnomorskiej pokazują, że wiele okrętów wojennych to nic więcej niż zardzewiałe skorupy utrzymywane na powierzchni w celu zapewnienia dochodów różnym skorumpowanym urzędnikom. Kolejne doświadczenie z Ukrainy pokazuje, że zaledwie kilka dni po oddaniu do użytku okrętu Kniaź Pożarski wywiad wojskowy ujawnił, że uzyskał dostęp do szerokiego zakresu informacji na temat najpotężniejszego okrętu rosyjskiej marynarki wojennej, łącznie z listami załogi i harmonogramami operacyjnymi.
Najważniejsze pytanie dotyczy tego, czy rosyjska gospodarka będzie w stanie utrzymać budowę nowych okrętów po utracie zdolności inżynieryjnych, na których polegała w Ukrainie. W miarę pogłębiania się kryzysu gospodarczego może ona nie być w stanie nawet utrzymać i naprawiać istniejących kadłubów. Negatywne prognozy w tej kwestii pogarsza dodatkowo kwestia tego, czy zagraniczne mocarstwa będą nadal zainteresowane rosyjską technologią morską po pewnych rozczarowaniach ze strony Indii. Chociaż Korea Północna jest wyraźnie zainteresowana, kluczowe pytanie dotyczy tego, czy Rosja nadal dysponuje jakąkolwiek technologią, która mogłaby zainteresować Chiny. Prawdopodobieństwo, że niegdyś potężna rosyjska Flota Pacyfiku stanie się jednostką pomocniczą Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej, może być niewielkie, ale dla rosyjskich planistów musi to być przerażająca perspektywa.
