Z wysokości wielu kilometrów te pierścienie na oceanie wyglądają jak naturalne rafy koralowe. Wystarczy jednak przybliżyć zdjęcia satelitarne w wysokiej rozdzielczości, aby dostrzec bazy wojskowe z długimi na trzy km pasami startowymi, portami i stanowiskami ogniowymi.
Morze Południowochińskie najeżone jest sztucznymi wyspami, ale w grę wchodzi też ego. Chiny ścierają się tu z Filipinami, Wietnamem, a obecnie także ze Stanami Zjednoczonymi. Chińskie bazy i floty stale się rozrastają, więc ich przeciwnicy robią to samo, przez co miejsce to w każdej chwili może stać się wodnym polem bitwy.
Greg Poling, dyrektor, Asia Maritime Transparency Initiative: Szansa na niewielki incydent wojskowy na Morzu Południowochińskim, który doprowadzi USA i Chiny do zimnej wojny, jest bardzo realna. Czy budowanie wysp doprowadzi więc do konfliktu?
Rozmawialiśmy z dyrektorem Asia Maritime Transparency Initiative i przeanalizowaliśmy dane żeglugowe oraz szybko zmieniający się widok z góry, aby zrozumieć, jak blisko czyha konflikt.
Dominacja Chin coraz większa
Wyspy zaczęły pojawiać się nieco ponad 10 lat temu. Od tego czasu Filipiny, Wietnam i, w mniejszym stopniu, Malezja biorą udział w wyścigu o zajęcie i ufortyfikowanie placówek na Morzu Południowochińskim. Nikt jednak nie robi tego na taką skalę jak Chiny.
|
Business Inisder
Greg: Nie chodzi o to, że ludzie są oburzeni, że Chiny zbudowały wyspy, ale o to, że zrobiły to, aby mieć przewagę nad swoimi mniejszymi sąsiadami. Obecnie 24 godziny na dobę latają tam chińskie samoloty oraz pływają chińskie statki, co jest możliwe tylko dzięki zbudowanym wyspom.
Supermocarstwo ma 20 placówek na Wyspach Paracelskich i siedem na Wyspach Spratly’ego. Cztery z nich to w pełni operacyjne bazy lotnicze i morskie.
— Mają głębokowodne porty i mogą wykonywać wszystkie związane z nimi prace portowe. Dysponują obroną punktową, pociskami przeciwokrętowymi i przeciwlotniczymi. Wyspy są w pełni funkcjonalne i myślę, że ludzie nie doceniają ich skali. Chodzi mi o to, że wyspa na rafie Subi, która znajduje się zaledwie 20 km od najbliższej filipińskiej bazy, jest mniej więcej wielkości amerykańskiej bazy morskiej Pearl Harbor na Hawajach — mówi Greg.
- Filipiny zajmują dziewięć obiektów na Wyspach Spratly’ego, ale mają zaledwie jedno lądowisko.
- Wietnam ma najwięcej, ponieważ około 50 placówek rozmieszczonych w 27 lokalizacjach na Morzu Południowochińskim.
- Malezja ma pięć.
|
Business Inisder
Teraz, gdy w regionie roi się od statków, siły ognia i napięć, starcia są nieuniknione. Tak naprawdę dochodzi do nich cały czas. Jednym z punktów zapalnych jest ten skrawek oceanu około 160 km od wybrzeża Filipin. W latach 90. Chiny zajęły podwodny obszar zwany rafą Mischief. Z czasem zaczęły budować tam stałe struktury.
Greg: Filipiny wpadły w panikę i zareagowały, udając się na najbliższą rafę, którą była Druga Ławica Thomasa, i celowo uziemiły tam bezużyteczny stary okręt wojenny. Rafa stała się placówką awaryjną, dzięki której Filipiny mogą mieć oko na rafę Mischief.
To było w 1999 r. Jeżeli zrobi się zbliżenie i przyjrzy się uważnie, można zobaczyć, że ten stary statek wciąż tam jest. Obecnie okręt Sierra Madre działa jako stała placówka wojskowa Filipin. Żołnierze wchodzą i schodzą z niej, gdy łodzie przybywające z lądu zaopatrują ją w żywność i wodę. Tymczasem rafa Mischief została przekształcona.
Rafa Mischief to gigantyczny pierścień wokół laguny. Większa część Waszyngtonu mogłaby zmieścić się wewnątrz tej laguny
— obrazuje Greg.
Napięcie na Morzu Południowochińskim rośnie
To stąd Chiny mogą rozpoczynać misje przechwytywania i zastraszania filipińskich statków, w tym tych, które próbują uzupełnić zapasy na Sierra Madre.
Greg: Przez ostatnie ponad dwa lata Filipiny musiały forsować blokadę statków chińskiej straży przybrzeżnej i milicji za każdym razem, gdy chciały dotrzeć do ośmiu lub dziesięciu żołnierzy, którzy mieszkają na rdzewiejącym kadłubie i są całkowicie zależni od żywności i wody pitnej trafiającej do nich z zewnątrz.
Ten film nakręcony przez filipińskie wojsko 17 czerwca 2024 r. pokazuje statki chińskiej straży przybrzeżnej próbujące zatrzymać filipińskie łodzie zaopatrzeniowe. Na nagraniu widać chińską załogę trzymającą siekiery i noże.
Te mapy pokazują ruch statków chińskiej straży przybrzeżnej między rafą Mischief a Drugą Ławicą Thomasa w ostatnich latach. A oto trasa chińskiego statku straży przybrzeżnej 5205 w sierpniu 2024 r. 31 sierpnia sfilmowano, jak taranował filipiński statek w pobliżu spornej Ławicy Sabina znajdującej się na wschód od Drugiej Ławicy Tomasza.
Przeszli od zwykłego wchodzenia w drogę i używania syreny do używania wysokociśnieniowych armatek wodnych, aby ranić marynarzy, i prób wyłączenia silników. Używali laserów do oślepiania załogi oraz urządzeń akustycznych, aby ich ogłuszyć. I przy wielu okazjach zaczęli po prostu taranować filipińskie statki próbujące się przedostać. Trzeba przyznać, że Filipiny nie ustąpiły.
— mówi Greg.
Kapitan statku: Zgodnie z prawem międzynarodowym i filipińskim płyniemy z zaplanowaną trasą.
Najważniejsze pytanie brzmi: dlaczego Chiny to robią i co chcą zyskać?
Częściowo chodzi o kontrolę. Kontrolę nad jednym z najbardziej ruchliwych szlaków żeglugowych na świecie, cennymi zasobami rybnymi Morza Południowochińskiego oraz rezerwami ropy i gazu pod dnem morskim.
Greg: Wszystko to jest prawdą. Wszystko to jest istotne. To jednak nie powody, dla których Xi Jinpingowi zależy na Morzu Południowochińskim. Komunistyczna Partia Chin wmówiła sobie bajkę, że to wszystko należy do Chin od niepamiętnych czasów i dlatego należy to odzyskać. Nie powinniśmy zakładać, że Chiny są hiperracjonalne, tak jak hiperracjonalne nie są inne państwa.
— USA i Kanada wciąż walczą o Zatokę Maine, Filipiny wciąż roszczą sobie prawa do Północnego Borneo, a Wielka Brytania zrezygnowała z roszczeń morskich do Rockall Island dopiero kilka lat temu. Państwa robią irracjonalne rzeczy, a Chiny nie są bardziej racjonalne niż jakikolwiek inny kraj — mówi dyrektor Asia Maritime Transparency Initiative.
Bez względu jednak na to, jak irracjonalnie Chiny działają na Morzu Południowochińskim, finalnie chodzi o geografię i logistykę. Wyspy Spratly’ego znajdują się 1125 km od chińskich portów na wyspie Hainan. Posiadanie baz tak daleko na południu daje Chinom nie tylko przyczółek, ale także punkt startowy do nadzoru z powietrza i morza. Przyjrzyjmy się bliżej rafie Mischief.
Greg: Zaledwie rok zajęło przekształcenie rafy Mischief z niczego w przestrzeń mającą 600 hektarów. Następnie wszystko zostało wyrównane i wybrukowane, zbudowano pas startowy o długości 3 km i wszelkiego rodzaju infrastrukturę wspierającą rozmieszczenie marynarki wojennej, a także sprzęt wykrywający, mieszkania, kwatery oficerskie i sprzęt obronny.
Chiny używają pasa startowego dla samolotów obserwacyjnych, takich jak KJ-200 i KJ-500, zapewniając Pekinowi stałą obserwację nieba nad Morzem Południowochińskim.
Chiny mają oczy wszędzie i widzą wszystko to, co inni pretendenci i strony zewnętrzne, takie jak USA
|
Business Inisder
Co mówi prawo?
Przez lata spór sprowadzał się do tego, kto jest właścicielem czego i kto ma prawo do czego. I tutaj robi się bałagan, chociaż w świetle prawa międzynarodowego powinno to być dość jasne.
Po pierwsze, jest coś takiego jak morze terytorialne. To 12 mil morskich (22,4 km) wokół każdego kawałka ziemi, którego właścicielem jest dany kraj. Dalej znajduje się wyłączna strefa ekonomiczna, czyli obszar o granicach wynoszących 200 mil morskich (370 km).
Jest to obszar oceanu, który rozciąga się poza morzem terytorialnym i gdzie państwo może swobodnie eksploatować zasoby naturalne, a nawet budować sztuczne wyspy.
Ta mapa pokazuje konkurujące ze sobą o ten obszar Chiny, Filipiny, Wietnam i inne kraje. Pośrodku tego wszystkiego znajdują się Wyspy Paracelskie i Wyspy Spratly’ego. Widać, dlaczego trwają o nie gorące spory.
To, czego nie można zrobić, to zbudować sztucznej wyspy w czyjejś wyłącznej strefie ekonomicznej, a następnie rościć sobie do niej prawa. To właśnie zrobiły Chiny z rafą Mischief.
W 2016 r. międzynarodowy trybunał orzekł jednak, że chińskie roszczenia dotyczące wielu elementów na Morzu Południowochińskim, w tym projektów rekultywacji gruntów, są niezgodne z prawem. Sprawa powinna być zamknięta.
Greg: Z prawnego punktu widzenia spór dotyczy teraz kilkudziesięciu małych punktów na morzu terytorialnym na środku oceanu. Wszystko inne powinno być całkiem jasne, ale Chiny roszczą sobie zupełnie inne prawa. Chiny rysują tę słynną, starą mapę z kropkowaną linią, która powstała w latach 30. Twierdzą, że do wszystkiego, do czego nie mogą rościć praw wewnątrz tej linii zgodnie z Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawie morza, mogą uzyskać na podstawie praw historycznych.
Trybunał odrzucił również roszczenie Chin dotyczące linii dziewięciu kresek, ale Chiny odrzuciły decyzję sądu i nadal patrolują wodę i roszczą sobie prawa do raf, skał i wysp, które leżą w wyłącznej strefie ekonomicznej innego kraju. Wietnam nie uchyla się od walki. W odpowiedzi na budowę chińskich wysp Wietnamczycy zaczęli budować małe placówki na rafach i piaszczystych łachach.
Ta mapa przedstawia wyłączną strefę ekonomiczną Wietnamu. Naród ten rości sobie prawa do wszystkich Wysp Paracelskich i wszystkich Wyspy Spratly’ego.
Placówki często zaczynają jako małe betonowe konstrukcje, takie jak ta na Wielkiej Rafie Discovery. Od 2014 r. zaczęły się tam pojawiać chodniki, lądowiska dla helikopterów i małe doki z portami. To te widoczne ciemniejsze obszary.
Greg: Wszystko to miało poprawić skuteczność wietnamskich baz w obliczu ogromnych chińskiego budów i nowego poziomu przymusu, który ma miejsce pod rządami Xi Jinpinga. Następnie Wietnam wszedł w fazę budowy wysp, która rozpoczęła się prawdopodobnie pod koniec 2021 r., ale przyspieszyła w ciągu ostatnich 18 miesięcy. Chodzi o ogólną ekspansję wysp, gdzie zaczęto naśladować wiele chińskich taktyk, w tym użycie tego samego rodzaju pogłębiarek.
Oto rafa Barque Canada. Wietnam zajął ją w 1987 r. i przez lata posiadał tylko niewielką placówkę. Tak wygląda ona teraz.
Greg: Rafa Barque Canada przeszła drogę od praktycznie zerowej powierzchni do czwartej co do wielkości wyspy w archipelagu Wysp Spratly’ego, ustępując tylko trzem największym wyspom należącym do Chin. Jeśli Wietnam chce chronić swój dobytek i prawa do własnych wód, musi być w stanie patrolować te wody tak licznymi statkami, jak robią to Chiny. Nie może tego zrobić, jeśli chińskie statki muszą przepłynąć tylko 16 km, a wietnamskie 480 km. Taka matematyka po prostu nigdy nie zadziała.
|
Business Inisder
Dla Chin matematyka ma znaczenie i nie ma wątpliwości, kto wygrywa pod względem liczebności
Greg: W ciągu ostatnich 40 lat Chiny przeszły od posiadania praktycznie żadnej marynarki wojennej, żadnej straży przybrzeżnej i prawie żadnego przemysłu rybnego, do posiadania drugiej co do wielkości marynarki wojennej na świecie, największej pod względem liczby statków i drugiej pod względem tonażu po Stanach Zjednoczonych.
— Mają zdecydowanie największą na świecie straż przybrzeżną, największy na świecie przemysł żeglugowy, największy na świecie przemysł rybny, największy na świecie przemysł związany z oceanografią. I tak dalej, i tak dalej. Wyjątkowym elementem tego wszystkiego stała się chińska milicja morska — mówi Greg.
Milicja to łodzie rybackie w pełni obsługiwane lub zakontraktowane przez chiński rząd. Ich zadaniem jest zakłócanie i blokowanie łodzi innych konkurujących krajów na Morzu Południowochińskim lub po prostu siedzenie bezczynnie, utrzymując chińską obecność.
To coś nowego na Morzu Południowochińskim. Filipińskie i wietnamskie patrole wypływały i znajdowały setki chińskich łodzi stojących w miejscu, często bez załogi lub z podstawową załogą. Po prostu stoją, grają w gry, przeglądają telefony i nic nie robią
Oto ruchy chińskich statków zidentyfikowanych przez Asia Maritime Transparency Initiative jako statki milicji. Zostały zarejestrowane w tym samym miesiącu w latach 2021-2024. Nad wodą napięcie jest coraz większe, ale pod falami rozwija się katastrofa ekologiczna.
Aby zbudować te wyspy, inżynierowie zaczęli od użycia pogłębiarek, zbierając piasek i koralowce na barki, a następnie zrzucając je w jedno miejsce w celu utworzenia wysp. Obecnie Chiny i Wietnam stosują jeszcze bardziej destrukcyjne metody, takie jak pogłębianie ssące.
— Wiertło rozdrabnia wszystko: skały, koralowce, organizmy morskie, piasek. A następnie wyrzuca tę organiczną zawiesinę przez drugi koniec maszyny. To właśnie przy jej użyciu Chiny zbudowały swoje wyspy i zabiły nie tylko rafę pokrytą piaskiem, ale także całą rafę w pobliżu. Wykopano wszystkie koralowce, aby stworzyć piasek, a następnie wprowadzono do wody ogromne ilości osadów, które dryfowały i zdusiły wszystko, co zdołało uciec przed początkowym kopaniem — twierdzi Greg.
Wraz z ekspansją wysp i rywalizujących ze sobą flot, rośnie szansa, że potyczki przerodzą się w bitwy. Stany Zjednoczone podpisały z Filipinami traktat o wzajemnej obronie i obiecały przyjść z pomocą swojemu staremu sojusznikowi w przypadku ataku na jego wojsko lub straż przybrzeżną. Spotkania Joe Bidena z jego filipińskim odpowiednikiem, Ferdinandem Marcosem Jr., stanowią ostrzeżenie dla Chin — szczególnie w kontekście Morza Południowochińskiego.
To kwestia statystyki. Jeżeli ciągle atakujesz ludzi armatkami wodnymi i taranujesz ich łodzie, to w końcu kogoś zabijesz
— przyznaje Greg.
Greg Poling i Asia Maritime Transparency Initiative zauważyli jednak nie to, że sytuacja się zmieniła, ale to, że istnieje większa gotowość do przeciwstawienia się Chinom.
Greg: Filipiny zaczęły ponownie patrolować okolice Scarborough Shoal po raz pierwszy od czasu, gdy Chiny odebrały im je w 2012 r. Filipiny nie tylko uzupełniają zapasy, ale także wspierają statek Sierra Madre pomimo chińskich blokad. Chiny przynajmniej do tej pory nie były skłonne do użycia jawnej siły militarnej. Azjaci z południowego wschodu zdali sobie sprawę, że Chiny nie mogą mieć ciastka i zjeść ciastko.
Jeśli po prostu płyną prosto, ignorują wszystkie nękania, są stanowczy i zaangażowani, to są w stanie rozwijać nowe zasoby, zaopatrywać swoich ludzi i patrolować tereny, jakie chcą. Chiny umiędzynarodowiły spory i stworzyły dokładnie taką antychińską koalicję, jakiej Pekin zawsze obawiał się bardziej niż czegokolwiek innego.
Tłum. Piotr Nalazek
