Narrator: Ta fabryka na Sri Lance produkuje ponad 30 tys. ton kokosów rocznie. Prawie żaden z nich nie zostaje jednak w kraju. Są eksportowane do Europy, Stanów Zjednoczonych i Kanady. Popyt na produkty z kokosa eksplodował w ostatnich dziesięcioleciach, a firmy reklamują je jako superżywność. Konsumpcja oleju kokosowego w USA wzrosła o prawie 30 proc. od 2018 r. Ta firma, Navik Mills, nie istniała jeszcze pięć lat temu. Dziś jest jednym z największych przetwórców kokosów w kraju, zarabiając około 40 mln dol. rocznie na sprzedaży oleju kokosowego, śmietanki, wody i mleka. Podsycanie obsesji na punkcie kokosów może być jednak niebezpieczne. Rolnicy tacy jak Shehan Madushanka wspinają się na 80-metrowe drzewa gołymi rękami i stopami, aby zbierać owoce jeden po drugim.
Shehan Madushanka, rolnik, Navik Mills: To bardzo niebezpieczna praca, jeżeli ktoś nie wie, jak ją wykonywać.
Czy Sri Lanka jest w stanie zaspokoić globalny popyt na produkty z kokosa?
Narrator: W fabryce pracownicy pracują z obracającymi się piłami tarczowymi, rozłupując tysiące kokosów dziennie. Wszystko to z powodu nienasyconego pragnienia Zachodu na naturalne produkty kokosowe. Czy jednak ich korzyści zdrowotne nie są przereklamowane?
Maya Feller, dietetyczka: Żadna żywność nie powinna być nazywana superżywnością, ponieważ powoduje to zamieszanie wśród konsumentów.
Narrator: Udaliśmy się na Sri Lankę, aby zobaczyć, jak daleko posuwają się producenci, aby zaspokoić kokosowy głód całego świata. Kokosy są podstawowym pożywieniem na Sri Lance od tysiącleci. Obecnie kraj ten jest jednym z największych producentów na świecie, uprawiając około 2,5 mln ton rocznie. Rolnicy muszą jednak stawić czoła wyzwaniom, aby nadążyć za tym tempem.
Po pierwsze, drzewa potrzebują czasu, aby urosnąć, zanim dadzą jakiekolwiek kokosy. Czasami rosną ponad sześć lat. Drzewa mogą żyć nawet sto lat, wydając owoce co półtora miesiąca. Rolnicy, aby upewnić się, że zbierają dojrzałe owoce, zarządzają ogromnymi lasami w systemie rotacyjnym. Codzienne zbiory na nowym obszarze oznaczają, że rolnicy mogą również sprawdzać palmy pod kątem inwazji szkodników. Największymi wrogami palm kokosowych są mączliki i azjatyckie chrząszcze nosorożce.
L.K.N. Premalal, zbieracz kokosów, Navik Mills: Chrząszcze przychodzą i gryzą drzewo, niszcząc je.
Narrator: Te gigantyczne chrząszcze zagrzebują się w środku i zjadają składniki odżywcze. Jeśli drzewo jest zbyt zniszczone, rolnicy muszą je spalić i usunąć, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się chrząszczy.
Premalal: Gdy tak się stało, nie mielibyśmy żadnych dochodów przez pięć lat. Musielibyśmy wówczas zasadzić nowe drzewo.
|
Business Insider
Jak zbierane są kokosy?
Narrator: Rolnicy noszą ze sobą narzędzia do zbierania plonów.
Używamy bambusowego kija, noża, gumek recepturek i sznurka
— mówi J.M. Chandrathilaka, zbieracz kokosów, Navik Mills
Narrator: Ten kij to jeden ze sposobów na dotarcie do kokosów bez narażania kogokolwiek na niebezpieczeństwo. Często jedynym sposobem na zdobycie owoców jest jednak wspinaczka. Shehan zaczął wspinać się na palmy cztery lata temu.
Shehan: Mój ojciec również się tym zajmował, więc nauczyłem się od niego.
Narrator: Używając tylko rąk i nóg, Shehan wspina się na drzewo. Dotarcie na szczyt zajmuje mu zaledwie do trzech minut. Teraz wspina się na wysokość 24 m bez liny, która by go chroniła.
Shehan: Z tą pracą wiąże się ryzyko, ale wierzymy w swoje umiejętności.
Narrator: Shehan mówi, że nigdy nie spadł, ale upadek z takiej wysokości mógłby być śmiertelny.
Shehan: Podczas wchodzenia na drzewo nie używam żadnego sprzętu, ponieważ ufam moim rękom i nogom.
Narrator: Shehan wie, które kokosy są dojrzałe, gdy słyszy wodę chlupoczącą w środku. Dziś powtórzy tę trudną wspinaczkę, wchodząc na dziesiątki drzew. Jedno drzewo daje do 80 kokosów rocznie. Rolnicy zbierają je, a następnie są sortowane i suszone.
Premalal: Ten człowiek obiera kokosa. Kokosy suszą się przez półtora miesiąca.
Narrator: Im bardziej suchy kokos, tym łatwiej jest go obrać z niejadalnej zewnętrznej łupiny.
Premalal: Łupiny lepiej odłożyć na bok.
Ile zarabiają zbieracze kokosów?
Narrator: Rolnicy zarabiają poniżej 5 dol. dziennie, czyli mniej niż wynosi średnia pensja w kraju. Aby zmniejszyć tę różnicę w zarobkach, firma Navik Mills poinformowała nas, że pokrywa czesne dzieci rolników. Rolnicy ładują kokosy na ciężarówki jadące do fabryki Navik Mills znajdującej się tuż obok. Tu następuje drugi etap sortowania. Import oleju kokosowego na Zachód gwałtownie wzrósł. Aby dotrzymać mu kroku, firma zaczęła korzystać z tych pił. Podwoiły one prędkość, z jaką można usuwać włókniste łupiny kokosów.
J.A.N. Jayasinghe, pracownik, Navik Mills: Ręcznie jesteśmy w stanie usunąć łupiny z 200-250 kokosów dziennie. Za pomocą maszyny liczba ta zwiększa się do 400-450.
Narrator: Pracownicy muszą być jednak ostrożni. Latające fragmenty łupin skaleczyły w przeszłości oczy pracowników.
Jayasinghe: Musimy nosić rękawiczki, okulary ochronne, buty i fartuchy.
Narrator: W głównym pomieszczeniu pracownicy wciąż obierają kokosy ręcznie.
Ashoka Kumari, pracowniczka, Navik Mills: Za pomocą noży robimy to szybciej niż maszyny. Czasem w ciągu tygodnia obieramy łącznie 80 tys. kokosów.
Narrator: Noże do obierania są jednak nie mniej niebezpieczne.
Ashoka: Kokosa bierzemy z tej strony, a po tej mamy nóż do obierania. Trzeba uważać na ręce, ponieważ nie mamy rękawiczek.
Narrator: Ashoka Kumari obiera około 2500 kokosów w ciągu swojej zmiany.
Nasze zarobki są uzależnione od tego, ile kokosów obierzemy. Staramy się więc obierać jak najwięcej
— mówi Ashoka.
|
Business Insider
Narrator: Za obranie jednego kokosa zarabia się mniej niż centa, więc Ashoka zwykle zarabia mniej niż 10 dol. dziennie. Podobnie jak w przypadku rolników, jest to mniej niż średnia pensja na Sri Lance. Zespół inspektorów przychodzi sprawdzić jakość.
Amali Perera, inspektorka jakości, Navik Mills: Sprawdzamy kolor i zapach.
Narrator: Jeśli zobaczą jakieś zanieczyszczenia, usuwają złe kokosy.
Amali: Sprawdzamy też grubość, która powinna wynosić mniej niż 2 mm.
Narrator: W międzyczasie inna pracowniczka rozcina owoc i pozbywa się wody. Od tego momentu większość pracy wykonują maszyny. Ze względu na wysoką zawartość tłuszczu obrane kokosy szybko się psują. Firma musi więc szybko je przetwarzać.
K.M. Ganga Maduwanthi, dyrektorka ds. marketingu i eksportu, Navik Mills: Możemy je trzymać tylko do 12 godzin. Jeżeli przekroczymy ten czas, musimy je wyrzucić.
Olej kokosowy i nie tylko
Narrator: Firma produkuje ponad tuzin produktów z kokosa — od lodów i wody po wiórki kokosowe i mleko z dodatkiem curry. Olej i zwykłe mleko kokosowe są bestsellerami firmy. Maszyny te tłoczą olej kokosowy z pierwszego tłoczenia z kawałków kokosa i pompują go do szklanych butelek. Ta linia produkuje mleko. Maszyny rozdrabniają miąższ na małe płatki, ekstrahują mleko i rozdzielają je do puszek. W tym momencie do procesu ponownie włączają się pracownicy, aby sprawdzić zamknięte puszki. Następnie przenoszą stojaki do urządzenia do sterylizacji.
Na Sri Lance palmy kokosowe znane są jako drzewa życia. Mogą wyżywić pięcioosobową rodzinę przez sto lat i są tak ważne, że ich ścinanie przed osiągnięciem dojrzałości jest nielegalne. Kokosy stanowią około 15 proc. kalorii spożywanych przez mieszkańców Sri Lanki i przynoszą krajowi ponad 800 mln dol. rocznie. Historia kokosów na Sri Lance sięga tysięcy lat wstecz. Mówi się, że pochodzą one z krajów z regionu zachodniego Pacyfiku, ale zostały przeniesione na wyspy Pacyfiku w Indiach przez prądy oceaniczne.
Influencerzy popularyzują produkty z kokosa nazywając je “superżywnością”
Tutejsi ludzie od dawna cenią kokosy, ponieważ jeden owoc kryje w sobie tak wiele mocy. Ma wodę, włókno do produkcji lin, bogaty w kalorie miąższ, olej i twardą łupinę idealną do produkcji rzemieślniczej. Miał również znaczenie religijne i był składany w ofierze hinduskim bogom. W XVI w. kupcy wprowadzili kokosy na światową scenę. Hiszpańscy i portugalscy odkrywcy ukuli termin “kokos” od słowa oznaczającego głowę, a to ze względu na podobieństwo owocu do twarzy. Rozpowszechnili oni ten owoc w Afryce i Ameryce Południowej. Na początku XX w. piekarze w USA i Wielkiej Brytanii zaczęli używać wiórków kokosowych w swoich słodyczach. Po 2010 r. kraje zachodnie uznały kokosy za najnowszą superżywność.
“Guru zdrowia” i eksperci ds. odnowy biologicznej wykraczają poza tradycyjną amerykańską żywność w poszukiwaniu produktów bogatych w składniki odżywcze
— mówi Maya.
Narrator: Firmy i influencerzy wellness twierdzą, że owoc ten może poprawić zdrowie kości i poziom cukru we krwi, wpływać na utratę wagi i pomóc spowolnić chorobę Alzheimera, dzięki zawartym w nim przeciwutleniaczom.
Maya: Ludzie są zainteresowani, ponieważ rzekomo wiążą się z nim jakieś wielkie korzyści zdrowotne.
Narrator: Producenci szybko to wykorzystali. Wkrótce produkty z kokosa zajęły półki w sklepach ze zdrową żywnością w USA i Europie. Woda kokosowa zastąpiła Gatorade jako napój potreningowy, a miąższ kokosa stał się składnikiem zdrowych lodów. Olej kokosowy stał się popularnym zamiennikiem innych olejów kuchennych, ponieważ nie zawiera cholesterolu. Dietetycy twierdzą jednak, że obietnice, na których zbudowany został szał na kokosa, nie są takie proste.
Maya: Nagle okazało się, że olej kokosowy ma magiczną moc, więc wszyscy musimy go używać. W rzeczywistości tak nie jest, ponieważ nie ma na to badań. Interesujące jest to, że kiedy patrzysz na bazy danych dotyczące produktów spożywczych, zazwyczaj znajdziesz tam produkty, które wszyscy znają. Żywność, która znajduje się poza “dominującym nurtem”, często nie jest tak dobrze zbadana.
Narrator: Woda kokosowa zawiera dużo elektrolitów i może być naturalnym zamiennikiem napojów dla sportowców.
Maya: Ma to sens. Kokosy rosną w klimatach tropikalnych. Jest tam gorąco. Ludzie dużo się pocą, więc woda kokosowa naturalnie nawadnia organizm.
|
Business Insider
Czy rzeczywiście olej kokosowy jest taki zdrowy?
Narrator: Gdy jednak jest ona nadmiernie przetworzona lub napakowana cukrem, korzyści te znikają. Olej kokosowy jest też bardzo tłusty. Zawiera dokładnie 87 proc. tłuszczów nasyconych, czyli znacznie więcej niż masło, a także ma więcej kalorii. W 2017 r. organizacja American Heart Association wydała poradę dotyczącą tłuszczów nasyconych, ostrzegając, że olej kokosowy może podnosić poziom złego cholesterolu i powodować choroby układu krążenia.
Maya: Jeżeli nagle zaczniesz spożywać duże ilości oleju kokosowego, twoje ciało da ci znać, czy mu się to podoba, czy nie.
Narrator: Maya powiedziała jednak, że nie oznacza to, że trzeba oczerniać olej kokosowy.
W kokosach znajdują się pewne składniki odżywcze, które są naprawdę korzystne. Jest w nich trochę witaminy C, potasu i błonnika
— mówi Maya.
Narrator: Pamiętajcie, że olej kokosowy jest używany w kuchniach na całym świecie od tysięcy lat. To tylko kwestia sposobu, w jaki się go spożywa.
Maya: Wolałabym, aby ludzie korzystali z różnych olejów. Jeśli zastosowanie kulinarne uzasadnia olej kokosowy, to mogą go używać. Spożywanie go jest całkowicie w porządku. Jeśli jest to kulturowo istotne, spożywajcie go. Nawet jeśli nie jest, a chcecie go spróbować, zróbcie to. To, co powtarzam ludziom, to aby nie oczekiwać od niego, że będzie cudownym lekarstwem.
Narrator: Całe to zamieszanie związane ze zdrowiem nie powstrzymało jednak konsumentów przed spożywaniem kokosów, co pozwoliło Sri Lance prowadzić biznes daleko poza jej wybrzeżami. Ludzie w kraju spożywają około 75 proc. wszystkich swoich kokosów, ale duże firmy, takie jak ta, powstały wyłącznie w celu eksportu produktu. W ciągu zaledwie pięciu lat Navik Mills stał się jednym z największych przetwórców kokosów na Sri Lance. Łącznie Navik Mills przetwarza 30 tys. ton kokosów. 95 proc. z nich trafia za granicę, głównie do Europy i Ameryki Północnej. Firma dołożyła wszelkich starań, aby nadążyć za rosnącym popytem. Musiała zasadzić 20 tys. nowych drzew i zatrudnić dziesiątki nowych pracowników.
Ganga: Zbudowaliśmy nowy zakład, rozszerzając linię produkcyjną i instalując nowe maszyny.
Narrator: Hodowcy kokosów nie są jednak jedynymi producentami superżywności, którzy odczuwają tę presję.
Jagody acai, komosa ryżowa i awokado podzieliły los kokosów
Maya: Żywność pochodząca spoza USA odnotowała ogromny wzrost zainteresowania w ciągu ostatnich 10-15 lat. Kiedyś tak nie było.
Narrator: W brazylijskiej Amazonii rolnicy ryzykują życie, by ścinać cienkie drzewa w poszukiwaniu acai. Jagody te od wieków stanowią tutaj podstawę pożywienia. W ostatniej dekadzie zyskały jednak światową sławę. Są chwalone za swoje przeciwutleniacze i mieszane w cenny mrożony miąższ. Smoothie bowl z jagodami acai może kosztować 15 dol. w Nowym Jorku, ale brazylijscy rolnicy zarabiają zaledwie 44 centy za kilogram jagód.
W Peru producenci komosy ryżowej niemal potroili produkcję, aby nadążyć za popytem ze strony konsumentów w USA i Europie. Francuscy i brytyjscy rolnicy sami zaczęli uprawiać komosę ryżową, aby zgarnąć część zysków. Zalali oni rynek zbyt dużą podażą i spowodowali spadek cen w Peru w 2015 r.
W Meksyku rolnicy uprawiający awokado utworzyli straż obywatelską, by walczyć z kartelami polującymi na ich cenne plony. Ceny awokado wzrosły o 129 proc. w ciągu dekady, kiedy stało się ono ulubionym owocem millenialsów.
Maya: Zawsze jestem ostrożna wobec kolejnego cudownego produktu spożywczego.
Narrator: Podobnie jak w przypadku kokosa, dietetycy są podzieleni co do tego, czy ta superżywność rzeczywiście jest tak potężna, jak sugeruje marketing.
Maya: O wellness mówimy w USA w szczególny sposób, ponieważ robimy to z anglo-amerykańskiej, anglo-europejskiej perspektywy. Nie wiemy, jak określać lub kategoryzować rzeczy, które znajdują się poza dominującą kulturą wellness.
Narrator: Pomija się historyczny i kulturowy kontekst superżywności oraz nie docenia się ludzi, którzy ponoszą ciężar naszej obsesji na punkcie zdrowej żywności.
Na drugim końcu każdego pożywienia, które wkładamy do ust, znajduje się ktoś, kto niestrudzenie pracował, aby je tam umieścić
— mówi Maya.
Tłum. Piotr Nalazek
