Rosyjskie media o Polsce: standard życia jak w Europie Zachodniej
Przypominamy jeden z najchętniej czytanych materiałów w 2024 r.
W nadchodzących latach Polsce obiecuje się jeszcze szybszy wzrost gospodarczy, znacznie powyżej średniej unijnej. Lider brytyjskiej opozycji, Keir Starmer, stwierdził podczas kampanii wyborczej, że jeśli to tempo się utrzyma, Warszawa może dogonić Londyn pod względem Produktu Krajowego Brutto (PKB) na mieszkańca do 2030 r. — jeśli stagnacja w Wielkiej Brytanii będzie się utrzymywać.
Według prognoz Komisji Europejskiej w tym roku polska gospodarka będzie rosła niemal dwukrotnie szybciej niż średnia UE. Według obliczeń ekspertów polski wzrost gospodarczy wyniesie 2,7 proc., podczas gdy na przykład we Francji będzie to 1,1 proc. we Włoszech — 0,8 proc., a w Niemczech, największej gospodarce Unii — tylko 0,3 proc.
Co działo się w polskiej gospodarce w ciągu ostatnich dwóch lat?
W ubiegłym roku PKB Polski wzrósł zaledwie o 0,3 proc. — to najgorszy wynik od czasu przejścia na kapitalizm, jeśli pominąć pandemiczny spadek obserwowany niemal na całym świecie. Spowolnienie było silniejsze niż oczekiwali analitycy, zwłaszcza w kontekście mocnego wyniku za 2022 r. Wówczas wzrost PKB w Polsce wyniósł aż 5,2 proc.
Obecna polska dynamika gospodarcza nie wyróżnia się na tle reszty krajów UE. Recesję w regionie zaoobserwowano niemal wszędzie, zwłaszcza w Niemczech.
Zjawisko to spowodowane jest gwałtownym spadkiem konsumpcji w warunkach rekordowej inflacji, wywołanej gwałtownie rosnącymi cenami energii po inwazji Rosji na Ukrainę.
W 2023 r. wzrost cen w Polsce wyniósł średnio około 11,6 proc., lecz pod koniec roku zaczął stopniowo spadać. Oczekuje się, że do końca 2024 r. inflacja spadnie o ponad połowę.
Z tego powodu niektórzy eksperci przewidują w tym roku jeszcze wyższy wzrost gospodarczy w Polsce. Na przykład ING Bank spodziewa się wzrostu o 3 proc. Analitycy twierdzą, że polska gospodarka może zostać pobudzona przez połączenie niższej inflacji i wzrostu dochodów nominalnych dzięki gwałtownemu wzrostowi płacy minimalnej i wynagrodzeń urzędników służby cywilnej, a także wzrostowi świadczeń socjalnych.
— Polska gospodarka zdecydowanie się ożywia. W ubiegłym roku obserwowaliśmy gwałtowny spadek konsumpcji prywatnej. Z powodu inflacji wzrost realnych dochodów (po odjęciu inflacji) był niższy niż wzrost cen, co miało negatywny wpływ na dobrobyt ludności i doprowadziło do spadku konsumpcji. Ale teraz sytuacja zmieniła się o 180 stopni — płace rosną o 10 proc., podczas gdy inflacja, wręcz przeciwnie, spowalnia — mówi w wywiadzie dla Meduzy ekonomista Jakub Rybacki z Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE).
Jak Plan Balcerowicza stał się podstawą wzrostu gospodarczego
Polska w dużej mierze zawdzięcza swój bezprecedensowy wzrost gospodarczy Leszkowi Balcerowiczowi, ministrowi finansów, który sprawował urząd w kryzysowych latach 1989-1991. Plan Balcerowicza — zestaw reform rynkowych, które obejmowały przejście od gospodarki planowej do rynkowej, takich jak prywatyzacja, deregulacja waluty krajowej i cen oraz otwarcie kraju na inwestorów zagranicznych — jest podstawą obecnego “cudu gospodarczego”.
Początkowo reformy nie były łatwe. Prawie dwa miliony ludzi opuściło kraj z powodu szoku cenowego i bezrobocia, więc do dziś reputacja Balcerowicza w kraju pozostaje mieszana — niektórzy chwalą go za kompetentne przejście na wolny rynek, podczas gdy inni, wręcz przeciwnie, krytykują go za nadmierną surowość reform.
Jego plan był pod wieloma względami podobny do reform Jegora Gajdara w Rosji, które również wywołały mieszane reakcje wśród ludności — w pierwszych latach “terapii szokowej” ceny wzrosły, fabryki zostały zamknięte, a wiele osób straciło pracę. Podobnie jak Gajdarowi, Balcerowiczowi w jego reformach pomagali zachodni konsultanci i bankierzy, w tym Jeffrey Sachs i George Soros.
Leszek Balcerwicz w 2024 r.
Przed pandemią europejskie firmy przenosiły produkcję do Azji, zwłaszcza do Indii i Chin, dzięki taniej sile roboczej i korzystnym kosztom logistycznym. Ale teraz sytuacja się zmieniła — i to na korzyść Polski.
— Po zakłóceniach w łańcuchu dostaw spowodowanych lockdownami i przestojami w produkcji, wiele firm miało problemy z eksportem podstawowych towarów, w tym leków. Dlatego też wiele korporacji podejmuje obecnie decyzje o skróceniu szlaków logistycznych. Polska znajduje się w przemysłowym centrum Europy i wiele firm woli inwestować w nowe zakłady tutaj, aby zmniejszyć ryzyko — to trend, który obecnie obserwujemy — mówi Jakub Rybacki z PIE.
Trend ten nazywany jest nearshoringiem lub friendshoringiem. Mowa o przenoszeniu zakładów produkcyjnych do państw, które znajdują się blisko klienta, a także często mają przyjazną orientację polityczną. Jest to przeciwieństwo offshoringu, który był popularny przed pandemią.
— Polska jest jednym z krajów, które korzystają z trendu nearshoringu, ponieważ przynosi on nowe inwestycje i rozbudowę mocy produkcyjnych. Należy jednak pamiętać, że jeszcze przed pandemią nasz sektor przemysłowy rósł znacznie szybciej niż średnia dla Europy Zachodniej czy USA — dodaje Rybacki.
Zdaniem Jana Bogusławskiego, ekonomisty z Uniwersytetu Sciences Po w Paryżu i badacza z German Marshall Fund, trend ten jest również napędzany przez pogarszającą się sytuację geopolityczną na świecie.
— W przeszłości międzynarodowe korporacje kierowały się wyłącznie względami finansowymi przy wyborze miejsca inwestycji, a mianowicie inwestowały tam, gdzie siła robocza jest tańsza, ale ma minimalne kwalifikacje potrzebne do wykonywania pracy. Po pandemii Covid i rozpoczęciu wojen handlowych między USA a Chinami, firmy zaczęły brać pod uwagę również geopolitykę — powiedział badacz.
Bogusławski dodaje, że Polska jest krajem europejskim wyraźnie zorientowanym na Zachód. Jego zdaniem, jeśli ten kierunek się utrzyma, Polska dzięki nearshoringowi powinna otrzymać większy “kawałek tortu” globalnego dobrobytu.
Naukowiec dodaje:
“W ciągu ostatniej dekady w Polsce pojawiło się wiele oddziałów międzynarodowych korporacji”
Kolejną zaletą polskiej gospodarki jest jej różnorodność, a mianowicie równowaga między usługami i produkcją. Na przykład sąsiednie Węgry i Czechy są bardziej zależne od Niemiec niż Polska, ponieważ ich przemysł jest w dużej mierze powiązany z niemiecką produkcją samochodów.
— Polska ma najwyższy udział nowoczesnych usług w PKB według wartości dodanej spośród wszystkich krajów Czwórki Wyszehradzkiej. Czynnik ten jest być może nieco bagatelizowany w zachodniej literaturze i poglądach na temat Polski, lecz Warszawa czerpie znaczne korzyści z bezpośrednich inwestycji zagranicznych w sektorze usług, który w dużej mierze opiera się na kapitale ludzkim — mówi Meduzie Bogusławski z Sciences Po.
— W ciągu ostatniej dekady w Polsce pojawiło się wiele oddziałów międzynarodowych korporacji, co stało się już pewnego rodzaju modelem, który odgrywa znaczącą rolę w dywersyfikacji gospodarki. Wiele firm decyduje się na inwestycje w Warszawie, Wrocławiu czy Krakowie ze względu na dobry stosunek kosztów pracy do produktywności — dodaje ekspert.
Zdaniem badacza rozwojowi sektora usług sprzyja dobry poziom edukacji, którego podstawy powstały częściowo dzięki inwestycjom w czasach PRL:
Unijne fundusze mogą pomóc
Dzięki relokacji przemysłu Polska od dawna ma jedną z najniższych stóp bezrobocia w Unii Europejskiej, oscylującą wokół 3 proc. w ciągu ostatnich pięciu lat. Dlatego też ogromny napływ prawie miliona ukraińskich uchodźców do kraju po rosyjskiej inwazji jest pozytywnym czynnikiem dla gospodarki w dłuższej perspektywie, zwłaszcza w kontekście spadającej demografii. W końcu prędzej czy później uchodźcy, którzy pozostaną w kraju, wejdą na rynek pracy i przyczynią się do wzrostu gospodarczego.
Ostatnie zmiany polityczne również stanowią dodatkowy bodziec. Poprzedni konserwatywny rząd Prawa i Sprawiedliwości popadł w konflikt z Brukselą w związku z reformami sądownictwa i kwestiami wolności słowa, co pozbawiło Polskę wielomiliardowych dotacji z funduszy unijnych.
Rząd Tuska ma szansę odmrozić fundusze o wartości ok. 137 mld euro (ok. 594 mld 870 mln zł). Przyniosłoby to dodatkowe inwestycje w polską gospodarkę. Inwestorzy są również zadowoleni ze zmian — dzięki zwycięstwu koalicji 15 października kurs polskiego złotego wzrósł o prawie 4 proc. Pod koniec lutego Komisja Europejska odblokowała już pierwszą transzę w wysokości 6,3 mld euro.
— Zaczynamy otrzymywać dobre wiadomości na temat funduszy unijnych. Będzie to impuls do wzrostu PKB w krótkim okresie i odblokuje projekty w zakresie transformacji energetycznej oraz cyfryzacji. Efekt odblokowania funduszy będzie bardziej widoczny w 2025 r. niż w 2024 r., ale tak czy inaczej dodatkowe inwestycje będą miały korzystny wpływ na konsumpcję — mówi Jakub Rybacki.
Recesja w Niemczech może być zagrożeniem dla naszej gospodarki
Jednym z głównych ryzyk dla Polski w tym roku jest utrzymujące się spowolnienie w niemieckiej gospodarce, “silniku” Unii Europejskiej, oraz konkurencja ze strony azjatyckich producentów. Oferują oni niższe ceny, co w połączeniu z mocniejszym złotym może mieć negatywny wpływ na bilans handlowy kraju. Wielu ekonomistów jednak uważa, że w 2024 r. produkcja przemysłowa zacznie się odradzać na całym świecie.
— Głównym zagrożeniem dla polskiej gospodarki jest obecne spowolnienie w strefie euro. Według aktualnych prognoz Włochy i Francja oraz Niemcy będą rozwijać się w słabym tempie. W konsekwencji prawdopodobny jest niższy popyt zewnętrzny i wolniejszy wzrost eksportu w Polsce — mówi Jakub Rybacki.
Inwestycje zagraniczne to “miecz obosieczny”
Czechy, Węgry i Słowacja eksportują prawie jedną trzecią swoich towarów do Niemiec, co sprawia, że są silnie uzależnione od swojego potężniejszego gospodarczo sąsiada. Polska, zdaniem Rybackiego, jest mniej narażona na to ryzyko, ponieważ jej gospodarka jest bardziej zdywersyfikowana, a eksport jest mniej zależny od przemysłu motoryzacyjnego.
— Spowolnienie w niemieckim przemyśle motoryzacyjnym poważnie dotknęło Czechy, ale w Polsce skutki nie były tak dotkliwe — zauważa ekspert.
Z inwestycjami zagranicznymi sprawa nie jest taka prosta — nadmierna obecność zagranicznych firm na rynku negatywnie wpływa na lokalnych producentów.
Zdaniem Jana Bogusławskiego inwestycje zagraniczne to “miecz obosieczny”. Z jednej strony stymulują wzrost gospodarczy, lecz jednocześnie ograniczają potencjał lokalnych producentów, ponieważ trudno im konkurować z międzynarodowymi gigantami, a zatem nie mogą inwestować więcej w lokalną produkcję.
Dla przykładu cały region Europy Środkowo-Wschodniej ma tylko jednego przedstawiciela w rankingu Fortune Global 500 — polską państwową spółkę rafineryjną PKN Orlen. Na przykład Hiszpania, którą Polska ma wkrótce wyprzedzić pod względem PKB na mieszkańca, ma ich osiem.
“Energia elektryczna będzie bardzo droga”
Zagraniczne firmy produkują dużą część polskiego eksportu i zatrudniają dużą liczbę osób, ale odsyłają zyski do kraju macierzystego, zamiast inwestować w produkcję w Polsce.
Zdaniem Bogusławskiego istnieje również problem z inwestycjami w zieloną energię — polski system energetyczny jest nadal w dużej mierze oparty na węglu:
Pomimo napływu ukraińskich uchodźców w dłuższej perspektywie sytuacja demograficzna Polski również pozostaje trudna.
Matka z dzieckiem (zdj. ilustracyjne)
— Jeśli spojrzymy na polską gospodarkę z demograficznego punktu widzenia, trudno jest jeszcze dostrzec świetlaną przyszłość, ponieważ już teraz mamy bardzo niską stopę bezrobocia, a wiele firm ma trudności ze znalezieniem pracowników. A jak wiemy, im mniej siły roboczej na rynku, tym bardziej firmy muszą podnosić wynagrodzenia, aby przyciągnąć pracowników — wyjaśnia Bogusławski.
— Chociaż może to pomóc w zwiększeniu stabilności polskiej gospodarki w dłuższej perspektywie, na razie nadal koncentrujemy się na eksporcie. Jest to zdecydowanie coś, na co należy zwrócić uwagę. W przeciwnym razie negatywna demografia pozostanie czynnikiem ograniczającym polski wzrost w przyszłości — dodaje naukowiec.
Dlaczego Polska nie może jeszcze dokonać skoku do gospodarki opartej na wiedzy?
Pomimo faktu, że od wybuchu inwazji na Ukrainę Polska zyskała na znaczeniu dyplomatycznym jako kluczowy sojusznik Kijowa, a także stała się centrum dostaw broni, pod względem gospodarczym Warszawa nadal pozostaje raczej na peryferiach Unii Europejskiej.
Ekonomiści uważają, że ze względu na spowolnienie w strefie euro Polska nie będzie w stanie powrócić do wzrostu sprzed pandemii na poziomie 5 proc. — przynajmniej nie w najbliższym czasie.
— Spowolnienie w UE jest ewidentne. Prawdopodobnie doprowadzi to do spadku popytu zewnętrznego, co będzie poważnym wyzwaniem dla sektora przemysłowego. W związku z tym, jeśli chodzi o powrót do pięcioprocentowego wzrostu, to uważam, że jest on dziś trudny do zrealizowania — mówi Jakub Rybacki.
— Myślę, że w dłuższej perspektywie nadejdzie moment, w którym nasz wzrost gospodarczy osiągnie plateau, ponieważ nie inwestujemy tyle, ile moglibyśmy w tworzenie kapitału ludzkiego. Moim zdaniem naszym największym problemem jest brak inwestycji w edukację — stwierdza Jan Bogusławski.
“Jest mało prawdopodobne, że Polska dogoni Wielką Brytanię”
Zdaniem eksperta dzięki wykształconej populacji i dobrej bazie przemysłowej Polska “globalnie zdołała wykorzystać korzystną sytuację, która pojawiła się po upadku bloku komunistycznego”.
— Nie udało się jednak dokonać jakościowo nowego skoku w kierunku gospodarki opartej na wiedzy, na wzór Stanów Zjednoczonych czy Skandynawii — dodaje ekonomista z Sciences Po.
Naukowiec stwierdza:
Zapytany o wiarygodność komentarzy brytyjskiego polityka Keira Starmera, że Polska może wkrótce dogonić Wielką Brytanię pod względem PKB, Bogusławski odpowiada sceptycznie.
— Jest to mało prawdopodobne, po pierwsze ze względu na długoterminowe trendy, które opisałem, a po drugie dlatego, że rok 2030 jest tuż za rogiem. Co więcej, myślę, że jest to mało prawdopodobne także w 2040 r. Nie stawiałbym na to pieniędzy — podsumowuje ekspert.
