Kuba dryfuje w stronę wielkiej katastrofy. Wyspa walczy o przetrwanie, ale coraz mniej osób wierzy, że ratunek nadejdzie. “Nadziei nie ma” [ANALIZA]

W ciągu ostatnich dwóch tygodni samoloty rosyjskich linii lotniczych latały na Kubę praktycznie puste. Były to loty ewakuacyjne, mające umożliwić turystom opuszczenie wyspy.

Linie Rossija (należące do grupy Aerofłot) realizowały takie rejsy z Hawany i Varadero do Moskwy, natomiast Nordwind latał z Varadero, Holguin i Cayo Coco.

Problemy dotknęły nie tylko rosyjskich przewoźników. Zawieszenie lotów ogłosiły również kanadyjskie linie — Air Canada, WestJet oraz Air Transat. Hiszpańskie linie Iberia, Air Europa i World2Fly zmieniły natomiast trasy — ich samoloty wykonują teraz międzylądowania techniczne w Republice Dominikańskiej w celu tankowania. Turkish Airlines zaczęły latać ze Stambułu z tankowaniem w Cancun.

To potężny cios dla turystyki — jednego z głównych źródeł wpływów dewizowych Kuby. Już wcześniej ruch turystyczny systematycznie spadał.

Kubanka sprzedaje kawę w swoim domu w Hawanie, 18 lutego 2026 r.YAMIL LAGE / AFP / AFP

Najwięcej turystów w 2025 r. przyjechało z Kanady — 754 tys. osób (spadek o 12,4 proc.), na drugim miejscu znaleźli się Rosjanie — 132 tys. (spadek o 29 proc.). Brak połączeń lotniczych z tych dwóch krajów może więc okazać się katastrofalny dla branży turystycznej, na którą kubański rząd stawiał w ostatnich latach niemal wszystko.

W Hawanie liczono, że to właśnie turystyka uratuje pogrążającą się gospodarkę. W 2024 r. aż 37 proc. inwestycji państwowych skierowano do sektora turystyczno-hotelowego — jedenaście razy więcej niż przeznaczono na edukację i ochronę zdrowia. Dziś hotele świecą pustkami, a systemy szkolnictwa i opieki medycznej znajdują się w wyraźnym regresie.

Kryzys, który narastał stopniowo przez ostatnie lata, dotknął absolutnie wszystkich Kubańczyków. Brak paliwa oraz skrajnie zużyta infrastruktura — wiele elektrociepłowni od dawna nie działa — doprowadziły do zapaści energetycznej.

Efekt domina

Kryzys energetyczny uruchomił reakcję łańcuchową w całym systemie funkcjonowania państwa. Brak energii elektrycznej i paliwa dla pomp wodnych sprawił, że setki tysięcy ludzi zostały bez dostępu do wody. Niedobór benzyny dla śmieciarek doprowadził do kryzysu sanitarnego — na ulicach miast, które i tak dalekie były od standardów czystości, piętrzą się góry odpadów. W tropikalnym klimacie tworzy to idealne warunki do rozwoju epidemii.

Śmieci zgromadzone na jednej z ulic w Hawanie, 17 lutego 2026 r.YAMIL LAGE / AFP / AFP

Pod koniec 2025 r. władze przyznały, że gwałtownie wzrosła liczba infekcji przenoszonych przez owady — dengę, zikę i chikungunyę.

Jeszcze bardziej niepokojący wskaźnik to śmiertelność niemowląt. W ubiegłym roku wyniosła ona 9,8 zgonu na 1000 żywych urodzeń — znacznie więcej niż w 2024 r. (7 na 1000) i poziom porównywalny z początkiem lat 90. Już teraz wiadomo, że bieżący rok może okazać się jeszcze tragiczniejszy.

Z powodu braku paliwa karetki często nie wyjeżdżają do pacjentów. Szpitale, w których od dawna brakowało podstawowych leków, wstrzymały planowe operacje. Zdarza się, że chirurdzy operują przy świetle latarek w telefonach komórkowych.

Państwowe media kubańskie informowały nawet, że czasami brakuje benzyny dla karawanów pogrzebowych — co uniemożliwia terminowe pochówki.

Instytucje publiczne i przedsiębiorstwa przeszły na skrócony tydzień pracy. W szkołach ograniczono zajęcia stacjonarne, a uniwersytety przeniosły studentów na nauczanie zdalne lub wprowadziły wolną frekwencję. Życie kulturalne praktycznie zamarło — odwołano imprezy masowe, w tym słynne międzynarodowe targi książki i cygar.

“To kiedyś musi się skończyć”

Państwowy system kartkowy, zapewniający podstawowe produkty — ryż, mąkę, fasolę i inne artykuły — przestał gwarantować nawet minimum egzystencji. Racjonowane porcje są coraz mniejsze, a dostawy nieregularne.

Jestem mamą ósemki dzieci. W sklepie na kartki nie ma już ani chleba, ani mleka. Nie należę do matek, które mówią takie rzeczy, ale jeśli Amerykanie zamierzają ingerować w sprawy tego kraju, to niech już to zrobią, bo to kiedyś musi się skończyć

— napisała 16 lutego mieszkanka Matanzas na lokalnej grupie facebookowej.

Według danych Obserwatorium Praw Społecznych (ODS), które co roku publikuje raporty na podstawie badań ankietowych, 89 proc. kubańskich rodzin żyje w skrajnym ubóstwie.

Aż 55 proc. respondentów wybiera odpowiedź: “Mam problem z kupnem nawet najbardziej podstawowych rzeczy potrzebnych do przeżycia”, a kolejne 27 proc.: “Wystarcza mi, żeby przetrwać, ale nie stać mnie na nic ponad absolutne minimum”.

Członkowie Stowarzyszenia Mieszkańców Kuby w Meksyku przygotowują pomoc humanitarną w ramach kampanii zbiórki solidarnościowej z Kubą, Meksyk, 17 lutego 2026 r. .Yuri CORTEZ/AFP / AFP

Siedmiu na dziesięciu Kubańczyków jest zmuszonych rezygnować przynajmniej z jednego z trzech codziennych posiłków. Z kolei 14 proc. osób powyżej 70. roku życia pracuje dalej mimo emerytury — po prostu po to, by nie zginąć z biedy.

Poziom niezadowolenia z polityki gospodarczej i społecznej rządu osiągnął rekordowe 92 proc. Badanie przeprowadzono latem 2025 r. — dziś te wskaźniki niemal na pewno byłyby jeszcze wyższe.

“Nadziei nie ma”

Dla Kubańczyków po czterdziestce sformułowanie “okres specjalny” brzmi jak koszmar. Tak nazywa się najtrudniejszy dotąd etap współczesnej historii Kuby — lata 90., gdy po rozpadzie ZSRR i całego bloku socjalistycznego wyspa wpadła w głęboką zapaść. Wielu Kubańczyków stanęło wtedy na krawędzi przetrwania.

Tyle że obecny kryzys — pod wieloma względami — jest jeszcze bardziej bezwzględny. Jak pisał portal Havana Times, “wtedy spadaliśmy w przepaść, ale nie tak gwałtownie jak dziś”: władze były wcześniej przygotowane, infrastruktura (od cukrowni po elektrownie) nie była jeszcze w ruinie, rozwijała się produkcja wieprzowiny, rosła turystyka i przekazy pieniężne z zagranicy. A w 1999 r. władzę w Wenezueli przejął Hugo Chavez — i stał się główną zewnętrzną podporą kubańskiego systemu.

Dzisiaj jest inaczej. Jednym z kluczowych problemów jest silne rozwarstwienie społeczne. Pojawili się Kubańczycy, którzy bardzo się wzbogacili dzięki licencjom na import, podczas gdy większość nadal żyje w nędzy.

Kryzys dotyka wszystkich pokoleń, ale szczególnie tych, którzy tworzyli rewolucję i odpowiadali na wezwania, by poświęcić prywatny interes dla dobra wspólnego. Rewolucja wyciągnęła wielu ludzi z biedy — to jej wielkie osiągnięcie — ale teraz znowu zrobiła z nich biedaków

— podsumował gorzko sytuację mieszkający na Kubie dziennikarz Ruarid Nicholl.

Mieszkaniec Hawany, Kuba, 16 lutego 2026 r.YAMIL LAGE / AFP / AFP

Hiszpański ekonomista Marc Vidal zwracał uwagę, że gdy społeczeństwo mierzy się z narastającą biedą, wielogodzinnymi blackoutami i brakiem żywności, elita powiązana z aparatem wojskowym gromadzi ogromne zasoby poza kontrolą społeczną. Jego zdaniem narracja, jakoby całą głębię obecnego kryzysu dało się wytłumaczyć wyłącznie amerykańskim embargiem, jest po prostu błędna.

— W “okresie specjalnym” było strasznie, bo nie było jedzenia. Ale była nadzieja — cytował “The Guardian” kubańskiego producenta filmowego Carlosa Bustamante. — Teraz jedzenie jest — o ile masz za co je kupić — ale nadziei nie ma.

“Przeciwdziałanie zagrożeniom”

Tym rozporządzeniem Trump uruchomił reżim “stanu nadzwyczajnego”, uzasadniając go “nietypowym i nadzwyczajnym zagrożeniem” dla bezpieczeństwa narodowego i polityki zagranicznej USA ze strony kubańskiego kierownictwa.

Administracja Trumpa postawiła Hawanie całą listę zarzutów, m.in.:

• “systematyczne łamanie praw człowieka”,
• “destabilizowanie regionu”
• oraz “budowanie bliskich relacji z wrogimi państwami i nieprzyjaznymi aktorami”, w tym z Rosją, Chinami, Iranem, Hamasem i Hezbollahem.

Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump podczas konferencji prasowej w sali konferencyjnej Białego Domu w Waszyngtonie, USA, 20 lutego 2026 r.PAP/EPA/Yuri Gripas / POOL / PAP

Biały Dom stwierdził na przykład, że “na Kubie znajduje się największe poza Rosją centrum wywiadu radiotechnicznego, nastawione na zbieranie wrażliwych informacji dotyczących bezpieczeństwa narodowego USA“. Nie doprecyzowano jednak, o co chodzi. Ośrodek w kubańskim Lourdes faktycznie kiedyś istniał, ale został zamknięty decyzją Władimira Putina już w 2002 r. O nowych, podobnych strukturach publicznie nie informowano.

Styczniowe rozporządzenie Trumpa jakościowo zmieniło dotychczasowy model nacisków sankcyjnych obowiązujący od początku lat 60. Wcześniej Waszyngton uznawał Kubę za źródło zagrożenia wojskowego i od 1982 r. za “państwo sponsorujące terroryzm”, ale zasadniczo nie blokował współpracy państw trzecich z Hawaną. Teraz USA uruchomiły mechanizm nacisku o charakterze eksterytorialnym.

Ani Wenezuela, ani Meksyk

Kuba przez lata żyła dzięki ogromnym ilościom ropy i pieniędzy z Wenezueli. W zamian Kuba świadczyła »usługi bezpieczeństwa« dla ostatnich dwóch wenezuelskich dyktatorów, ALE OD TERAZ TAK NIE BĘDZIE… Koniec ropy i koniec pieniędzy dla Kuby — ZERO!

— napisał Trump w serwisie Truth Social 11 stycznia.

Dzienne zapotrzebowanie Kuby to ok. 110 tys. baryłek ropy. Na samej wyspie produkuje się zaledwie mniej więcej jedną trzecią tej ilości. Do początku 2026 roku główną podporą Hawany była Wenezuela: w IV kwartale 2025 r. wysyłała średnio ok. 35 tys. baryłek dziennie. Kuba w zamian od lat wysyłała do Wenezueli lekarzy i ludzi służb. Podczas przejęcia Maduro zginęło 32 Kubańczyków, którzy ochraniali rezydencję prezydencką i samego przywódcę.

Delcy Rodriguez podczas zaprzysiężenia na stanowisko pełniącej obowiązki prezydentki kraju w Caracas, Wenezuela, 5 stycznia 2026 r.PAP/EPA/MIRAFLORES PALACE / HANDOUT / PAP

W Caracas ruszył proces nazywany przez lokalne media “dekubanizacją“: nowe władze demontują struktury kubańskich wpływów w wywiadzie i siłach zbrojnych, co odbiera Hawanie nie tylko ropę, ale też ważny instrument projekcji wpływów w regionie.

Co więcej, według meksykańskiego portalu La Política Online, podczas lutowego spotkania z amerykańskim sekretarzem energii Christopherem Wrightem Delcy Rodriguez miała zapewnić, że Wenezuela może pomóc w “procesie przejściowym” na Kubie, a także obiecać, że poprosi Hawanę o rozpoczęcie uwalniania więźniów politycznych.

Publicznie prezydent Meksyku Claudia Sheinbaum przyjęła twarde stanowisko, nazywając amerykańskie sankcje “skrajnie niesprawiedliwymi”. Jednak dostawy ropy na Kubę ustały. Zamiast tankowców z paliwem Meksyk wysłał na wyspę 800 ton pomocy humanitarnej: fasolę, mleko w proszku, konserwowanego tuńczyka, olej roślinny i inne produkty. Ten gest pozwolił Sheinbaum przynajmniej częściowo zachować twarz wobec lewicowego elektoratu domagającego się solidarności z Hawaną, a jednocześnie nie przekroczyć “czerwonej linii” wyznaczonej przez Biały Dom.

Moskwa i Pekin liczą koszty

W trudnym położeniu znaleźli się także inni strategiczni sojusznicy Hawany: Moskwa i Pekin. Z jednej strony nie mogą milczeć, z drugiej — realne możliwości ekonomiczne i priorytety strategiczne każą im działać wyjątkowo ostrożnie, ograniczając się do gestów symbolicznych i pomocy humanitarnej.

Prezydent Rosji Władimir Putin w Moskwie, 19 lutego 2026 r.Contributor/Getty Images / Getty Images

Rosyjska ambasada w Hawanie informowała wcześniej, że Rosja przygotowuje dostawy ropy i produktów naftowych jako pomoc humanitarną. Poprzednia duża dostawa miała miejsce w lutym 2025 r. i obejmowała 100 tys. ton (ok. 733 tys. baryłek). To jednak było jeszcze przed rozporządzeniem Trumpa. Jeśli teraz dojdzie do kolejnej dostawy mimo ryzyk ekonomicznych i politycznych, raczej nie będzie ona znacznie większa. Najważniejsze dla Moskwy będzie jednak to, że będzie mogła powiedzieć: “obiecywaliśmy, że nie zostawimy Kuby — i nie zostawiliśmy”.

Stanowisko Pekinu jest jeszcze bardziej pragmatyczne. Chiny pozostają drugim co do wielkości partnerem handlowym Kuby, ale skala pomocy jest ściśle ograniczona kalkulacją ryzyka. W odpowiedzi na kryzys Chiny przekazały Hawanie pomoc żywnościową i przyznały grant finansowy w wysokości ok. 80 mln dol. (ok. 286 mln zł).

Władze zluzowały zasady importu ropy: niewielkim prywatnym firmom pozwolono sprowadzać paliwo (oczywiście pod ścisłym nadzorem państwa). Jak podawały źródła, prywatni importerzy już się tym zajęli — w atmosferze całkowitej tajemnicy, bo obawiają się, że administracja Trumpa może zablokować również ten kanał.

To wszystko wygląda jednak jak łatanie dziur na statku, który coraz szybciej idzie na dno.

“Nie atakuje i nie grozi”

Pytanie brzmi: czy USA chcą ten statek zatopić — i jeśli tak, to jakimi metodami. Donald Trump wielokrotnie mówił, że kubański rząd ma “poważne problemy” i “trzyma się na włosku”. Kiedyś przyznał nawet, że zwiększać presję bardziej już się nie da — chyba że “zrównać to miejsce z ziemią”. Na razie jednak nie widać poważnych przygotowań do takiego scenariusza.

Gdybym miał to zrobić, to nie byłaby szczególnie trudna operacja — jak rozumiecie. Ale nie sądzę, żeby była potrzebna

— mówił Trump 16 lutego.

Schwytany przez USA wenezuelski dyktator Nicolas Maduro i jego żona Cilia Flores, Nowy Jork, 5 stycznia 2026 r.XNY/Star Max/GC Images / Contributor / Getty Images

Jeśli hipotetycznie rozważać pełnoskalową operację, Kuba jest w jeszcze gorszej sytuacji niż Wenezuela: ok. 49 tys. żołnierzy zawodowych wobec 123 tys., a do tego sprzęt znacznie mniej nowoczesny.

Są jednak i “plusy” z perspektywy reżimu: jak zauważał think tank Chatham House, kubański system jest ideologicznie spójny i jednolity, podczas gdy reżim Maduro był podzielony na frakcje kierujące się głównie własnym interesem. W analizach podkreślano też, że kubańscy urzędnicy i funkcjonariusze — w przeciwieństwie do wielu wenezuelskich — przeszli instytucjonalne szkolenie ideologiczne w duchu rewolucji i boją się zmian.

“Trzeba więcej wolności”

Sam Trump potwierdzał, że Amerykanie rozmawiają z ludźmi “z samej góry” kubańskiego systemu władzy. Podkreślał też, że Kubańczykom “zdecydowanie opłaca się zawrzeć porozumienie” z USA.

Na czym miałoby ono polegać — tego wciąż nie wiadomo. Według źródeł ABC podczas pierwszych wymian opinii rozważano możliwość “zakończenia blokady kubańskiej gospodarki” przez USA. Biały Dom miałby rozważyć wycofanie się z tego mechanizmu presji w zamian za dopuszczenie amerykańskich firm do strategicznych sektorów: energetyki, turystyki, bankowości i telekomunikacji. Według meksykańskich urzędników cytowanych przez gazetę pierwszym pozytywnym sygnałem postępu mogłoby być rozpoczęcie dostaw amerykańskiej ropy na Kubę.

Najpewniej nawet jeśli takie rozmowy się toczyły, chodziło raczej o częściowe złagodzenie blokady. Ustawa z 1996 r. mocno ogranicza pole manewru nawet prezydentowi USA. Kongres może znieść embargo wobec Kuby dopiero po udowodnieniu spełnienia warunków:

• odsunięcia od władzy wszystkich przedstawicieli rodziny Castro,
• uwolnienia więźniów politycznych,
• przywrócenia praw i swobód
• oraz rozpoczęcia drogi do wielopartyjnych wyborów.

Rubio nie wchodził w szczegóły, mówiąc, że takie ogłoszenia wymagają “przestrzeni i czasu, by zrobić to właściwie”. Sam nacisk na wolności gospodarcze mówi jednak sporo — zwłaszcza że Rubio, mający kubańskie korzenie, uchodził dotąd za głównego “jastrzębia”.

To, co proponuje Rubio, to najbardziej rozsądna, ostrożna i humanitarna droga: stymulować zmiany rozwiązaniem gospodarczym. W pewnym sensie właśnie do tego kubański reżim próbował dojść, ale nie zdołał — przez niekompetencję i strach przed utratą kontroli

— cytował serwis Miami Herald byłego kongresmena Joego Garcię, demokratę z południowej Florydy, który wcześniej próbował pośredniczyć między oboma rządami.

Wybór między Polską a Wietnamem

W ostatnich latach kubańskie władze rzeczywiście podejmowały próby liberalizacji gospodarki — na przykład stopniowo poszerzano możliwości działania sektora prywatnego. Do przełomu jednak nie doszło.

W Indeksie Wolności Gospodarczej Heritage Foundation Kuba zajmuje 175. miejsce, wyprzedzając jedynie Koreę Północną. Autorzy rankingu zwracali uwagę, że:

• “nieefektywna gospodarka państwowa Kuby ma bardzo słabe wyniki”,
• “brak niezależnego i sprawiedliwego sądownictwa podkopuje rządy prawa”,
• “twarda kontrola państwa hamuje rozwój prywatnego sektora”,
• a egzekwowanie przepisów jest “niekonsekwentne i nieprzejrzyste”,
• zaś stabilność monetarna pozostaje podatna na ingerencję państwa.

Eksperci wskazują dwie możliwe ścieżki przejścia od socjalizmu do gospodarki rynkowej.

Model polski

Lech Wałęsa przemawia podczas uroczystości zorganizowanej w uznaniu jego wsparcia dla praw człowieka, wolności i ustanowienia demokracji na Kubie w Amerykańskim Muzeum Kubańskiej Diaspory w Miami, USA, 12 lutego 2026 r.El Nuevo Herald / Contributor / Getty Images

Model wietnamski

Pod koniec lat 80. Wietnam rozpoczął reformy rynkowe, nie ruszając jednopartyjnego systemu politycznego. I to przyniosło efekty. Jeszcze w 1993 r. 80 proc. Wietnamczyków żyło w biedzie, do 2006 r. wskaźnik spadł do 51 proc., a dziś wynosi zaledwie 3 proc. Jednocześnie pod względem wolności gospodarczych Wietnam znajduje się powyżej średniej światowej (61. miejsce na 176), a hegemonii partii komunistycznej nic nie zagraża.

Kluczowe pytanie brzmi: czy kubańskie kierownictwo ma dość pewności siebie i gotowości do ryzyka, by przeprowadzić tak radykalne reformy gospodarcze. Na razie nie widać szczególnej determinacji.

Jeszcze mniej prawdopodobne jest, by władze zgodziły się na poważną liberalizację społeczno-polityczną. Na Kubie nadal — podobnie jak za braci Castro — twardą ręką tłumi się sprzeciw.

Kubańskie władze — nie bez powodu, z ich perspektywy — widzą zagrożenie zarówno w poszerzaniu wolności politycznych, jak i w masowej amnestii. I najpewniej będą się temu opierać tak długo, jak starczy im sił.