Nowy cel klimatyczny Unii Europejskiej jest coraz bliższy przyjęcia. 10 lutego Parlament Europejski zatwierdził wcześniejsze porozumienie z Radą UE na temat zaproponowanej oficjalnie w lipcu zeszłego roku przez Komisję Europejską zmiany Europejskiego Prawa Klimatycznego (rozporządzenia sprzed pięciu lat, które określa cel neutralności klimatycznej w roku 2050 oraz cele pośrednie).
Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem video:
Do 2040 r. emisje gazów cieplarnianych od Lizbony po Warszawę i od Helsinek po Ateny mają spaść o 90 proc. w porównaniu z poziomem z 1990 r. To pośredni cel przed tym, który już dawno przyjęto na połowę stulecia, kiedy cała unia ma być już w pełni neutralna dla klimatu, a ewentualne emisje będą pochłaniane przez specjalne technologie albo ekosystemy. Za porozumieniem głosowało 413 europosłów przy 226 głosach przeciw.
Czytaj też: O 90 proc. emisji mniej do 2040 r.? Nadchodzi nowy cel klimatyczny UE
Cel na 2040 r. “Nie da się osiągnąć drobnymi krokami”
Jeżeli “cel 90 proc.”, jak się go czasami skrótowo określa, faktycznie wejdzie w życie (do tego potrzebna jest jeszcze ostateczna zgoda ze strony Rady UE, czyli przedstawicieli państw członkowskich), nasza wspólnota będzie miała kilkanaście lat na bardzo głębokie zmiany w praktycznie wszystkich gałęziach gospodarki, dotyczących wielu obszarów życia społeczeństw.
Katarzyna Snyder, ekspertka międzynarodowej polityki klimatycznej i fellow policy w Instytucie Zielonej Gospodarki, nazywa decyzję parlamentu o poparciu celu “odważną i bardzo ambitną”, a przy tym wymagającą zmian od energetyki i przemysłu po takie sektory jak budownictwo i rolnictwo.
— Nie da się tego osiągnąć drobnymi krokami. Potrzebne są szybkie inwestycje w odnawialne źródła energii, masowa termomodernizacja budynków, elektryfikacja transportu oraz dekarbonizacja przemysłu ciężkiego z wykorzystaniem czystych technologii, takich jak zielony wodór, CCUS (wychwytywanie dwutlenku węgla i jego ponowne użycie, np. w przemyśle — przyp. red.) i elektryfikacja procesów — mówi.
ETS2 wejdzie rok później
W porozumieniu, które zatwierdził parlament, znalazły się mechanizmy, na których zależało państwom i wywodzącym się z nich politykom, a które pozwalają na większą elastyczność w ograniczaniu emisji. Kluczowy z nich to tzw. kredyty węglowe — od 2036 r. do 5 proc. redukcji będzie można zrealizować poprzez proklimatyczne inwestycje poza unią. To więcej niż proponowała Komisja Europejska — w pierwotnym projekcie była mowa o 3 proc.
Także w samych państwach członkowskich usuwanie dwutlenku węgla z atmosfery będzie mogło kompensować emisje z sektorów trudnych do dekarbonizacji, co wydaje się być ukłonem wobec takich branż jak np. produkcja cementu. W ramach zmiany rozporządzenia przegłosowano też ustalone wcześniej przesunięcie wejścia w życie systemu ETS2 z 2027 na 2028 r.
“Europa nie powinna stawiać sobie wyższych celów”
Wprowadzone bezpieczniki nie wszystkich uspokajają. Krytyczne stanowisko wobec celu na 2040 r. 10 lutego opublikował Polski Komitet Energii Elektrycznej (PKEE), branżowe stowarzyszenie reprezentujące czołowych krajowych gigantów z energetycznej “wielkiej czwórki” (PGE, Tauron, Energę i Eneę) i zaangażowane w unijne procesy legislacyjne.
Według cytowanego w nim Dariusza Lubery, prezesa PGE, cel jest nadmiernie ambitny i stawia europejską energetykę oraz przemysł pod za dużą presją. Sektory wytwarzania prądu i ciepła za 13 lat musiałyby być już w pełni zdekarbonizowane, co w ocenie PKEEE jest nierealne. Forsowanie zeroemisyjnych źródeł energii ma uderzyć w europejską konkurencyjność i doprowadzić do deindustrializacji Europy. Komitet argumentuje też, że unijne cele redukcyjne nie mają odpowiedników w innych częściach świata — pozostali globalni gracze nie nakładają na siebie takich zobowiązań.
Podobne stanowisko w rozmowie z Business Insiderem wyraża Marcin Izdebski, szef zespołu energetycznego w Centrum Strategii Rozwojowych oraz przewodniczący Rady Energii i Zasobów Naturalnych przy Prezydencie RP.
— Europa nie powinna stawiać sobie wyższych celów niż inne bloki gospodarcze. Od 1990 r. zmniejszyliśmy swoje emisje o 37 proc., podczas gdy na świecie zwiększyły się o 70 proc. Ta polityka nie działa, należy więc przyjąć inną — mówi.
“Coraz więcej musimy kupować na zewnątrz”
Przyśpieszone dążenia do zeroemisyjności mają służyć nie tylko ochronie klimatu, ale też bezpieczeństwu energetycznemu i niezależności od importu paliw kopalnych, w ocenie prezydenckiego doradcy paradoksalnie jednak pogłębia tę zależność.
— Gdyby sektory wydobywcze w Europie mogły inwestować w badania i rozwój, poszukując przy tym nowych złóż, moglibyśmy w większym stopniu oprzeć się na własnych surowcach. Tymczasem coraz większą ich część musimy kupować na zewnątrz, a energetyka, przemysł czy transport jeszcze długo nie poradzą sobie bez gazu i ropy. Ewentualna decyzja o ograniczeniu wydobycia tych paliw w Norwegii mogłaby uderzyć w całą UE — argumentuje.
|
Ina Meer Sommer / Shutterstock
Czytaj też: “Drill, baby, drill” czy neutralność klimatyczna? Co zrobić z odkryciem na Bałtyku
Cel na 2040 r. Będzie ETS3?
Jak zauważyła Katarzyna Snyder, ograniczenie wszystkich emisji gazów cieplarnianych o 90 proc. wymaga zmian w wielu sektorach, także w rolnictwie. Po głośnych protestach przeciw Europejskiemu Zielonemu Ładowi i umowie handlowej z blokiem Mercosur łatwo sobie wyobrazić jak potężny opór rolników wywołałby tzw. ETS3, czyli hipotetyczne rozszerzenie handlu uprawnieniami do emisji właśnie na produkcję żywności. W tej chwili podobne rozwiązanie funkcjonuje wyłącznie w Danii i nie ma oficjalnie mowy o jego wprowadzeniu na poziomie UE. Marcin Izdebski uważa jednak, że byłaby to logiczna konsekwencja ambicji klimatycznych na 2040 r.
— Jeśli KE chce zostawić rolnictwo w spokoju, równocześnie realizując cel redukcji emisji o 90 proc., musiałaby doprowadzić do praktycznie pełnej dekarbonizacji w transporcie, przemyśle czy energetyce. Teoretycznie to wykonalne, grozi jednak wielką zapaścią cywilizacyjną, utratą miejsc pracy i regresem całych regionów, a szczególnie uderzy w osoby najuboższe. Jeśli Europa ma poradzić sobie z globalnymi wyzwaniami dotyczącymi zmiany klimatu i wszelkimi innymi, musi być silna i zamożna. Ta polityka prowadzi do czegoś zupełnie odwrotnego — ocenia Izdebski.
Cel na 2040 r. “Unia próbuje sama się oszukać”
Kredyty węglowe, mające dowodzić unijnej elastyczności i pójścia na rękę państwom członkowskim, według Izdebskiego stanowią “absurd”, w którym unia de facto przyznaje, że jej cele są niewykonalne.
– Unia próbuje w ten sposób sama się oszukać. Zamiast finansować często wątpliwe inwestycje w krajach trzecich, należy otwarcie powiedzieć, że jeśli pewnych celów nie da się wykonać, to trzeba je po prostu obniżyć – przekonuje.
Podobnie komentuje też doniesienia o możliwych zmianach w systemie ETS, które, według informacji Agencji Reutera, miałyby polegać np. na likwidacji darmowych uprawnień, ale przy objęciu opłatami mniejszych wolumenów emisji niż do tej pory, zachowaniu darmowych uprawnień tylko dla firm inwestujących w dekarbonizację albo zachowaniu aktualnej puli darmowych uprawnień (które zgodnie z obecnymi przepisami mają być wycofywane).
|
Pavlo Baliukh / Shutterstock
— Wszystkie te scenariusze mają wady i zalety, są jednak nie do pogodzenia z celem na 2040 rok, który pozostawia bardzo mało przestrzeni na jakąkolwiek działalność emisyjną. Unijni decydenci prędzej czy później będą musieli zauważyć tę sprzeczność — mówi.
Cel na 2040 r. Klimat i gospodarka mogą iść w parze?
Niezależnie od narzuconego tempa, jedno jest pewne — szeroka dekarbonizacja wymaga ogromnych wydatków, których nie podźwignie sam sektor prywatny. Czy wyznaczając cele, unia weźmie na siebie też odpowiedzialność za pomoc w ich realizacji? Polski Komitet Energii Elektrycznej wzywa do zwiększenia nakładów na infrastrukturę energetyczną w nowych wieloletnich ramach finansowych po 2028 r.
Również Katarzyna Snyder mówi o znaczeniu polityki publicznej, która jest niezbędna dla pogodzenia celów klimatycznych z konkurencyjnością europejskiego przemysłu. — Bez mądrych mechanizmów wsparcia istnieje ryzyko ucieczki emisji, utraty miejsc pracy i spadku inwestycji — wskazuje.
Czytaj też: Ruszają negocjacje nowego budżetu UE. Polska może stracić miliardy [WYWIAD]
Ekspertka zaznacza, że cel na rok 2040 jest kamieniem milowym w drodze do neutralności klimatycznej 10 lat później, do której Unia Europejska zobowiązała się oficjalnie już w 2021 r. Kombinacja wsparcia, ochrony gospodarek i społeczeństw przed skutkami ubocznymi przyśpieszonej transformacji oraz współpracy międzynarodowej może pomóc Unii osiągnąć sukces i przy celu pośrednim i “końcowym”. Jak wskazuje Snyder, taki sukces udowodni, że “ochrona klimatu i silna gospodarka mogą iść w parze”. — Nie jest to łatwe zadanie — przyznaje równocześnie.
“Polska nie jest w stanie z tym wygrać”
— Wsparcie dla innowacji i rozwoju technologii jest oczywiście ważne i potrzebne, nasze zasoby nie są jednak nieograniczone, musimy więc odpowiedzieć sobie na pytanie, co jest dzisiaj najważniejsze. Moim zdaniem to bezpieczeństwo — na pytanie o rolę szeroko rozumianej pomocy publicznej odpowiada Marcin Izdebski.
Dodaje też, że technologie w pewnym momencie powinny tanieć i radzić sobie bez subsydiów, a w przypadku takich dekarbonizacyjnych rozwiązań jak CCUS czy zielony wodór jesteśmy od tego daleko.
Według Izdebskiego obecnie punkt ciężkości pomocy publicznej przesuwa się też z Brukseli w stronę państw narodowych.
— Niemcy np. zapewniły swojemu przemysłowi energochłonnemu prąd z gwarantowaną ceną 50 zł/MWh. — energia elektryczna kosztowała tyle 8-9 lat temu. Państwa o mniejszych możliwościach fiskalnych takie jak Polska nie są w stanie z tym wygrać — ocenia.
Unia “najlepszym uczniem w klasie”?
Czy da się uniknąć dylematu ochrona klimatu vs ochrona konkurencyjności, w którym wszystkie decyzje — zarówno przyśpieszenie dekarbonizacji, jak i jej spowolnienie — przyniosą jakieś straty; od nasilania się ekstremalnych zjawisk pogodowych i rosnącej liczby ich ofiar, po społeczno-gospodarczą zapaść, także z wymiernymi ofiarami?
– Do pewnego stopnia można powiedzieć, że jest to dylemat nierozwiązywalny w krótkim okresie, w którym wybiera się coś kosztem czegoś, a straty są nieuniknione — mówi Agata Łoskot-Strachota, koordynatorka projektu Energia w Europie w Ośrodku Studiów Wschodnich.
– Założenia unijnej transformacji energetycznej wskazywały i do pewnego stopnia nadal wskazują, że polityka dekarbonizacyjna będzie wspierać rozwój nowych gałęzi przemysłu i starała się oprzeć na nich nowe przewagi konkurencyjne UE. Przy okazji rozmowy o celu na rok 2040 akcenty dyskusji jednak nieco się przesuwają, skoro mamy np. dopuszczać tańsze i łatwiejsze sposoby redukcji emisji w innych państwach poprzez offsety. Zaczynamy chyba dostrzegać, że “bycie najlepszym w klasie” na tle reszty świata nie zawsze przynosi rezultaty — dodaje.
“Europa nie jest w najlepszym momencie”
Ekspertka dostrzega podobne przesunięcia w unijnej debacie także w wypowiedzi Ursuli von der Leyen podczas Europejskiego Forum Przemysłowego w Antwerpii 11 lutego, gdzie przewodnicząc Komisji zapowiedziała, że dochody z ETS powinny w większym stopniu sprzyjać dekarbonizację właśnie europejskich sektorów produkcyjnych.
– Rośnie świadomość, że ambitne cele wymagają ambitnych nakładów i elastyczności, a nie tylko nowych regulacji i obowiązków. To samo dotyczy tego, co uznajemy za czyste technologie. W Antwerpii von der Leyen wyraźnie powiedziała, że to nie tylko energetyka odnawialna, ale też jądrowa — wskazuje Łoskot-Strachota.
Czytaj też: Rekordowe poparcie dla atomu w Polsce. Takich wyników jeszcze nie było
Specjalistka nie widzi rozwiązania europejskich trudności z transformacją w zamknięciu na świat i twardym protekcjonizmie, który miałby np. całkowicie wykluczyć sprowadzanie surowców i technologii z innych części globu. Ma tez obawy, że środków na bardzo rozbudowaną politykę przemysłową może być zwyczajnie za mało.
— Europejskie gospodarki nie są w swoim najlepszym historycznie momencie. Takie przedsięwzięcia jak stałe dopłaty do cen energii dla przemysłu czy programy wsparcia dla nierozwiniętych jeszcze zielonych technologii są zwyczajnie bardzo drogie, a mamy przecież bardzo duże potrzeby związane z odbudową naszych zdolności obronnych. Niestety, kołdra może okazać się za krótka — mówi.
|
barmalini / Shutterstock
Dobra wiadomość jest taka, że, jak dodaje Agata Łoskot-Strachota, wyzwania rodzą innowacje. Pewien ogólny, światowy kierunek zwiększenia produkcji i wykorzystania energii odnawialnej w rozmaitych formach oraz elektryfikacji gospodarek nie jest zresztą do uniknięcia, czego dowodzi np. polityka Chin.
– Rewolucje Donalda Trumpa tego nie zmienią. Możemy jednak skorygować kurs i w krótkim okresie postawić przede wszystkim na bezpieczeństwo gospodarcze. To tak zdefiniowane cele powinny kształtować politykę klimatyczną, a nie odwrotnie — podsumowuje ekspertka.
Cel na 2040 r. Czekają nas dalsze rozmowy?
W Polsce wizja redukcji unijnych emisji o 90 proc. do 2040 r. budzi raczej powszechny opór. Widać to po wynikach głosowania w Europarlamencie — z 53 deputowanych z naszego kraju za przyjęciem celu opowiedziały się tylko cztery osoby, tj. Robert Biedroń, Krzysztof Śmiszek i Joanna Scheuring-Wielgus z Nowej Lewicy (Grupa Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów) oraz Michał Kobosko z Polski 2050 (Grupa Renew Europe).
W tej chwili nie wiadomo jeszcze kiedy zatwierdzeniem celu zajmie się Rada UE, co ostatecznie zamknie proces legislacyjny. Jako Business Insider Polska zwróciliśmy się z pytaniem do Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ), czy Polska podtrzymuje swoją niezgodę na wynegocjowane rozwiązanie. Resort potwierdza i deklaruje, że przedstawiciele naszego kraju na forum Rady UE będą głosować przeciw.
Równocześnie MKiŚ stwierdza, że mimo zakończenia negocjacji nad zmianą Europejskiego Prawa Klimatycznego najważniejsze dopiero ma się wydarzyć. “Na razie został określony cel i warunki, które powinny być uwzględnione przy jego wdrażaniu — przed nami dyskusje o tym w jaki sposób, jakimi narzędziami, przez jakie sektory, przy jakim wsparciu, ten cel ma zostać zrealizowany. Będą to szczegółowe rozwiązania, które zdefiniują stopień zaangażowania poszczególnych gospodarek i przełożą się na realizację celu w praktyce” — wskazuje ministerstwo. Wygląda więc na to, że czekają nas jeszcze trudne, szczegółowe rozmowy.
