Maciej Rudke, dziennikarz Business Insider Polska: Banki skończyły rok 2025 w dobrej kondycji. Wskazują na to takie parametry jak: wysokie współczynniki kapitałowe, dobra spłacalność kredytów i wysoka płynność. Zysk netto branży w 2025 r. był prawdopodobnie rekordowy. Czego spodziewacie się w 2026 r.?
Tadeusz Białek, prezes Związku Banków Polskich: Choć przed bankami jest sporo wyzwań, to patrzymy w przyszłość z nadzieją. Polska ma osiągnąć wysokie tempo wzrostu gospodarczego, wedle danych Komisji Europejskiej 3,5 proc., czyli drugie z najwyższych w UE (po Malcie). Daje to szansę na odbicie inwestycji, które są potrzebne gospodarce i państwu. Sektor bankowy, odpowiadający za finansowanie blisko 90 proc. przedsięwzięć gospodarczych, jest gotowy je wspierać, zwłaszcza że pod względem finansowym — płynności i kapitałów — jesteśmy do tego gotowi.
Bardzo optymistycznie oceniamy też obszar finansowania mieszkalnictwa. Rok 2025 był rekordowy pod względem wolumenu kredytów hipotecznych i to pomimo braku rządowych programów wsparcia. Spore obniżki stóp procentowych w ubiegłym roku znacząco zwiększyły zdolność kredytową Polaków. Liczymy, że w 2026 r. uda się osiągnąć dobry trend w budownictwie i mieszkalnictwie.
Perspektywy banków w 2026 roku
Kiepską wiadomością dla banków będzie podwyżka stawki CIT, która może w tym roku skutkować wzrostem tego podatku o blisko 7 mld zł. Z jednej strony warunki makroekonomiczne dla banków są dobre, ale stopy procentowe — biorąc pod uwagę dotychczasowe i przyszłe obniżki — mogą być na koniec 2026 r. niższe o około 2,25 pkt proc. niższe niż w pierwszych miesiącach 2025 r.
Dobre wyniki sektora bankowego wynikają przede wszystkim z przejściowo wysokiego poziomu stóp procentowych. Jest to sytuacja niezależna od samych banków, a wynikająca z polityki banku centralnego nakierowanej na walkę z inflacją, co jest zjawiskiem tożsamym z działaniami podejmowanymi w innych krajach regionu i Europy Zachodniej. Wysokie stopy przekładają się na wyniki polskich banków mocniej niż w Europie Zachodniej, ponieważ polskie banki są w jednym z najwyższych stopni w UE uzależnione od wyniku odsetkowego, jego udział w przychodach sektora sięga ponad 80 proc., w bankach spółdzielczych nawet blisko 90 proc.
Zobacz też: Bankowy rekord wszech czasów. Czy miliardowe zyski przetrwają cięcia stóp i wyższy podatek?
Poza tym większe zyski generowane w obecnym cyklu służą przede wszystkim budowaniu kapitałów sektora bankowego. Jest to kluczowe, ponieważ polski sektor pod względem aktywów zajmuje jedno z ostatnich miejsc w UE pod względem wskaźnika kapitału do wielkości PKB kraju, czyli jest nieproporcjonalnie mały w stosunku do potrzeb polskiej gospodarki. Poza tym warto patrzeć na wyniki banków przez pryzmat rentowności kapitału (ROE). Wskaźnik ten, mimo rekordowych nominalnie zysków, na tle innych branż w Polsce nie tylko nie jest najwyższy (takie myślenie dominuje w stereotypach), ale w zestawieniu opartym na danych giełdowych banki jako branża zajmowały pod tym względem dopiero 13. miejsce. Poza tym branża musi się zmierzyć w 2026 r. z szeregiem wyzwań.
Ryzyko prawne wyzwaniem dla banków
Które z nich są w pana ocenie najważniejsze?
Jednym z kluczowych wyzwań jest ryzyko prawne, którego poziom przekroczył już poziom ryzyka kredytowego, co jest sytuacją bez precedensu w Europie. Wiąże się to z działalnością kancelarii odszkodowawczych, które uczyniły sobie niezwykle dochodowy biznes z prób podważania umów kredytowych udając, że działają w interesie klienta. Wbrew niektórym opiniom problem kredytów frankowych nie został rozwiązany przez zawiązane rezerwy. Kancelarie nadal generują nowe pozwy, głównie na już spłacone hipoteki frankowe, co zmusza sektor do dalszego tworzenia rezerw. Według prognoz NBP mogą wynieść dodatkowe 20–30 mld zł, a już teraz łączna ich kwota przekroczyła 100 mld zł.
Do franków dochodzi podważanie kredytów mieszkaniowych w euro. Kancelarie aktywnie poszukują nowych obszarów do sporów, inicjując postępowania dotyczące w euro. Działania kancelarii w tym zakresie oceniam jako jaskrawe nadużycie systemu klauzul abuzywnych. Unieważnianie takich umów to aberracja i wręcz patologia systemu, ponieważ klienci mający takie kredyty wyszli na nich znacznie lepiej niż kredytobiorcy złotowi, nie doszło tu nie tylko do żadnego naruszenia interesów konsumenta, który zapłacił mniej niż tożsamy klient kredytu złotowego, który zaciągnął zobowiązanie w tym samym czasie.
Na to nakładają się próby podważania kredytów mieszkaniowych opartych na stawce WIBOR. 12 lutego zapadnie wyrok w pierwszej polskiej sprawie tego typu w TSUE. Czego spodziewacie się po tym orzeczeniu, biorąc pod uwagę to, co we wrześniowej opinii stwierdził Rzecznik Generalny TSUE?
Moim zdaniem w tym wyroku nie należy oczekiwać rewolucji. Trudno sobie wyobrazić kwestionowanie istoty wskaźnika, który opiera się na państwowym nadzorze i rozporządzeniach unijnych. Pełnomocnicy często sami wycofują się z zarzutów dotyczących samej istoty WIBOR-u — tak zrobił pełnomocnik na rozprawie w tej sprawie — i próbują przekierować je na kwestię obowiązków informacyjnych. Te w naszej ocenie były realizowane prawidłowo, zgodnie ze standardami unijnymi i dyrektywą o kredycie hipotecznym. Trybunał nie ma roli prawotwórczej, więc nie powinien kreować dodatkowych obowiązków ponad te wynikające z przepisów unijnych, unijny standard obowiązków informacyjnych przy kredycie hipotecznym został przecież ustalony w dyrektywie jednolicie dla wszystkich państw członkowskich.
Także w tym zakresie widzimy wielką aktywność kancelarii odszkodowawczych, które starają się wykreować nowy problem prawny poprzez podgrzewanie nastrojów konsumentów, nie mając jednocześnie realnych podstaw prawnych. Do tej pory wpłynęło około 2600 pozwów w sprawie hipotek z WIBOR. Czasami kancelarie epatują nieprawomocnymi trzema korzystnymi dla klientów orzeczeniami — dwoma z Suwałk i jednym Jeleniej Góry — aby stworzyć mylne wrażenie tendencji orzeczniczej niekorzystnej dla banków. Jednak wszystkie prawomocne wyroki są bez wyjątku pozytywne dla instytucji finansowych (aktualnie 151 takich wyroków).
W obszarze ryzyka prawnego mieści się też kwestia sankcji kredytu darmowego (SKD). Czy to duże wyzwanie dla banków?
To jedna z najintensywniej rozwijających się postaci ryzyka prawnego w sektorze bankowym. Jest to wręcz modelowy przykład instrumentalnego wykorzystywania prawa konsumenckiego. Obserwujemy zjawisko, w którym pod przykrywką ochrony konsumentów dąży się wyłącznie do maksymalizacji zysków kancelarii odszkodowawczych wspieranych przez odszkodowawcze fundusze inwestycyjne spoza Polski. Najczęściej firmy odszkodowawcze kupują roszczenia klientów za 10-15 proc. ich wartości, aby dochodzić 100 proc., ale już na rzecz kancelarii, zatem konsument — skoro sprzedał roszczenie — na tym nie skorzysta. Kancelarie nadużywają przepisy konsumenckie w tym zakresie. Na koniec roku było około 30 tys. spraw tego typu oraz kolejne kilkadziesiąt tysięcy reklamacji.
Prace nad ustawą o kredycie konsumenckim
Sprawa SKD jest bardzo istotna także w kontekście implementacji unijnej dyrektywy CCD2, trwają prace nad nowelizacją polskiej ustawy o kredycie konsumenckim. Wskazuje pan, że dyrektywa sposób zaadresowania sankcji pozostawia państwom członkowskim. Jak oceniacie projektowane przepisy?
Wyrok TSUE z lutego 2025 r. wskazuje, że sankcja jest jednym z możliwych instrumentów, ma mieć charakter skuteczny i odstraszający, ale musi być proporcjonalna. Jak wskazał wprost TSUE w wyroku proporcjonalność sankcji oznacza, że musi ona odnosić się do tych przypadków, w których klient nie zdawał sobie sprawy z zakresu zobowiązania, czyli z tego, co musi zapłacić bankowi w ramach umowy kredytu. Nie może zaś odnosić się do wszystkich przypadków, zwłaszcza mniejszych i de facto nieistotnych naruszeń.
Dlatego krytycznie oceniamy projektowane przepisy, w których proporcjonalność ta w żadnej mierze nie znajduje zastosowania pomimo jednoznacznyc wytycznych TSUE. I to jest przedmiotem nie tylko naszych uwag, ale także szeregu instytucji publicznych. Skoro jest powszechna świadomość instrumentalnego wykorzystania w ramach SKD przepisów o ochronie konsumentów, to sam ustawodawca nie może wręcz dodatkowo tego ryzyka generować.
Dotychczasowe orzecznictwo polskich sądów w zakresie SKD jest korzystne dla banków. Jednak w TSUE jest kilka zestawów pytań prejudycjalnych od polskich sędziów. Czy obawiacie się odwrócenia orzecznictwa?
Według naszych statystyk ponad 80 proc. rozstrzygnięć jest jednoznacznie korzystnych dla banków. Widząc to, kancelarie odszkodowawcze podejmują rozpaczliwe działania, próbując wykorzystywać wymiar sprawiedliwości jako przekaźnik pytań prejudycjalnych do TSUE. To nadużycie roli sądu, która nie może ograniczać się do tego, że sędzia przyjmuje wnioski kancelarii i bezrefleksyjnie je przesyła dalej jako pytania prejudycjalne. Kancelarie w ten sposób chcą doprowadzić do jakiekolwiek rozstrzygnięcia, z którego będą mogły wyciągnąć coś dla siebie lub wyroku TSUE, który mógłby potencjalnie odwrócić linię orzeczniczą, przyczyniając się do zwiększenia ich zysków. Pamiętajmy, że po cesji przez konsumenta to kancelaria jest właścicielem roszczenia, którego dochodzi dla siebie. Widać to w statystykach: Polska jest unijnym liderem pod względem liczby zadawanych pytań prejudycjalnych do TSUE.
Czy rok 2026 przyniesie ostateczne rozstrzygnięcia w sprawie nowej ustawy o kredycie konsumenckim?
Ustawa ta to wyzwanie pod kątem wdrożenia. Największe ryzyko w tym projekcie wiąże się ze wspomnianą SKD. Nowe prawo — zamiast zarządzać tym ryzykiem — pogłębia je poprzez brak proporcjonalności, co jest sprzeczne z wytycznymi TSUE z ubiegłego roku. To przykład szerszego problemu, który obserwujemy: wyroki TSUE niekorzystne dla sektora są nagłaśniane, a te korzystne — jak ten o SKD czy o teorii salda z czerwca — spotykają się z oporem i nie są przyjmowane w praktyce.
Ważnym tematem w 2025 r. były transakcje oszukańcze. Bankowcy wskazywali na wzrost ich liczby i wartości, co potwierdzają też raporty NBP. Czy to jest rzecz, także w kontekście sporu banków z UOKiK w zakresie zwrotu pieniędzy klientom, która spędza bankowcom sen z powiek?
To ogromne wyzwanie, które — w przeciwieństwie do kwestii franków czy WIBOR-u — ma wymiar globalny, a nie tylko lokalny. Jest to skutek uboczny rozwoju społeczeństwa cyfrowego. Tradycyjne oszustwa “analogowe” odeszły do lamusa; dziś mierzymy się z zaawansowanymi grupami przestępczymi, praktycznie w całości operującymi z Europy Wschodniej — z Ukrainy, Białorusi czy Rosji. Stosują one metody takie jak spoofing, vishing czy phishing, wykorzystując zaawansowaną socjotechnikę i manipulację.
Zobacz też: “Równie dobrze mógłby wypłacić gotówkę, zanieść walizkę i zostawić pod mostem”. Tak Polacy dają się okradać
Banki podejmują szeroko zakrojone działania, mające zapobiegać oszustwom, poprzez wdrażanie kolejnych, coraz to nowszych technologii zabezpieczających, cyberedukację i współpracę z organami ścigania.
Jak dużym problemem jest spór z UOKiK w zakresie zwrotu klientom pieniędzy za transakcje nieautoryzowane? Urząd prowadzi postępowanie przeciwko bankom w tym zakresie.
Z niepokojem obserwujemy próby przerzucania na banki pełnej odpowiedzialności za spoofing, czyli transakcje oszukańcze polegające podszywaniu się pod pracownika banku. Bank nie może odpowiadać za to, że ktoś został zmanipulowany socjotechniką. Aktualne prawo wprost wyłącza odpowiedzialność banku za transakcje autoryzowane, nawet jeśli autoryzacja była wynikiem manipulacji.
Tak przebiega reforma wskaźników referencyjnych
Co z reformą wskaźników referencyjnych? Zgodnie z mapą drogą wkroczyliśmy w ostatnie dwa lata obliczania wskaźnika WIBOR.
Rok 2026 będzie kluczowy, ponieważ to czas uruchamiania nowej produkcji w oparciu o nowy wskaźnik POLSTR. Od 1 września ubiegłego roku jest on już stosowany w transakcjach giełdowych. W listopadzie Skarb Państwa przeprowadził pierwszą emisję obligacji skarbowych opartych na tym wskaźniku. Jeden z banków nawet wyprzedził tzw. mapę drogową, oferując już pierwsze kredyty obrotowe dla MSP oparte na wskaźniku POLSTR. Od drugiego kwartału 2026 r. do końca 2026. banki powinny zacząć wprowadzać do oferty kredyty z nowym wskaźnikiem, także dla klientów indywidualnych, np. mieszkaniowe. Rok 2026 to swego rodzaju okres przejściowy, od stycznia 2027 r. bowiem nowa produkcja będzie możliwa wyłącznie ze wskaźnikami POLSTR.
Następnie zajmiemy się kwestią zamiany wskaźników w istniejącym portfelu, głównie chodzi o umowy niemające tzw. klauzul awaryjnych, będą także przygotowane stosowne rozwiązania legislacyjne. Pod koniec grudnia 2025 r. została wydana rekomendacja w tym zakresie dla portfela biznesowego produktów bankowych, faktoringowych i leasingowych. W zasadzie brakuje nam tylko rekomendacji dla bankowego portfela detalicznego.
Proces wdrażania nowego wskaźnika i zamiany w istniejących umowach to będzie duże wyzwanie operacyjne i logistyczne dla instytucji finansowych, ale proces ten powinien być niezauważalny dla klientów.
Nie widzę zdarzeń, które miałyby tę reformę istotnie zakłócić, mimo pojawiających się w ostatnich miesiącach prób kwestionowania reformy czy jej poszczególnych założeń pod kątem prawnym. Proces jest dobrze zarządzany i oparty na jasnych podstawach prawnych, w tym na rozporządzeniu unijnym i wynikającej z niego delegacji do działania państwa członkowskiego odzwierciedlonej w delegacji ustawowej do działań dla Ministerstwa Finansów.
Próby zmian na rynku biur informacji kredytowej
Ostatnio znowu pojawiają się postulaty “demonopolizacji” rynku informacji kredytowej i umożliwienia innym podmiotom niż BIK pozyskiwania danych o historii zobowiązań finansowych klientów indywidualnych i firm. Jak oceniacie takie pomysły?
Zgodnie z prawem inne podmioty, np. biura informacji gospodarczej też mogą i w praktyce to czynią w oparciu o stosowne umowy, dostarczać bankom informacji niezbędnych do oceny wiarygodności finansowej klientów.
Jeśli chodzi zaś o samą tzw. informację kredytową, czyli o dane na temat zdolności klienta do spłaty na podstawie danych pochodzących z samych banków, aktualny system oparty o BIK funkcjonuje całkowicie prawidłowo i nie wymaga żadnych zmian. Wręcz przeciwnie jakiekolwiek zmiany w tym zakresie mogłoby prowadzić do rozszczelnienia systemu, na czym ucierpieliby klienci i stabilność systemu finansowego. Mogłaby bowiem pogorszyć się wiedza na temat pełnej historii i obecnym zadłużeniu klientów w ramach samego sektora bankowego. Obecnie system pozwala na szybkie i skuteczne zbadanie historii kredytowej w jednym miejscu, co zapewnia “pełne pokrycie” danych. Obecny system działa bezawaryjnie od 30 lat, a dowodem na jego skuteczność jest spadający w ostatnich latach i rekordowo niski koszt ryzyka kredytowego oraz udział złych kredytów.
