Zrobienie nowoczesnych butów, które są w pełni biodegradowalne, było prawie niemożliwe, nawet dla dużych korporacji. Duże marki, takie jak Adidas, używały na przykład plastiku z oceanów, aby ich sneakersy były lepsze dla środowiska.
Te buty, podobnie jak 24 mld innych par produkowanych każdego roku, są jednak naprawdę trudne do recyklingu i prawdopodobnie skończą na wysypisku śmieci. Po sześciu latach prób ten startup z San Diego twierdzi, że stworzył but, który całkowicie się rozkłada.
— Ulega biodegradacji w glebie, kompoście i oceanie — twierdzi Steve Mayfield, współzałożyciel i CEO Algenesis Lab.
Założyciele uważają, że większość konkurentów, którzy twierdzą, że zrobili to samo, stosuje greenwashing.
— Dostajemy wiele produktów, które rzekomo ulegają biodegradacji. Testujemy je tutaj i okazuje się, że tak nie jest — mówi Steve.
Czytaj także: Kajakiem w poszukiwaniu luksusu. Jak odkryto zaginiony Grand Antique?
Dlaczego tak trudno stworzyć biodegradowalne buty? Czy rozwiążą one problem zanieczyszczenia plastikiem, czy też pogorszą sytuację?
Jeśli jakaś rzecz jest naprawdę biodegradowalna, bakterie i grzyby będą chciały ją skonsumować do momentu, aż pozostanie tylko naturalny materiał, woda i dwutlenek węgla. Bakterie i grzyby nie mają jednak malutkich ust, by tę rzecz przeżuć. Zamiast tego uwalniają enzymy, które rozkładają ją na poziomie molekularnym na prostsze elementy, które mikroorganizmy mogą wchłonąć i strawić.
Zwykłe tworzywa sztuczne wykonane z paliw kopalnych potrzebują stuleci, aby ulec biodegradacji, ponieważ są po prostu zbyt nowe. Większość mikroorganizmów nie wyewoluowała jeszcze w kierunku rozbijania długich łańcuchów silnych wiązań, ale możliwe jest robienie biodegradowalnych tworzyw sztucznych z paliw kopalnych poprzez inżynierię cząsteczek, aby były łatwiejsze do rozłożenia.
Głównym wyzwaniem dla naukowców było stworzenie biodegradowalnych tworzyw sztucznych, które mikroby mogłyby strawić, gdy zostaną przez nas wyrzucone, ale które pozostałyby mocne i trwałe podczas używania przez nas. Steve Mayfield i jego zespół badaczy testują rzekomo biodegradowalne produkty od ponad czterech lat.
— Oto jedna z próbek skóry. Pochodzi ona z bardzo znanego włoskiego domu mody. Twierdził, że jest ona biodegradowalna. A tak wyglądała po pięciu miesiącach. Wyraźnie nie uległa biodegradacji — zauważa Steve.
W 2020 r. Steve i jego zespół wynaleźli biodegradowalną piankę wykonaną z alg, z której robili klapki. Wyprodukowanie jednego sneakersa wymaga jednak znacznie więcej niż tylko pianki.
|
Business Insider
— But to tak naprawdę zaskakująco złożony przedmiot, prawda? — pyta retorycznie Steve.
Typowy sneakers może zawierać dziesiątki różnych materiałów. Może mieć siateczkową cholewkę wykonaną z poliestru, skórzane detale, twarde plastikowe oczka, wkładkę wykonaną z neoprenu, piankową podeszwę środkową i miękką gumową podeszwę zewnętrzną wykonaną z tworzywa EVA. Innymi słowy, byt może składać się z wiele różnych rodzajów plastiku. Zrobienie butów Blueview oznaczało wymyślenie sneakersów na nowo — od podeszwy po najdrobniejsze szczegóły.
— Skuwki są często wykonane z plastiku — mówi.
Obecnie buty firmy są produkowane na skalę komercyjną w Indonezji w fabryce, która szyje buty dla marek z całego świata. Jej właściciel, Anthony Salim, działa w branży obuwniczej od 15 lat, ale przed nawiązaniem współpracy z Blueview nigdy nie wyprodukował niczego biodegradowalnego.
To najbardziej innowacyjny i odważny projekt, w jakim kiedykolwiek uczestniczyliśmy
— przyznaje Anthony Salim, właściciel PT Kharisma.
Jak tworzy się biodegradowalne buty?
Pierwszym wyzwaniem było stworzenie materiału wystarczająco mocnego, by utrzymać wierzch buta bez użycia zwykłych tworzyw sztucznych, takich jak nylon.
— Chcemy buta, który wygląda tak. Nie chcemy buta, który wygląda tak, jakby się zapadł. Musieliśmy więc kupić własne maszyny dziewiarskie, a następnie nauczyć się, jak zaprogramować je w taki sposób, aby materiał był wytrzymały. Zajęło nam to sześć miesięcy. Przykro mi to mówić, ale zajęło to dużo czasu i pracy — przyznaje Steve.
Teraz pracownicy splatają razem tkaninę wykonaną z konopi i lyocellu, który jest częściowo syntetyczną tkaniną wykonaną z pulpy drzewnej.
Najtrudniejszą częścią projektu jest proces dziewiarstwa. Styl ten jest szczególnie unikalny i nigdy wcześniej nie został wykonany
— mówi Anthony.
Aby zapewnić większą stabilność, dodano również wkładkę na piętę wykonaną z biodegradowalnego poliuretanu. To uniwersalne tworzywo sztuczne, które można znaleźć we wszelkiego rodzaju produktach, takich jak gąbki kuchenne i błyszcząca powłoka na samochodach. Przy linii produkcyjnej pracownicy przyszywają cholewkę do płyty wykonanej z juty — rośliny, której złote włókna są powszechnie używane do tkania worków w Azji Południowej.
W innym miejscu fabryki pracownicy mieszają składniki, aby zrobić piankę, która będzie pełniła rolę podeszwy. Najtrudniejsze jest wykonanie jej tak, aby była biodegradowalna, ponieważ jest zaprojektowana tak, aby była wygodna i trwała.
|
Business Insider
W większości butów wykorzystuje się piankę poliuretanową, wytwarzaną przez zmieszanie dwóch rodzajów chemikaliów, z których oba są zwykle pozyskiwane z paliw kopalnych. Steve i jego zespół odkryli, jak zastąpić jeden z nich olejami roślinnymi, takimi jak olej z jatrofy lub olej rycynowy. Zespół przeprowadza szybki test, aby sprawdzić, jak duża rośnie pianka i jak szybko krzepnie. Następnie pracownicy przygotowują formy i wypełniają je. Aby ukończyć wielowarstwową podeszwę, wylewają białą piankę na niebieskie bieżniki.
Na koniec przychodzi czas na sklejenie obu części. Klej jest importowany z Niemiec i został przetestowany w San Diego, aby upewnić się, że ulega biodegradacji. Jest on aktywowany termicznie, więc lampa podgrzewa go przed złączeniem ze sobą obu części.
Ostatnim akcentem jest ozdobny pasek wykonany z bawełnianego płótna. Jest on cięty, zszywany bawełnianą nicią, sprawdzany pod światłem i przywiązywany do buta za pomocą krótkich sznurowadeł. Końcowy produkt wykonany jest z materiałów zaimportowanych z siedmiu różnych krajów.
Blueview twierdzi, że ma pewność, że produkt ten jest biodegradowalny, ponieważ zespół regularnie go testuje.
— Tak wygląda nasz but w “dniu zero”, tak po miesiącu, tak po trzech miesiącach. Tutaj widać, że cholewka rozkłada się szybciej niż poliuretanowy spód — pokazuje Steve.
Czytaj również: Eksperci ostrzegają przed “srebrnym tsunami”. Pokolenie Z może zyskać najwięcej
Czy buty sprzedawane jako “przyjazne dla środowiska” rzeczywiście takie są?
Poprosiliśmy Steve’a i jego zespół o przetestowanie butów przed kamerą. Do testu wykorzystaliśmy sześć butów konkurencyjnych firm, które sprzedawane są jako przyjazne dla środowiska. Laboratorium zaczęło od zrobienia zdjęć każdego buta.
— Zrobimy po cztery zdjęcia każdego buta. Chcemy uchwycić jak najwięcej powierzchni — wyjaśnia Jaysen Reindel, pracownik naukowo-badawczy w Algenesis Lab.
Zespół napełnia pojemnik wilgotnym kompostem. Składają się na niego podchodzące z gospodarstw rolnych odpady roślinne, które zostały już strawione przez mikroorganizmy.
Nie dzieje się tu nic obrzydliwego, to tylko szczęśliwe mikroby żyjące swoim małym życiem
— śmieje się Jaysen.
Kompost jest wypełniony naturalnymi bakteriami, dzięki którym wszystkie próbki mają większą szansę na rozłożenie się. Zespół napełnia każdy but i zakopuje go za pomocą mieszanki oraz wody.
— Zasymulujemy mały deszczyk dla tego kompostu, aby był dobrze nawodniony — mówi.
|
Business Insider
W tej szafce utrzymywana jest temperatura około 45 st. C.
— Temperatura jest podobna do tej, jaka występuje w przeciętnym domowym kompostowniku — tłumaczy Kat O’Shea, pracowniczka naukowo-badawcza w Algenesis Lab.
Próbki te są sprawdzane co tydzień. Zaczęłam relacjonować tę historię w 2023 r. Blueview i ja czekaliśmy ponad rok, aby zobaczyć, jak bardzo próbki uległy degradacji w kompoście. Oto jak wypadły wyniki i jak mają się one do zapewnień marek. Oprócz Blueview przetestowaliśmy firmy Allbirds, Orba, Native, Rackle Shoes, Johnny Footwear i Unless Collective.
Trzy z nich twierdzą lub mocno sugerują na swoich stronach, że ich buty są w pełni biodegradowalne. Dwie kolejne przedstawiły nieco bardziej zniuansowane twierdzenia o częściowej biodegradacji piankowych podeszew, która odbywa się wyłącznie w określonych warunkach. Jeszcze inne twierdzą, że buty są oparte na roślinach, ale nie wspominają o biodegradowalności.
Po tym teście tylko trzy z siedmiu butów wykazywały wyraźne oznaki biodegradacji. Oto one po 29 i 59 tygodniach. But Blueview rozłożył się zdecydowanie najbardziej, ale nie zniknął całkowicie. Steve szacuje, że zajęłoby to jeszcze kilka miesięcy.
Wcześniejsze testy przeprowadzone przez zewnętrzne laboratorium wykazały, że pianka zastosowana w podeszwach uległa biodegradacji w 90 proc. w ciągu 219 dni. Cztery z siedmiu butów pozostały prawie całkowicie nienaruszone, w tym but marki Johnny Footwear za 150 dol. Firma twierdzi, że jej buty są biodegradowalne.
Na jej stronie jest napisane, że buty są dostarczane z pestką jabłka, z którego rzekomo może wyrosnąć drzewo, co ma zachęcić kupujących do zakopania zużytych butów w ziemi.
To miejsce, w którym powinna znajdować się pestka jabłka. W środku buta jest mała klapka, w której jednak nie ma pestki
— wyjaśnia Kat.
Ważne jest, aby pamiętać, że w tym porównaniu biodegradacji Blueview testował własnych konkurentów. Niektóre marki twierdzą, że ich buty rozkładają się w czasie od trzech do pięciu lat, a my nie byliśmy w stanie przeprowadzić tak długiego testu. Nie jest to więc doskonała nauka, ale wyniki i tak są odkrywcze pod względem tego, co może się stać ze sprzedawanymi jako przyjazne dla środowiska butami pod koniec ich życia.
Większość z nich nie rozłoży się przez długi czas. Skontaktowałam się ze wszystkimi przetestowanymi markami, aby skomentowały wyniki. Dwie mi odpowiedziały.
- Allbirds powiedział, że “priorytetowo traktuje redukcję emisji dwutlenku węgla” i nie twierdzi, że jego buty są w pełni biodegradowalne.
- Orba twierdzi, że optymalizacja biodegradacji butów wymaga rozdrobnienia ich i umieszczenia w glebie, w której nie ma toksyn.
Oprócz biodegradacji buty zostały również przetestowane pod kątem biozawartości. Chodzi tu o ilość wykorzystanych materiałów biologicznych — roślin, zwierząt czy grzybów w kontrze do paliw kopalnych.
Każdy testowany but był sprzedawany jako biopochodny lub roślinopochodny i wykorzystujący takie materiały jak len, kokos, trzcina cukrowa, algi i inne.
Etykietowanie towaru pod kątem ekologicznym jest trudne
To, że coś jest na bazie roślin, nie oznacza, że jest w pełni wykonane z roślin, ale nie każdy konsument o tym wie. Łatwo też pomylić produkty biopochodne i biodegradowalne. Coś biopochodnego jest wykonane z naturalnego materiału, takiego jak rośliny, ale można wykorzystywać naturalny materiał i stworzyć coś, co nie jest biodegradowalne.
Spójrzmy na skórę. Skóra zwierzęca zazwyczaj nie ulega biodegradacji ze względu na chemikalia stosowane do jej obróbki.
Również paliwa kopalne można przekształcić w coś, co nie ulega biodegradacji. Takie są na przykład wszystkie konwencjonalne tworzywa sztuczne. Paliwa kopalne można jednak również przekształcić w biodegradowalne tworzywa sztuczne. Coś biopochodnego niekoniecznie jest biodegradowalne, a coś biodegradowalnego niekoniecznie jest biopochodne. To dezorientujące, prawda? Dlatego ważne było, aby osobno przetestować biozawartość.
Zespół Blueview wyciął z siedmiu butów próbki podeszew, które są najtrudniejszym elementem do wykonania bez użycia paliw kopalnych, i wysłał je do Beta Analytic. Jest to niezależne laboratorium, które nie jest powiązane biznesowo z żadną z marek obuwia. Wyniki były bardzo zróżnicowane.
|
Business Insider
- Najgorzej oceniana podeszwa buta Johnny Footwear miała 0 proc. biozawartości, co oznacza, że była w całości wykonana z paliw kopalnych.
- Próbki Rackle Shoes miały 1 proc. biozawartości, a Natives 15 proc.
- Podeszwy Allbirds i BlueView znalazły się mniej więcej pośrodku — mając odpowiednio 32 proc. i 49 proc. biozawartości.
- Na dwóch pierwszych miejscach znalazły się Orba z 96 proc. i Unless Collective ze 100 proc. biozawartością.
- Piankowa podeszwa buta Blueview składa się w około połowie z rodzimych roślin, a w pozostałej części z paliw kopalnych.
W 2023 r. spółka macierzysta Blueview otrzymała dotację w wysokości 5 mln dol. z Departamentu Energii, aby sprawić, by pianka była w 100 proc. biopochodna. Steve twierdzi, że jego zespół już to zrobił, ale nie produkuje jej jeszcze na skalę komercyjną. Nawet jeśli Blueview uda się zwiększyć skalę produkcji, wciąż pozostaje problem dezorientacji konsumentów.
— Biodegradowalność to termin, który jest często używany i nadużywany — przyznaje Ramani Narayan, profesor inżynierii chemicznej na Uniwersytecie Michigan.
Łatwo jest nadużywać pisania na etykiecie, że produkt jest biodegradowalny z dwóch powodów. Po pierwsze, nie jest to dobrze uregulowane, a po drugie, prawie wszystko w końcu ulegnie biodegradacji, jeśli poczekamy tysiące lat.
— Wszystko ulegnie biodegradacji. To kwestia tego, jak szybko lub wolno i jak powinniśmy postępować — mówi Ramani.
Czerwoną flagą dla konsumentów jest, gdy produkt jest sprzedawany jako biodegradowalny, ale nie określone jest, w jakiej temperaturze i jak długo trwa jego rozkład. Aby jeszcze bardziej zagmatwać sprawę, terminy “biodegradowalność” i “kompostowalność” oznaczają coś innego. Biodegradowalność to stosunkowo szeroki termin, a kompostowalność węższy i ma określone definicje prawne, które różnią się na całym świecie.
W Kalifornii, która jest domem Blueview, kompostowalność oznacza, że produkt ulega całkowitej biodegradacji w ciągu 180 dni, czyli około sześciu miesięcy, w domowym pojemniku na kompost.
Steve twierdzi, że w podobnym środowisku buty Blueview rozłożą się w ciągu około 14 miesięcy. Przez to zamieszanie niektórzy eksperci nie chcą, aby firmy sprzedawały swoje produkty jako biodegradowalne, niezależnie od tego, czy jest to prawda.
Martwią się również, że jeśli konsumenci będą myśleć, że coś jest biodegradowalne, mogą pomyśleć, że można śmiecić. Niektórzy twierdzą, że marki sprzedające produkty biodegradowalne powinny mieć programy zwrotu, aby mieć pewność, że są one odpowiednio kompostowane.
Jeśli nie możesz zapewnić całkowitej biodegradacji butów w przemysłowym systemie kompostowania, to tak naprawdę niewiele osiągnąłeś
— twierdzi Ramani.
Produkty biodegradowalne nie znikają natychmiast
Jeśli więc trafią do środowiska naturalnego, mogą nadal powodować problemy podczas rozkładu.
— Mogą je zjeść ryby. Życie morskie może wchodzić z nimi w interakcje — dobre lub złe, ale na pewno się wydarzą — mówi Ramani.
|
Business Insider
Prawdziwie biodegradowalne produkty mają pewne zalety dla środowiska. Nawet przed wyrzuceniem buty z tworzywa sztucznego pozostawiają ślady mikroplastiku w miarę zużywania się podeszew. Badania opublikowane w 2022 r. wykazały, że fragmenty te mogą uwalniać toksyczne chemikalia do wody i utrudniać wzrost roślin w glebie.
Inne badanie wykazało, że mikroplastik jest w zasadzie wszędzie: w przyrodzie, w żywności i w naszych ciałach. W 2024 r. Blueview opublikował zrecenzowany artykuł wykazujący, że produkt firmy nie tworzy trwałego mikroplastiku, ponieważ rozpada się i ulega biodegradacji. Steve założył Blueview wraz z Tomem Cooke’em, który pracuje w branży obuwniczej od ponad dwóch dekad.
Musimy zatrzymać produkcję tych toksycznych materiałów. Musimy na zawsze zakręcić kurek z tworzywami sztucznym
— mówi twardo Tom Cooke, prezes Blueview.
Blueview chce udzielać licencję do korzystania ze swojej formuły również innym branżom, w których wykorzystuje się tworzywa sztuczne.
— Zamierzamy szybko rozszerzyć działalność na odzież i akcesoria z powlekanymi tkaninami. W tym momencie skupiamy się przede wszystkim na sprzedaży materiałów innym markom — wyjaśnia Tom.
— Nie ma miejsca, do którego można się udać, a które nie byłoby pokryte plastikiem. Pomyśleliśmy, że niewiele możemy zrobić w kwestii zmian klimatycznych, ale możemy coś z robić z plastikiem — mówi Steve.
