Krwawe rządy karteli w Meksyku. Machinę śmierci napędzają dostawy z USA
Kraj sąsiadujący z USA prowadzi wojnę z mafią od 19 lat, a liczba ofiar tylko rośnie. Trump chętnie mówi o “narko-państwie” i grozi wysłaniem wojska do Meksyku, ale o tym, że to amerykańska broń napędza kartelową machinę śmierci, już milczy. Kraj coraz bardziej zaczyna przypominać państwo mafijne, a USA zdają się być współodpowiedzialne za jego upadek.
Donald Trump często krytykuje władze meksykańskie za to, co nazywa niewystarczająco aktywną walką z kartelami narkotykowymi. Jego zdaniem przestępczość zorganizowana “ma ogromny wpływ” na polityków, a Meksykowi grozi przekształcenie się w “narko-państwo”.
Komentując w sierpniu doniesienia, że Trump potajemnie zezwolił na użycie armii amerykańskiej przeciwko kartelom narkotykowym na terytorium innych krajów, prezydent Meksyku Claudia Sheinbaum oświadczyła:
Dodała, że podczas rozmów telefonicznych Waszyngton kilkakrotnie proponował taki scenariusz, a odpowiedzią Meksyku była kategoryczna odmowa.
W październiku 2024 r. Sheinbaum została pierwszą kobietą prezydentem w dwustuletniej historii Meksyku. Według niezależnych sondaży przeprowadzonych w lipcu 2025 r. cieszy się ona poparciem 80 proc. społeczeństwa. Większość respondentów wysoko ocenia politykę społeczną jej rządu: wsparcie dla emerytów i osób potrzebujących, a także inwestycje w edukację. Jednocześnie głównym źródłem niezadowolenia Meksykanów pozostaje sytuacja związana z przestępczością zorganizowaną. Według meksykańskiego Narodowego Instytutu Statystyki i Geografii (INEGI) sześciu z 10 obywateli nie czuje się na co dzień bezpiecznie.
Władze meksykańskie od 19 lat prowadzą krwawą wojnę z handlem narkotykami – od połowy grudnia 2006 r., kiedy to ówczesny prezydent Felipe Calderon wysłał wojska federalne do stanu Michoacan, aby stłumić starcia między kartelami. Jednak siła przestępczości zorganizowanej i jej wpływ na życie zwykłych obywateli tylko się umocniły. Eksperci szacują, że od 2015 r. w starciach między przestępcami a siłami bezpieczeństwa lub walkami między rywalizującymi kartelami narkotykowymi zginęło ponad 300 tys. osób. Liczba żołnierzy zaangażowanych w operacje przeciwko tym przestępczym organizacjom wzrosła prawie 2,5-krotnie w latach 2007–2014 i obecnie przekracza 100 tys.
Liczba morderstw w Meksyku pozostaje przygnębiająco wysoka: w 2024 r. odnotowano ponad 33 tys. ofiar, czyli 85 zgonów dziennie. Według oświadczeń rządu do kwietnia 2025 r. liczba ta spadła o 23 proc. – do 63,5 dziennie. Mimo to wskaźnik zabójstw w Meksyku jest pięciokrotnie wyższy niż w Stanach Zjednoczonych.
Według Krajowej Komisji Poszukiwawczej (CNB) od 2010 r. zgłoszono zaginięcie ponad 103 tys. osób. Tylko w latach 2006–2023 w całym kraju odkryto ponad 5500 masowych grobów ofiar przestępczości zorganizowanej. Często szczątki były spalone lub zdewastowane chemikaliami do tego stopnia, że nie można było ich zidentyfikować.
Kartele narkotykowe rzeczywiście stanowią potężną siłę w Meksyku. Eksperci szacują, że ich szeregi liczą aż 185 tys. bojowników – połowę liczebności meksykańskiej armii. Kiedy Donald Trump mówi o “narko-państwie”, nie jest całkowicie w błędzie.
Prawda jest jednak taka, że Donald Trump unika wspominania o tym, że praktycznie cały arsenał karteli trafia do kraju ze Stanów Zjednoczonych – tymi samymi szlakami, co narkotyki, tylko w przeciwnym kierunku. Według władz meksykańskich co najmniej 200 tys. sztuk broni palnej jest rocznie sprowadzanych do kraju ze Stanów Zjednoczonych. Meksyk od lat oskarża Waszyngton o bierność, ale powyższe dane udowadniają, że władze USA najwyraźniej nie uważają zwalczania nielegalnego handlu bronią przez południową granicę za jeden ze swoich priorytetów.
Granat do SUV-a i szybka egzekucja
Meksykańscy politycy – zwłaszcza na szczeblu regionalnym – są bardziej narażeni na ataki grup przestępczych niż zwykli obywatele. Wybory w 2024 r., które postawiły Claudię Sheinbaum u władzy, były najkrwawszymi w historii kraju. Ponad 200 osób zostało zabitych przez wynajętych zabójców. Wśród ofiar znaleźli się nie tylko zarejestrowani kandydaci, ale także wiele osób, które dopiero planowały ubiegać się o różne stanowiska.
Narażeni są również urzędnicy państwowi. Zgodnie z raportem firmy konsultingowej Integralia zatytułowanym “Przemoc polityczna w Meksyku. Styczeń–czerwiec 2025 r.” od początku 2025 r. w Meksyku zabito 86 obecnych i byłych urzędników. W sumie w ciągu niecałego roku ofiarami przemocy politycznej padło 112 Meksykanów – większość z nich to członkowie rządzącej lewicowej partii Morena.
20 maja, bezpośrednio pod kamerami monitoringu w pobliżu centrum miasta Meksyk, uzbrojeni napastnicy zamordowali sekretarkę burmistrza, Ximenę Guzman, oraz jej kolegę Jose Munoza. Prezydent Sheinbaum, która przed objęciem stanowiska głowy państwa pełniła funkcję burmistrza miasta Meksyk, została poinformowana o podwójnym morderstwie w trakcie codziennej porannej konferencji prasowej. Media opisały tę zbrodnię jako “cios w samo serce” partii Morena. 20 sierpnia władze aresztowały 13 podejrzanych – trzech oskarżonych o bezpośredni udział w zorganizowaniu zabójstw, a pozostałych o działania logistyczne i pomocnicze.
Kolejnym przykładem jest zabójstwo Ernesto Vazqueza, specjalnego przedstawiciela prokuratora generalnego Meksyku w tym regionie. Wieczorem 5 sierpnia w północnym mieście Reynosa, uzbrojeni napastnicy wrzucili granat przez okno jego SUV-a, a następnie zastrzelili go z bliska, gdy leżał ranny. Kilku przechodniów uchwyciło tę brutalną scenę na swoich telefonach.
Meksykańscy policjanci na tle pojazdu zaatakowanego przez jeden z karteli.
Vazquez, który starał się nie rzucać w oczy (lokalne media nie były wstanie odnaleźć chociażby jednego zdjęcia z jego wizerunkiem), odgrywał kluczową rolę w śledztwie dotyczącym szeroko zakrojonej kradzieży oleju napędowego i benzyny kontrolowanych przez zorganizowaną przestępczość. Paliwo było odsprzedawane w Meksyku, a następnie nielegalnie przemycane do Stanów Zjednoczonych.
W 2025 r. siły bezpieczeństwa w Tamaulipas – stanie przygranicznym – skonfiskowały 15 mln li skradzionego paliwa, a także cysterny, kontenery i pompy. Aresztowano 19 podejrzanych.
Pod koniec lipca policja skonfiskowała kolejne 1 mln 800 tys. l podczas nalotu na przemytników. Przestępcy zareagowali w sposób, który stał się już ponurą normą w Meksyku – przeprowadzili publiczną egzekucję urzędnika państwowego. Śledczy nie zidentyfikowali jeszcze żadnych podejrzanych.
Nie tylko narkotyki: jak kartele kształtują gospodarkę Meksyku
Meksykańskie kartele nadal są powszechnie opisywane przedrostkiem “narko”. Jednak ich interesy gospodarcze wykraczają daleko poza zwykłe dostarczanie nielegalnych substancji do Stanów Zjednoczonych. Przestępczość zorganizowana w Meksyku zakorzeniła się w sektorach dystrybucji żywności, handlu paliwami, transportu publicznego i górnictwa.
W 2024 r. działalność przestępcza kosztowała meksykańską gospodarkę równowartość 18 proc. PKB kraju, zgodnie z najnowszym raportem międzynarodowego think tanku Institute for Economics & Peace. W kilku stanach liczba ta sięgała nawet 35 proc. regionalnego PKB. W skali kraju straty były ponad sześciokrotnie wyższe od budżetu na opiekę zdrowotną i pięciokrotnie wyższe od wydatków na edukację. W przeliczeniu na jednego mieszkańca przestępczość zorganizowana pozbawiła każdego Meksykanina 33 905 peso (ponad 6000 zł) w 2024 r. Roczna inflacja w tym roku wyniosła 4,21 proc., a naukowcy szacują, że bez działalności przestępczej byłaby o połowę niższa.
Wymuszanie haraczy stało się plagą w całym Meksyku, dotykającą najsilniej małe i średnie przedsiębiorstwa. Firmy działające na obszarach kontrolowanych przez kartele są zmuszane do przekazywania cotygodniowej “części” swoich dochodów, co właściciele uwzględniają przy ustalaniu cen. W efekcie Meksykanie płacą nie tylko podatki państwu, ale także daninę kartelom. Każda próba oporu grozi podpaleniem, porwaniem lub morderstwem.
Według Meksykańskiej Konfederacji Pracodawców (COPARMEX) od 2015 r. liczba przypadków wymuszeń wzrosła o 83 proc. Tylko w pierwszym kwartale 2025 r. zgłoszono prawie 6000 incydentów – a są to tylko przypadki znane policji. Większość ofiar, obawiając się o swoje życie, decyduje się zapłacić i milczeć.
Jedna z ostatnich najbardziej szokujących spraw wymuszeń wywołała szeroką debatę w hiszpańskojęzycznych mediach. 18 lipca w Veracruz przestępcy porwali 62-letnią emerytowaną nauczycielkę, która dorabiała jako taksówkarka i odmówiła zapłacenia “podatku”. Wkrótce w Internecie pojawiło się nagranie wideo: kobieta ze związanymi rękami klęczy przed dziewięcioma zamaskowanymi mężczyznami z bronią. Zmusili ją do oświadczenia przed kamerą:
Kilka dni później policja znalazła jej ciało.
Komentując problem wymuszeń, prezydent Sheinbaum przyznała, że władze nie zdołały dotychczas ograniczyć ich występowania. Obiecała wprowadzenie specjalnej ustawy mającej na celu zwalczanie wymuszeń, a policja planuje utworzenie specjalnych jednostek antywymuszeniowych i uruchomienie infolinii dla ofiar.
Kolejnym poważnym problemem, z któym boryka się Meksyk, jest korupcja. W indeksie postrzegania korupcji Transparency International kraj ten zajmuje 140. miejsce na 180 i spadł o pięć pozycji w ciągu ostatniego roku. Korupcja panuje na wszystkich szczeblach władzy, sięgając aż do najwyższych stanowisk. W 2024 r. Genaro Garcia Luna – sekretarz bezpieczeństwa publicznego Meksyku w latach 2006–2012, niegdyś uważany za kluczową postać w walce z handlem narkotykami i przestępczością zorganizowaną – został skazany na 38 lat więzienia za przyjęcie wielomilionowych łapówek od kartelu Sinaloa Joaquina “El Chapo” Guzmana.
Krwawe awokado i toksyczny biznes
Michoacan to kraina awokado, jednego z najważniejszych produktów rolnych eksportowanych przez Meksyk. Prawie 90 proc. awokado spożywanego w Stanach Zjednoczonych pochodzi od południowego sąsiada. W 2024 r. Meksyk wyeksportował ponad milion ton awokado o wartości ponad 3 mld dolarów (około 10 mld 800 mln zł).
Według oficjalnych statystyk rządu Michoacan co najmniej 250 tys. osób jest zatrudnionych przy uprawie, zbiorach, pakowaniu i transporcie awokado. Jednak skala eksportu do Stanów Zjednoczonych nie poprawia życia zwykłych pracowników — plantacje stały się miejscem ciągłych krwawych starć.
W Michoacan ofiarami karteli padają wszyscy, od pracowników polowych po właścicieli dużych przedsiębiorstw. Latem 2024 r. przemoc osiągnęła taki poziom, że Stany Zjednoczone zawiesiły import awokado z Meksyku na dwa tygodnie.
Grupy przestępcze “pomagają” również właścicielom ziemskim w nielegalnym rozszerzaniu plantacji kosztem chronionych rezerwatów przyrody. Według Globalnej Inicjatywy przeciwko Międzynarodowej Przestępczości Zorganizowanej, aż 80 proc. nowych plantacji awokado założonych w 2024 r. powstało nielegalnie. Jeden z biznesmenów, z którym przeprowadzono wywiad na potrzeby raportu, opisał ten proces:
Przejęcie obszarów chronionych pod plantacje prowadzi do wyjaławiania gleby, niedoborów wody i utraty bioróżnorodności. Jednak ani kartele, ani duże przedsiębiorstwa rolnicze nie wykazują zbytniego zaniepokojenia. Amerykańscy nabywcy awokado płacą nie tylko oficjalne podatki, ale także “nieformalną część”, która trafia do przestępców.
Nie dotyczy to tylko awokado. W sąsiednim stanie Guerrero doszło wiosną i latem 2022 r. do krwawej wojny o rynek drobiowy: porwania, strzelaniny na targowiskach i ataki na gospodarstwa rolne spowodowały śmierć co najmniej dwudziestu osób. Sprzedawcy byli tak przerażeni, że przez kilka dni w stolicy stanu, Chilpancingo, nie można było kupić mięsa drobiowego.
Przestępczość zorganizowana objęła nawet symbol kulinarny Meksyku – tortillę kukurydzianą, podstawowy składnik niemal każdego dania narodowego. “Teraz ceny tortilli są ustalane przez przestępców” – powiedział w maju 2024 r. Homero Lopez, szef Krajowej Rady Tortilli. Według niego około 20 tys. sklepów – 15 proc. rynku – znajduje się pod stałą presją wymuszeń i co tydzień płaci daninę kartelom.
Oprócz tego, w lipcu 2025 r., międzynarodowa Agencja ds. Badań Środowiskowych opublikowała raport ujawniający, że kartel Jalisco New Generation, uznany przez Stany Zjednoczone za organizację terrorystyczną, od co najmniej 2019 r. zarabia miliony dolarów na przemycie rtęci z Meksyku do Boliwii, Peru i Kolumbii. Każdego roku nielegalnie transportuje się co najmniej 40 t płynnego metalu.
Kartel przejął kopalnie w stanie Queretaro, gdzie około 1 tys. osób pracuje bez przestrzegania norm bezpieczeństwa osobistego i ochrony środowiska. Wydobywana przez nich rtęć jest następnie wykorzystywana w nielegalnym wydobyciu złota — miesza się ją z piaskiem zawierającym złoto, tworząc amalgamat, z którego rtęć jest później odparowywana. Opary uwalniane w tym procesie powoli zabijają górników, jednocześnie zatruwając glebę, wodę i powietrze. Według władz kolumbijskich nawet 85 proc. eksportu złota z tego kraju pochodzi z nielegalnego wydobycia. Złoża te są kontrolowane przez zorganizowane grupy przestępcze i partyzantkę.
Donald Trump ma prawdopodobnie rację, twierdząc, że walka Meksyku z przestępczością zorganizowaną nie zmniejszyła przemocy ani nie osłabiła wpływu karteli na codzienne życie zwykłych obywateli. Prawdziwym pytaniem jest jednak to, co faktycznie zmieniłaby interwencja Stanów Zjednoczonych. W końcu, gdyby Waszyngton był zdecydowany nadać priorytet walce z przestępczością na południu granicy, mógłby zacząć od kontrolowania nielegalnego przepływu broni, której meksykańskie kartele używają do egzekwowania swoich żądań.
