Ta sterta ziemi pochodzi z jednej z najcenniejszych kopalni szmaragdów na świecie. Setki ludzi ręcznie przeszukują odpady, aby znaleźć kilka małych kamieni.
— Często znajdujemy tam kawałki. Ludzie często wychodzą z tego ze złamanymi obojczykami czy kostkami — mówi Nidian Agudelo Vega, Guaquera.
Dla Nidian ryzyko jest tego warte. Dzięki ostatniemu znalezisku spłaciła długi i kupiła dom. Od roku nie znalazła jednak nic cennego. Zaledwie kilka kilometrów mają miejsce operacje komercyjne wspierane przez zagranicznych inwestorów. Twierdzą, że co godzinę znajdują szmaragdy. Niektóre sprzedawane są za fortunę.
— W handlu detalicznym taki kamień może kosztować około 500 tys. dol. — Michael Gad, handlarz szmaragdami.
Co się dzieje, gdy zagraniczni inwestorzy przejmują branżę wartą 150 mln dol.? I czy lokalni górnicy mogą odzyskać jej część?
Jak wygląda praca w kopalni szmaragdów?
Szmaragdy powstają, gdy płyny hydrotermalne zbierają i mieszają beryl z chromem lub wanadem. Pierwiastki te krystalizują się i tworzą słynne zielone klejnoty. Kolumbia ma jednak swój sekretny składnik. Jest to jedno z niewielu miejsc na Ziemi, gdzie szmaragdy tworzą się w łupkach zamiast w skałach magmowych.
Łupki zawierają składniki potrzebne do powstania szmaragdów, ale tworzą również produkty uboczne, takie jak siarka i piryt. Siarka pochłania część żelaza, która normalnie trafiłaby do szmaragdu. Mniej żelaza oznacza bardziej nasycony zielony kolor. A dla nabywców szmaragdów kolor jest najważniejszy.
|
Business Insider
— Diamenty są na rynku od dawna. Kolorowe kamienie to natomiast inna liga pod względem wyceny kamieni — mówi Michael.
Kupcy z całego świata pożądają tych szmaragdów, ale zyski rzadko trafiają do tych, którzy mieszkają w pobliżu kopalni. Oto Muzo. Górnicy walczą o szmaragdy w tym mieście od wieków. Niektórzy ustawiają się w kolejce już o trzeciej nad ranem podczas tak zwanej voladory.
Wyobrażam sobie, jak trzymam szmaragd w ręce. Zanim go zdobędę, już mam plany, co z nim zrobię
— marzy Nidian.
Nidian to guaquero lub, w jej przypadku, guaquera. Jest niezarejestrowanym górnikiem, kimś w rodzaju poszukiwacza podczas gorączki złota w Kalifornii.
— Wierzę w moc szmaragdów. W to, że wpływają na mentalność, szczęście czy energię — mówi.
Aby jednak mieć szansę na znalezienie czegoś, trzeba być gotowym do biegu. Nidian zajmuje swoje miejsce i szuka skarbu wielkości kamyka. Ta ziemia pochodzi z pobliskiej kopalni Puerto Arturo, która jest wspierana przez amerykańskich inwestorów.
— Wszyscy się tu szanujemy, ale ta kobieta spóźniła się i nie chciała czekać na swoją kolej. Zapytała, czy może nałożyć sobie ziemi o wielkości półmiska. Następnie zabrała ode mnie dwa półmiski. Oczywiście, że mnie to zirytowało. Szmaragdów jest mało, więc jeżeli tylko stracisz czujność, ktoś ci je zabierze. Włożą sobie je do ust lub butów i nic nie powiedzą. Kiedy w grę wchodzą pieniądze lub szmaragdy, przyjaźnie nie istnieją. Czasem nawet rodzina nie ma znaczenia — przyznaje Nidian.
Walka o kontrolę w kopalni szmaragdów trwa od wielu lat
Najstarsi guaqueros pamiętają czasy, gdy przez tę rzekę przepływały wody kopalniane i znaleziska były bardziej powszechne. Przepisy środowiskowe i zmodernizowane wykopy położyły jednak temu kres. Nidian spędziła cztery godziny na kopaniu i przeczesywaniu.
— Znalazłam kilka małych szmaragdów, które są coś warte. Niewiele, ale coś. Bywa jednak, że nie znajdujemy nic — mówi ze smutkiem.
Każdy z tych małych kamieni jest prawdopodobnie wart mniej niż 25 dol. Voladory mają miejsce sporadycznie, więc następna okazja nadarzy się dopiero za kilka tygodni.
|
Business Insider
— Dlaczego tragiczne jest dla ciebie chodzenie z workiem na ramieniu i zarabianie dzięki temu 10, 20, 30, 50 mln (ok. 9,2-46 tys. zł)? To nie tragedia. Tragedia to praca w mieście przez osiem godzin dziennie. Kiedyś pracowałam nawet po 12 godzin. Miałam stałe wynagrodzenie. To dopiero jest dla mnie smutne. To jest tragedia — przyznaje.
Im bardziej formalne i nowoczesne stają się kopalnie, tym mniej pozostaje dla guaqueros. Walka o kontrolę nad kolumbijskimi szmaragdami trwa od pokoleń.
W połowie XX w. kolumbijski rząd próbował znacjonalizować kopalnie, ale niemożliwym okazało się kontrolowanie odległych terenów. W latach 70. rząd wydzierżawił więc je lokalnym przywódcom zwanym donami, mając nadzieję, że zbieranie opłat będzie łatwiejsze niż bezpośrednie zarządzanie.
Tak wygląda życie w środku kolumbijskich gór. Czujesz, jakbyś był w zupełnie innym kraju, który jest bardzo odizolowany. To sprawiło, że elity regionalne były w stanie utrzymać władzę, która nie była związana z resztą kraju
— mówi Angélica Durán-Martínez, profesorka nadzwyczajna na University of Massachusetts Lowell.
Donami byli miejscowi, a niektórzy z nich pracowali nawet jako guaqueros. Zdobywali lojalność, pozwalając górnikom wydobywać i sprzedawać małe szmaragdy. Górnicy nie mogli jednak zbierać zbyt dużo.
— Byli to ludzie, którzy zgromadzili dużą władzę, która mogła stać się brutalna na wiele sposobów. Jednocześnie jednak zapewniali miejsca pracy i korzyści ekonomiczne dla ludności — mówi Angélica.
Ta władza uczyniła donów bogatymi, ale kosztowała tysiące istnień ludzkich. Począwszy od 1965 r., wybuchły niezliczone walki między donami, nielegalnymi górnikami, organizacjami paramilitarnymi i handlarzami narkotyków. Konflikty te znane były pod nazwą Zielone Wojny. Walki ciągnęły się aż do zawieszenia broni w 1990 r.
— Było to w zasadzie porozumienie o niezabijaniu się nawzajem. Kiedy pojechałam tam na początku XXI w., większość osób mówiło: “Nie, tutaj panuje pokój” — przyznaje.
Do 2010 r. trwały pokój przyciągnął uwagę międzynarodowych inwestorów, a kontrola nad kopalniami przeszła z rąk donów na zagraniczne firmy, które miały głębokie kieszenie. Nawet to nie obyło się jednak bez konfliktów.
W ciągu ostatniej dekady górnicy w Muzo wielokrotnie ścierali się ze wspieraną przez Amerykanów firmą o dostęp do szmaragdów, a pod koniec 2024 r. napięcia ponownie wzrosły. W listopadzie voladora została zawieszona, a guaqueros protestowali, blokując drogi.
Viva, viva Muzo! Viva!
Wdzierali się też na teren kopalni. W styczniu gubernator departamentu Boyaca spotkał się z właścicielami kopalń i lokalnymi przywódcami w celu omówienia poprawy warunków dla guaqueros. Chodziło na przykład o sformalizowanie voladory i nadanie priorytetu lokalnej sile roboczej i towarom.
— Porozumienie gwarantuje, że będziemy mogli kontynuować pokój i zdrowe współistnienie w regionie — twierdzi Carlos Amaya, gubernator Boyaca.
W momencie publikacji tego nagrania valadora nie odbyła się jednak od trzech miesięcy. Miejscowi twierdzą jednak, że inwestycje zewnętrzne przyniosły pewne korzyści. Zaledwie kilka kilometrów w linii prostej od Muzo, ale prawie dzień podróży wyboistymi drogami, znajduje się jedna z największych kopalni szmaragdów w Kolumbii. Oto kopalnia Coscuez.
Fura Gems, firma z siedzibą w Dubaju, nabyła większościowy pakiet udziałów w 2017 r. Firma wyłożyła 150 mln dol. na modernizację i rozbudowę rozległych tuneli.
Obecnie Fura eksportuje pół miliona karatów rocznie. Jeszcze 10 lat temu kopalnia ta wyglądała zupełnie inaczej. Tunele były wąskie, a górnicy ręcznie przepychali niewielkie ilości rudy.
Kiedy tu przyjechaliśmy, była to kopalnia o wymiarach metr na metr, a teraz stoimy w przestrzeni, która jest cztery razy większa. Nawet samochód mógłby przejechać przez tę kopalnię. To będzie największa kopalnia szmaragdów na świecie
— chwali się Sanjay Kumar, kierownik kopalni w Fura.
|
Business Insider
Kobiety wydobywają szmaragdy. “Też mamy siłę, umiejętności i inteligencję”
Inwestycja Fury oznacza jednak, że coraz mniej szmaragdów jest dostępnych dla miejscowych, takich jak te kobiety, które znane są jako górniczki trudniące się wydobyciem rzemieślniczym.
Najtrudniejsza jest sama praca. Wszyscy mówią, że to praca dla mężczyzn, ale tak nie jest. Też mamy siłę, umiejętności i inteligencję, by wydobywać szmaragdy
— mówi Julia Peña, górniczka rzemieślnicza.
Kobiety robią wszystko po staremu. Pracują w mniejszych tunelach, z ograniczonym sprzętem i w bardziej niebezpiecznych warunkach. Wiele rzemieślniczych górniczek ubiegało się o oficjalny tytuł, aby zalegalizować swoje roszczenia, a Krajowa Agencja Górnicza twierdzi, że proces ten ułatwił dostęp do kopalni.
Chciałabym znaleźć szmaragd, którego wartość pozwoliłaby mi na zakup domu. Chciałabym założyć biznes, który pomógłby mi przeżyć
— mówi Yaneth Ferero, górniczka rzemieślnicza.
Pokój, który umożliwił rozkwit Fury, nie pomógł jednak finansowo drobnym górnikom. Yaneth może przez cały rok nie osiągać żadnych zysków.
Bardzo dobry szmaragd może kosztować na rynku tyle, ile mieszkańcy tych miast nie zarobią przez całe życie
— twierdzi profesorka.
Niedawna inwestycja zagraniczna zmienia jednak życie 500 pracownikom zatrudnionym przez Furę. Niektórzy, jak Carmenza, byli zadowoleni z rezygnacji z wydobycia rzemieślniczego.
— To była naprawdę wyczerpująca praca. Pracowaliśmy w źle wentylowanych tunelach, nie zarabialiśmy za dużo. Codziennie baliśmy się, że stanie się coś złego. Pewnego dnia spadł na mnie kamień, ale udało mi się uratować. Zaczęłam wołać o pomoc. To bardzo niebezpieczna praca. Dziękuję Bogu, że jestem tu dziś i mogę odpowiedzieć swoją historię — mówi Carmenza Buitrago, górniczka w Furze
Polowanie na zieleń zaczyna się od polowania na biel: kalcyt. Nawet cenne szmaragdy są stosunkowo małe. Żyły kalcytowe, w których często tworzą się klejnoty, są sygnałem dla górników, aby uważnie się przyglądać.
— To kwestia szczęścia. Wszystkie kamienie tutaj to szmaragdy, ale nie każdy ma tę samą jakość — opowiada Carmenza.
Jeśli obszar jest obiecujący, górnicy usuwają skałę i dodają wsparcie. Następnie nadchodzi czas, aby podejść bliżej. To najbardziej wyczerpująca część pracy. Dziś praca Carmenzy jest jednak nagradzana. Podobnie jak guaqueros, górnicy korzystają z metalowej miski do zebrania klejnotów. To, co różni Nidian i Carmenzę, to fakt, że druga z kobiet wszystko, co znajdzie, natychmiast wrzuca do skrytki.
Przełożeni sprawdzają nawet jej maskę i buty, by upewnić się, że nie przemyca klejnotów. Pracownicy w Fura otrzymują wynagrodzenie, a nie szmaragdy. Carmenza mówi, że znalezienie szmaragdu i tak jest ekscytujące, nawet jeśli nie może go zabrać do domu.
Znalezienie czegokolwiek napawa mnie szczęściem. Motywuje mnie to do ciągłego szukania. Mam pewność, że znajdę więcej szmaragdów
— mówi górniczka.
|
Business Insider
Perspektywy pracy w okolicy są niskie
W 2018 r. proces przeszukiwania wyglądał podobnie do tego, co guaqueros robią ręcznie. Teraz jest na zupełnie innym poziomie. Sortowniki optyczne, wyposażone w kamery i światła ultrafioletowe, wykrywają i przekierowują szmaragdy. Skrupulatne przeszukiwanie oznacza jednak, że niewiele zostaje dla guaqueros takich jak Nidian. Fura nie dostarcza resztek do voladory. Firma twierdzi, że wykorzystuje resztki łupków do konserwacji dróg i infrastruktury wokół kopalni.
— Kiedy zaczynałam pracę jako górniczka rzemieślnicza, ludzie bali się pracować, ponieważ wszyscy ciągle się o coś kłócili. Spędzałam tam więcej czasu niż w domu. A tutaj jesteśmy niczym rodzina. Jestem matką i zarządzam gospodarstwem domowym. Mam dwójkę dzieci. Pracuję, aby zapewnić im jedzenie i pokryć wszystkie wydatki. Jestem bardzo szczęśliwa, że mogę tu pracować — przyznaje Carmenza.
To stabilna praca w miejscu, w którym nie ma wielu innych możliwości. Większość pieniędzy generowanych przez wydobycie szmaragdów nie pozostaje jednak w społecznościach wokół Coscuez i Muzo.
Większość zysków trafia do właścicieli kopalni, ale także do ludzi, którzy handlują szmaragdami na arenie międzynarodowej. A te zyski nigdy nie spływają na regiony, w których powstają szmaragdy
— przyznaje Angélica.
Każdego roku Kolumbia eksportuje szmaragdy o wartości od 130 do 150 mln dol. Jednym z głównych nabywców są Stany Zjednoczone.
— Popyt na szmaragdy rośnie, a ludzie kupują je ze wszystkich zakątków świata. Ludzie myślą: “Jesteś właścicielem kopalni. To proste”. A tak naprawdę to mnóstwo zmartwień — mówi Michael.
Michael zainwestował w kopalnię w Kolumbii, aby pozyskiwać wysokiej jakości kamienie szlachetne.
— Oczywiście im większy szmaragd, tym lepszy, ale szukamy głównie najlepszej jakości. Jaśniejszy szmaragd jest mniej wartościowy niż ciemniejszy. Zbyt ciemny również nie jest idealny. Średnia cena za karat wynosi 5-40 tys. dol. — przyznaje.
Michael sprzedaje szmaragdy hurtowo jubilerom takim jak Tiffany i mówi, że szmaragdy, które sprzedał, pojawiły się na czerwonym dywanie i na królewskich weselach.
— Bez rozwoju Muzo w 2009 r. i bez wejścia tam Fury w 2017 r. nie myślałbym o zaangażowaniu się w wydobycie — twierdzi.
Dla Michaela spokój i modernizacja wprowadzone przez zagranicznych inwestorów były mile widzianą zmianą.
— Amerykańska firma, która kupiła kopalnię, oczyściła teren. Pokój, a nie walka, to najlepszy stan. Dla mnie jako biznesmena najważniejsze jest kupowanie pięknych klejnotów z Kolumbii i prezentowanie ich światu. To moja pasja — chwali się Michael.
|
Business Insider
Kopalnia szmaragdów. Gdzie są początki?
Fura podziela to podekscytowanie. Firma planuje zainwestować w Kolumbii dodatkowe 100 mln dol. i przedłużyła swoją koncesję wydobywczą do 2050 r. Przemysł przeszedł modernizację, ale pod wieloma względami się nie zmienił.
Cykl eksploatacji sięga 500 lat wstecz. W XVI w. hiszpańscy konkwistadorzy zmusili rdzenną ludność i zniewolonych Afrykanów do pracy w kopalniach.
Hiszpanie pożądali cennych złóż, a pełne ogromne szmaragdy trafiły do koron i biżuterii na całym świecie. Od tego czasu kopalnie przechodziły z rąk do rąk niezliczoną ilość razy. Były czasy pokoju i intensywnych walk, ale prawdziwe pieniądze zawsze zarabiali ci na szczycie.
— W większości przypadków ci na szczycie, czyli właściciele kopalni, handlowcy na rynkach międzynarodowych lub użytkownicy nie dbają o te społeczności — mówi Angélica.
Zdobycie jajek jest naprawdę trudne. Wszystko jest drogie i trudne do zdobycia. Większość mieszkańców nie ma nawet lodówki. Największym błogosławieństwem jest dla mnie umiejętność doceniania życia. Ostatni wartościowy szmaragd zdobyłam w grudniu 2023 r. Kosztował 15 mln (ok. 13800 zł). Szmaragdy to kamienie, które mają moc. Ten kamień dodaje charakteru i siły. Daje też zdrowie. Zielony to kolor zdrowia, obfitości i dobrobytu. Z dumą mówię, że pochodzę z Muzo. To przez to, jacy jesteśmy. Jesteśmy guaqueras. Ta nazwa napawa nas dumą. Chciałabym, aby ludzie przyjechali tu i dowiedzieli się, jacy naprawdę jesteśmy i jak ciężko pracujemy
— wzdycha Nidian.
