Król Karol XVI Gustaw przyjeżdża do Polski. Co oznacza bliższy sojusz ze Szwecją? [ANALIZA]
Od wtorku do czwartku (10-12 marca) zaplanowana jest oficjalna wizyta w Polsce szwedzkiej pary królewskiej — króla Karola XVI Gustawa i królowej Sylwii. Odbędzie się ona na zaproszenie prezydenta Karola Nawrockiego. Królewskiej parze towarzyszyć będzie, rekordowa, 65-osobowa delegacja biznesowa.
To wyraz zacieśniania się wzajemnych stosunków obu państw. Wojna Rosji przeciwko Ukrainie osłabiła współpracę Polski z krajami Europy Środkowo-Wschodniej skupionymi w Grupie Wyszehradzkiej. Przede wszystkim z — mocno połączonymi z Rosją — Węgrami. Natura nie znosi jednak próżni. Warszawa — w poszukiwaniu strategicznych sojuszników — zwróciła się zatem w stronę państw nordyckich, w tym Szwecji. Ten zwrot ku Północy dobrze oddaje sformułowanie używane przez ministra spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego, który określa Polskę jako “południową Skandynawię”.
|
Attila Husejnow / Forum / Forum Polska Agencja Fotografów
Polsko-szwedzkie relacje strategiczne obejmują bezpieczeństwo
W lutym w Sztokholmie Karol XVI Gustaw wraz z królową Sylwią przyjął grupę polskich dziennikarzy. Jak mówił podczas spotkania, “Polskę i Szwecję łączą silne relacje w obszarze bezpieczeństwa, w tym ochrony Morza Bałtyckiego”. — Przed nami stoi jednak zadanie zacieśnienia współpracy w dziedzinie przemysłu, nauki, innowacji czy kultury — podkreślał.
To, że bezpieczeństwo, szczególnie w regionie Morza Bałtyckiego to najważniejszy wspólny mianownik dla Polski i Szwecji, potwierdza Anna Maria Dyner, koordynatorka programu Bezpieczeństwo międzynarodowe w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych.
— W obecnej sytuacji politycznej Polska powinna szukać sojuszników na Północy, przypomnieć sobie o znaczeniu Bałtyku, od którego przez lata byliśmy odwróceni. Zmieniły się uwarunkowania i teraz państwa nordyckie to dla nas najlepsi sojusznicy — przekonuje.
I podkreśla: — Dla Polski Morze Bałtyckie jest obecnie kluczowe z punktu widzenia zarówno energetycznego, jak i “twardego” bezpieczeństwa. Polska i Szwecja są sobie zaś absolutnie potrzebne, jeżeli chodzi o obronę Bałtyku.
Jak zaznacza ekspertka, w tym obszarze Rosjanie stanowią zagrożenie i dla nas, i dla nich. Łączy nas więc wspólny wróg. — Odpowiedzią na to zagrożenie jest m.in. wymiana doświadczeń oraz współpraca kontrwywiadowcza — wskazuje.
Zaś Maciej Srebro, dyrektor departamentu wsparcia eksportu w Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu, która współorganizuje biznesową część wizyty szwedzkiej delegacji, uważa, że dobrym punktem wyjścia do intensyfikacji współpracy ze Szwecją są takie projekty, jak Orka. — Choć w ramach tego programu kupujemy okręty podwodne od szwedzkiego Saaba, to będą one produkowane w Polsce, będziemy też dążyć do tego, by poddostawcami w tym programie były polskie firmy — mówi.
W ostatnich latach Polska i Szwecja coraz więcej od siebie kupują
Polska zdecydowała się na zakup szwedzkich okrętów podwodnych, dziś jednak więcej do Szwecji sprzedaje, niż od niej kupuje.
Jak mówi nam Sebastian Sajnóg z zespołu makroekonomii Polskiego Instytutu Ekonomicznego, w ostatnich latach współpraca handlowa Polski i Szwecji wyraźnie się zacieśnia. — Wartość obrotów rośnie, a Polska systematycznie umacnia swoją pozycję wśród partnerów handlowych Szwecji — akcentuje.
W 2024 r. wartość polskiego eksportu do Szwecji wyniosła ok. 8,5 mld dolarów, a szwedzkiego eksportu do Polski ok. 7,1 mld dolarów. Daje to Szwecji 13. miejsce wśród 217 kierunków eksportowych Polski, Polska jest zaś dla Szwecji 11. rynkiem zbytu spośród 216 partnerów handlowych.
— Mówimy zatem o łącznej wymianie towarowej rzędu blisko 16 mld dolarów rocznie, co w warunkach europejskich oznacza relację o charakterze strategicznym — szczególnie w regionie Morza Bałtyckiego — podkreśla ekspert PIE.
Polska sprzedaje do Szwecji głównie dobra przetworzone i komponenty przemysłowe, zwłaszcza części motoryzacyjne, maszyny i urządzenia elektryczne. Z kolei importujemy relatywnie więcej energii i produktów rafineryjnych — sama kategoria produktów rafinacji ropy to około 0,53 mld dolarów, a także wybrane produkty przemysłowe.
— W praktyce oznacza to silne powiązania w ramach łańcuchów dostaw: Polska pełni rolę zaplecza produkcyjno-montażowego, a Szwecja jest dostawcą surowców, energii i technologii — komentuje Sajnóg.
Szwedzi chętnie inwestują w Polsce, Polacy mają lekcję do odrobienia
Oba państwa plasują się pod koniec pierwszej piętnastki, jeżeli chodzi o lokalizację zagranicznych inwestycji na świecie. Maciej Srebro z PAIH zauważa, że inwestycyjne relacje obu państw są asymetryczne. Szwedzkie inwestycje bezpośrednie nad Wisłą są znaczące. Polska jest postrzegana jako stabilny i atrakcyjny rynek. W 2024 r. ich całkowita wartość wyniosła łącznie 5,5 mld euro.
Natomiast wartość skumulowanych polskich inwestycji w Szwecji w latach 2019-2024 wyniosła łącznie prawie 2 mld euro, przy czym w 2024 r. zanotowano spadek o około 100 mln euro. — Oprócz eksportu, powinniśmy też myśleć o polskich inwestycjach w Szwecji — przekonuje Maciej Srebro.
Oba kraje mają silne więzy w sprawie energetyki, w tym atomu
Czytaj także: Rząd stawia na Gdańsk w projekcie jądrowym. Co oznacza ta decyzja?
Starszy specjalista w programie bezpieczeństwa regionalnego w Ośrodku Studiów Wschodnich Piotr Szymański wskazuje, że jeżeli chodzi o szerszą współpracę energetyczną, w tej chwili mamy jeden podmorski kabel energetyczny łączący nas ze Szwecją.
— Na przyszłość planowany jest zaś rozwój wodorociągów w regionie Morza Bałtyckiego. Projekty te już wpisywane są na listę przedsięwzięć, które mogą liczyć na wsparcie UE (Projects of Common Interest) — wymienia ekspert OSW.
Jak dodaje, szczególne nadzieje z obszarem wodoru łączy Finlandia, ale Szwecja również. Oba kraje mają OZE i tanią energię. — Liczą na to, że będą mogli rentownie wytwarzać zielony wodór, a następnie eksportować go na Południe, w tym do Polski — wyjaśnia.
— Polskę i Szwecję łączy też podejście do energii atomowej i istotnej roli, jaką powinna ona odgrywać w “zielonej” transformacji. Jest to jeden z obszarów wyszczególnionych w umowie o strategicznym partnerstwie Polski i Szwecji z listopada 2024 r. — Przypomina. Jak wyjaśnia, Szwedzi, podobnie jak my, są zainteresowani i dużym atomem, i SMR-ami.
Odpowiedzialny za rozwój atomu w Polsce, pełnomocnik rządu do spraw strategicznej infrastruktury energetycznej, wiceminister energii Wojciech Wrochna potwierdza w rozmowie z nami, że — jeżeli chodzi o energetykę, w tym obszar energetyki jądrowej — nasza współpraca ze Szwecją jest daleko idąca.
— Mamy tu współpracę na poziomie europejskim, a także bilateralnym po to, by szukać synergii na przykład poprzez koordynowanie łańcuchów dostaw etc. — wskazuje.
Oba kraje należą do tak zwanego klubu przyjaciół atomu w UE. Jak mówi Wrochna, są zresztą jednymi z aktywniejszych członków tego gremium. Wspólne inicjatywy w obszarze energetyki, dodaje, skupiają się też wokół regionu Morza Bałtyckiego.
|
Henrik Garlov / Szwedzki Dwór Królewski
Współpraca ze Szwecją daje Polsce szansę na wskoczenie na wyższy poziom w rozwoju innowacyjności
Polskich dziennikarzy ugościło też sztokholmskie centrum dla startupów Epicenter. Jak mówił Edgar Luzcak z Epicenter, nowoczesna siedziba tego symbolu szwedzkiej innowacyjności stoi w miejscu, w którym w przeszłości kwitł handel narkotykami i prostytucja.
Szwecja, ojczyzna między innymi Spotify, szczyci się statusem lidera innowacji w UE z ponad 45 jednorożcami. W czym tkwi sekret tego sukcesu? W egalitarnej kulturze współpracy i transparentności. Jak też, jak tłumaczą Szwedzi, synergii działań akademii, przemysłu i rządu oraz silnego społeczeństwa obywatelskiego. Poza tym kraj przeznacza na badania i rozwój 3,5 proc. PKB rocznie, zaś 70 proc. inicjatyw badawczych sponsoruje tam biznes.
Czy Polska może wykorzystać współpracę z innowacyjną Szwecją, by wskoczyć na wyższy poziom rozwoju? — Zdecydowanie tak. Impuls może nam przynieść kooperacja w obszarach, w których Szwecja jest już zaawansowana. Na przykład w produkcji bioenergii, w tym biopaliw — nieodzownych w obliczu transformacji energetycznej — odpowiada Piotr Szymański z Ośrodka Studiów Wschodnich.
Wymienia też gospodarkę obiegu zamkniętego i recykling odpadów. — My z kolei jesteśmy mocni w kwestiach cyberbezpieczeństwa czy eksportu usług. Perspektywicznymi obszarami współpracy mogą stać się również technologie kosmiczne, technologie medyczne czy metale ziem rzadkich, w których wydobycie i przetwarzanie Szwedzi inwestują — wymienia ekspert OSW.
Polskę i Szwecję dzielą budżet UE i polityka klimatyczna
Czytaj także: Unia Europejska reaguje na ekspansję Chin i USA. Kosztem Polski?
Mimo wielu obszarów synergii w kilku kluczowych sprawach Warszawa i Sztokholm stoją po przeciwnych stronach sporu na forum UE.
Jednym z tych tematów jest budżet Unii Europejskiej na lata 2028-2034. Polsce zależy na tym, by był jak najsilniejszy i by utrzymano w nim mocną pozycję funduszy spójności, z których finansowane są inwestycje w uboższych państwach Unii, a także silną Wspólną Politykę Rolną.
Z kolei Szwecja, która więcej do unijnej kasy wkłada, niż z niej otrzymuje, tradycyjnie jest w gronie tak zwanych państw oszczędnych, które sprzeciwiają się zwiększaniu budżetu UE.
Jeżeli chodzi o budżet, punktem spornym między oboma krajami jest też nowa pula w wieloletnich unijnych ramach finansowych, czyli Fundusz Konkurencyjności. Ma on opiewać na setki mld euro. Tymczasem Polska obawia się, że skorzystają z niej największe unijne firmy i domaga się stosownych korekt.
Oba państwa dzieli też podejście do śrubowania klimatycznych ambicji UE. Polska jest w gronie postulującym zmianę opłaty od emisji CO2 w przemyśle, czyli ETS, tak by przestał on osłabiać europejski przemysł. Chce także dalszego odłożenia wejścia w życie ETS2, czyli opłaty od emisji generowanych przez samochody spalinowe i ogrzewanie domów, która ma ruszyć od 2028 r.
Czytaj także: Czy Polacy zapłacą mniej za energię i paliwo? Europa szykuje zmiany
Z kolei Szwecja, która ma ceny energii o 40 proc. niższe niż średnio w UE, gdyż ma elektrownie wodne, jądrowe i OZE, wraz z innymi państwami nordyckimi broni zielonych ambicji UE.
Jak wskazywała Marie Claire Maxwell z Business Sweden, szwedzkiego odpowiednika PAIH, 50 proc. szwedzkiego PKB generuje eksport.
To zaś powoduje, że Szwecja opowiada się też za jak najbardziej liberalną polityką handlową UE. W związku z tym — w odróżnieniu od Polski — popierała między innymi umowę UE-Mercosur.
Mimo tych różnic, nasze źródła w Brukseli wskazują, że na poziomie UE oba kraje łączy bardzo dobra współpraca. Szwedzi dołączyli do grupy flanki wschodniej, gdzie panuje doskonałe porozumienie w kwestiach obronnych. Z kolei przed posiedzeniami Rady Europejskiej Polska ma wspólne spotkania z państwami nordyckimi, bałtyckimi i Irlandią. Wcześniej spotykała się zaś w gronie państw Grupy Wyszehradzkiej.
Szwedzi mają rozpoznawalne marki, a Polska — kluczową dla bezpieczeństwa — suwerenność żywnościową
Na kolejną różnicę między Polską i Szwecją zwrócił uwagę Karol XVI Gustaw podczas rozmowy z polskimi dziennikarzami.
— Polska jest dla nas ciekawym przykładem, jeżeli chodzi o niezależność żywnościową, która ma istotne znaczenie dla obrony cywilnej. Jest pod tym względem w lepszej sytuacji niż Szwecja, która nie jest samowystarczalna pod względem zaspokajania potrzeb żywnościowych — jest zależna od importu żywności — wskazał.
Różni nas też to, że — w odróżnieniu od Polski — Szwecja ma dużo rozpoznawalnych w świecie marek. Wystarczy wymienić takie firmy, jak Saab, Spotify, Ikea czy H&M. Jedną z przyczyn tego zjawiska jest fakt, że, mając znacznie mniejszy, 10-milionowy rynek wewnętrzny, szwedzkie przedsiębiorstwa, chcąc się rozwijać, muszą stawiać na eksport. Polska ma zaś duży rynek wewnętrzny, co ogranicza apetyt biznesu na ekspansję zagraniczną.
— Budowanie marek to proces długotrwały, z długoterminową perspektywą i nie można go zadekretować. W tej sprawie inicjatywa musi wyjść od danego przedsiębiorcy. Tymczasem polski przedsiębiorca — obciążony bagażem doświadczeń historycznych, pewnej tymczasowości polskiej gospodarki — patrzy w krótszej perspektywie niż szwedzki, którego kraj miał do czynienia z wojną ostatni raz kilkaset lat temu — konkluduje Maciej Srebro.
Mimo to polska gospodarka — zwłaszcza na tle Europy — rozwija się bardzo dobrze. Do tego stopnia, że ostatnio awansowała do grona 20 największych gospodarek świata.
