“Wstawaj! Bo cię rozstrzelam!”. Spędziła trzy dni w pociągu z rosyjskimi żołnierzami

Żołnierze kontraktowi mają boczne miejsca do leżenia. Z bagażu wyjmują jajka, intensywnie pachnącą kurę i butelkę wódki.

—Wojna wojną, ale obiad musi być zgodnie z planem! — mówi jeden z nich.

Przychodzi konduktorka [Anastazja], wódka w cudowny sposób znika. Informuje, że czajnik w naszym wagonie nie działa i po wrzątek musimy chodzić do sąsiednich.

— Nasteńko, jak to, kochaniutka! Dlaczego nie działa? Jak mogłaś do tego dopuścić?

— Nie martw się, załatwimy czajnik, a póki co można brać wrzątek w każdym wagonie.

— Ale my mamy własny czajnik!

— Nie można go podłączać do gniazdek w wagonach, bo napięcie jest nieodpowiednie.

— Nasteńko, no coś ty taka ostra, kochanieńka? Może się dogadamy?

Chwytają kobietę za rękawy, głaszczą po rękach. Anastazji nic a nic to nie dziwi i niemal nie reaguje na zaczepki. Powtarza zakaz i odchodzi.

— I jeszcze się dziwią, że pijemy? A jak w pociągu nie ma normalnej wody, to jak można nie pić?

Wszyscy mościmy się na swoich miejscach. Pociąg ruszył, ale jeszcze nie wyjechaliśmy z Moskwy. Wczoraj spałam zaledwie godzinę, więc muszę to odespać.

Kładę się na niepościelonej leżance i przykrywam się kocem. Nagle słyszę oburzony krzyk generała:

— Sofia, co ty wyprawiasz?!

— O co chodzi, Grigoriju Wasiljewiczu? Bardzo chce mi się spać.

— Wstawaj, musisz pościelić łóżko.

— Nie ma mowy.

Mężczyzna staje nade mną i podnosi głos.

— Wstawaj! Bo cię rozstrzelam! Zastrzelę!

Z tą egzekucją to niby żart, zapewne z przyzwyczajenia. Ale przez sekundę się bałam, bo usłyszałam donośny, władczy głos.

— Powiem ci na ucho, dlaczego niemożesz tak robić.

Grigorij Wasiljewicz pochyla się nade mną i bierze w ręce moją głowę.

— Musisz pościelić, bo inaczej będziesz leżeć… jak żebraczka — szepcze.

Wstaję i ścielę łóżko.

— Popatrzę jak sobie radzisz. Tylko się na mnie nie obraź. Widzę, że jesteś urażona.

— Spokojnie, dam sobie radę, Grigoriju Wasiljewiczu.

Ku mojemu zaskoczeniu, moja metoda słania łóżka pomyślnie przechodzi test.

— Tak, pięknie! To teraz połóż się i odpocznij, księżniczko.

Kładę się i myślę. Zjawisko “fali”, znanej z wojska, szybko zagościło w wagonie.

Wszyscy słuchają generała: jest najstarszy, a do tego to dowódca.

Zamiast okna mamy wyjście awaryjne, nie da się otworzyć i przewietrzyć. Smród wódki nie pozwala mi spać. Mam niejasne przeczucie, że to wszystko nie skończy się dobrze. A może po prostu jestem zmęczona i brakuje mi snu.

Grigorij Wasiljewicz zaczyna bawić się nożem pod stołem, tuż przy mojej twarzy.

— Nóż podarował mi żołnierz, przed urlopem. Ale mi urlop! Piętnaście dni w drodze, piętnaście dni odpoczynku, a potem z powrotem.

Nie da się spać.

Głos z najwyższej leżanki:

— Sofia, masz szczęście, że jedziesz z nami. Jesteśmy w takim wieku, że moglibyśmy być twoimi ojcami i dziadkami. Bo kiedy podróżują młodsi zdemobilizowani żołnierze i ci kontraktowi, to w wagonie dzieją się takie rzeczy, że… no, nie ma zmiłuj! Nawet konduktorka krzyczy “na pomoc”!

— Tak, jedna się odwróciła, wrzucili jej do szklanki klofelinę [bezbarwny, bezzapachowy, dobrze rozcieńczający się lek na obniżenie ciśnienia; po spożyciu go z alkoholem człowiek czuje się ociężały, traci orientację i refleks]. I już była załatwiona! — dodaje z entuzjazmem jeden z żołnierzy. — A potem tutaj, na łóżku, leżała naga, jak ją pan Bóg stworzył.

— Właśnie. Zawsze trzeba wiedzieć, z kim pijesz, co pijesz i skąd to pochodzi.

— I za co pijesz!

— Bo dzieci do lombardu oddać nie można.

Z górnej leżanki schodzi żołnierz kontraktowy, na którego wszyscy mówią Sania.

To muskularny mężczyzna, ma około 45 lat, jest łysy, w skórzanej kurtce i rękawiczkach, spodniach khaki i traperach. Ma w sobie coś ze skinheada. Służył w latach 90.

Gdzie? Nie mówi, chociaż Grigorij Wasiljewicz pytał.

— Posłuchaj, jestem żonaty od 25 lat. Wy, młode dziewczyny, macie głowy nabite bzdurami.

Przekonuje, że kobieta musi urodzić troje dzieci, żeby mąż od niej nie odszedł. Bo “mężczyzna jest jak kot: chodzi własnymi drogami, ale trzeba go nauczyć korzystania z kuwety, żeby załatwiał się w jednym miejscu”.

— Moja bratanica jest w twoim wieku, może trochę starsza, ma 25 lat — mówi. — Siedzieliśmy razem z jej rodzicami i rozmawialiśmy. Paznokcie to ona ma bardzo długie, usta powiększone, rzęsy przedłużone! No i zaczyna gadkę… Nie będę gotować barszczu, a to, a śmo. Wtedy wziąłem do ręki swój pas. Przejechałem nim jej po plecach, tak żeby poczuła to dobrze.

I dodaje z zadowoleniem w głosie: — Rodzice siedzą zszokowani, postawili oczy w słup! Ale naprawiłem jej w głowie.

Cisza. Nie wiem, co powiedzieć.

— I co, pomogło?

— Oczywiście, że pomogło! Teraz ma męża i dziecko.

Zbliżamy się do miasta Kirow.

— Może zaprosimy tu paru młodych chłopaków i wydamy cię za mąż — proponuje Sania.

Powtarzam — już trzeci raz — że mam narzeczonego.

— Wydamy, wydamy — nalega Sania. Może za któregoś z tych młodych orłów!

Chodzi mu o dwóch młodych żołnierzy w naszym wagonie.

Wieczór pierwszy. Popijawa

Mężczyźni piją. Grigorij Wasiljewicz na początku kokieteryjnie mówi, że jego wiek i status nie pozwalają na upijanie się, ale potem nie odmawia sobie alkoholu.

Żołnierze wiedzą, jak na stacjach kupić wódkę “zza pazuchy”. Wszyscy zbierają się akurat w naszym wagonie. Generał rozmawia z mężczyzną wracającym ze służby kontraktowej w Doniecku.

Żołnierze na peronie robiący zakupy w sklepie spożywczymSofia Werba / Nowa Gazieta/Archiwum prywatne

— Jadę stamtąd na urlop — mówi żołnierz.

— Masz na sobie pełnie umundurowanie. Nikt nie jeździ na wakacje w takim stroju.

Żołnierz kontraktowy ripostuje.

— Jestem na urlopie, ale cywilnego ubrania nie mam ze sobą, tylko to wojskowe na grzbiecie. Ale masz rację, Grigoriju Wasiljewiczu. Trochę słabo kontaktuję, bo zasypiam na stojąco. Jestem wykończony, bo tam wyspać się nie można, ni ch**a.

Nie mam gdzie się podziać. Pozostaje mi tylko włączyć się do rozmowy.

— Jak teraz wygląda sytuacja tam, gdzie stacjonujesz?

— No cóż… mówiąc jak należy, prawdziwie po rosyjsku… odpowiedziałbym stekiem przekleństw. U nas mówi się, że kobiety w wojsku bluzgają jeszcze ostrzej niż mężczyźni. Rozumiesz mnie, nie? Krótko mówiąc… Chu**wo, bardzo CHU**WO!

— Myślisz, że nie da się wygrać?

— Jesteś jeszcze dzieckiem. Wyobraź sobie, że ten cukierek to my — uderza dłonią w stolik, miażdży leżący na nim cukierek, a metalowe łyżki i podstawki do szklanek głośno dzwonią — tak nas załatwiają. Jesteśmy ugotowani na miękko. A oni idą naprzód…

Sąsiad się zaniepokoił. — Może chcesz czegoś słodkiego, Sofio? Dlaczego nie jesz cukierków?

— Wrócisz tam [do wojska] po urlopie? Czy poczekasz, aż znów cię wyślą?

— Sam wrócę. Mam dziewczynę. Dlatego mogę żądać wysłania mnie [na front]. Pokażę ci coś!

Pochyla się i szuka czegoś w plecaku. Wyjmuje kieszonkowe ikony i modlitewniki.

— Niektóre znalazłem na froncie. Bóg mnie kocha.

Jest też biała serwetka, a w nią zawinięty medal Bohatera ZSRR. Jest i trójkolorowa, biało-niebiesko-czerwona wstążka. Milczy, trzyma medal w rękach i patrzy na mnie wyczekująco.

— Twój?

Potwierdza skinieniem głowy i uśmiecha się.

Pytam o medal: jak się nazywa, za co go dostał. Uśmiecha się. Nie odpowiada. Zawija odznaczenie w białą chustkę.

Dzień drugi. Na kacu

Piąta rano. Kirow. Budzi mnie Sania.

— Dasz to rano Grigorijowi Wasiljewiczowi, moja droga? Na kaca. Ja tego nie potrzebuję, ale jemu się przyda.

Wręcza mi butelkę koniaku, stawiam ją na stoliku.

— Co robisz, dziewczyno?! Trzeba to schować, bo konduktor zabierze.

Ukrywam butelkę i znowu zasypiam.

— Dzień dobry, Sofio.

To Grigorij Wasiljewicz. Przykrył mnie w nocy kocem, bo wierciłam się na posłaniu.

Podaję mu koniak. Zakłopotany mówi, że “nie choruje”.

Promienie słońca wpadają przez okno do wagonu. Za szybą widać śnieg i brzozy.

— Czy mogę cię sfotografować, Grigoriju Wasiljewiczu?

Pozuje, słychać klikniecie. Z aparatu wysuwa się wydruk fotografii. Oddaję go generałowi.

Generał Grigorij WasiljewiczSofia Werba / Nowa Gazieta/Archiwum prywatne

— Dzinekuju za fotografię!

— Znasz język polski, Grigoriju Wasiljewiczu?

— Służyłem tam! Trochę rozumiem ich język. Polacy to dopiero są… A zwłaszcza kobiety. Prowadzę żołnierzy przez Warszawę. I nie uwierzysz co się dzieje! Rozbierają się w oknach do naga i krzyczą: “Żołnierzu, chcę cię!”. Nasi chłopcy rozdziawiają gęby i mają oczy jak spodki. Pytają: “Towarzyszu chorąży, czego ona chce?”. A ja mówię — ciebie chce! Takich mamy żołnierzy…

— A co oni na to?

— Widzisz, to jest… To byłoby… Jak ci to powiedzieć, wyjaśnić… niemoralne zachowanie rosyjskiego żołnierza! Tak… (powtarza wolniej) niemoralne zachowanie rosyjskiego żołnierza. A po co żołnierzowi rosyjskiemu niemoralność na koncie? Po co? Musieliśmy wtedy zachowywać twarz. Wyjaśniłem ci to w prosty sposób. Okazuje się, że jestem też psychologiem. Każdy generał jest w pewnym stopniu psychologiem.

Żołnierze kontraktowi znów poszli do wagonu restauracyjnego. Wcześniej obdarowali mnie słodyczami, kupili kapcie, a w pewnym momencie dali mi nawet perfumy, które sprzedawały kobiety na peronie.

— Piwo w wagonie restauracyjnym kosztuje 450 rubli [ok. 21 zł] za butelkę — dziwi się Grigorij Wasiljewicz.

— Nieźle sobie liczą, drogie bardzo — mówię zaskoczona tą kwotą.

— Ale ich [żołnierzy kontraktowych] na to stać, zapłacono im bardzo dobrze — mówi generał.

— Gdzie?

— Jak to gdzie, moja miła? W Mariupolu. Na budowie.

Wieczór drugi. Transmisja na żywo

Dzień się dłużył. Ale wieczorem była transmisja na żywo ze spotkania z Putinem. Nie wszyscy mają tu dostęp do internetu, dlatego czytałam na głos fragmenty czterogodzinnej rozmowy.

— Teraz o Mariupolu… Jest tam już 1700 budynków mieszkalnych i przyjechało 300 tys. Rosjan.

Grigorij Wasiljewicz patrzy w jeden punkt.

— Dobrze… A co jest o emeryturach? Co powiedział o emeryturach?

— No więc, o emeryturach to… Negocjacje z Kijowem, mobilizacja, Oriesznik (rosyjski potężny pocisk balistyczny), praca, YouTube… Nie, o emeryturach nie ma nic, widocznie o tym nie mówił… Było coś o podwyżce cen. Stwierdził, że to nie ceny rosną, ale dochody Rosjan zwiększają się szybciej niż produkcja towarów.

Grigorij Wasiljewicz ściąga brwi: — To nieciekawe… Wszystko bzdury.

— Było też coś o Orieszniku.

— Oriesznik w ogóle mnie nie interesuje!

— Jak to? Pociski nieciekawe?

— Słuchaj… — Grigorij Wasiljewicz zaczyna się irytować. — Gdyby tego Oriesznika użyto przeciw ludności Kijowa… I gdyby nasze Orieszniki uderzyły i zniszczyły wszystkie lotniska, drogi i linie kolejowe, to byłoby coś! Kijów byłby zablokowany. Ani jeden Amerykanin, ani jeden Francuz, żaden z tych prezydentów by tam nie dotarł. Dobra, w porządku, pokazaliśmy, że mamy tego Oriesznika. I co z tego? Zrobiono jeden krok. A co dalej? Teraz trzeba pokazać całą jego siłę! I okrążyć miasto!!!

Szybko przesuwa cukierki na stoliku, pokazuje, jak należy otoczyć Kijów.

— Dzieci zeszły do piwnic! Ale teraz trzeba doprowadzić do tego, żeby wszyscy kijowianie pochowali się w piwnicach. I żeby sam ich prezydent schował się w piwnicy. Żeby wodę tam miał po kolana i spał na stojąco.

— Nie żal ci dzieci? Tych, które siedzą ukryte w kijowskich piwnicach?

Zdziwiony pytaniem szeroko otwiera oczy, unosi brwi. W jego głosie słychać agresywny ton: — Dlaczego ma być mi żal? Dziewczyno! Dam ci przykład: wyobraź sobie, że jesteś jeszcze mała i mieszkasz w piwnicy! Z mamą, dziadkiem i babcią. Przez tego idiotę prezydenta. Chciałabyś tego? Teraz musimy zaatakować. Pojmujesz? Trzeba całkowicie zablokować Kijów. Żeby ludzie zostali bez światła, bez czegokolwiek. Żeby się poddali. A nie tak, jak teraz… Bomby spadają. Drony latają! Bo gdyby nie mieli światła, benzyny, gazu, gdyby zabrakło wszystkiego… Już dawno by się poddali… A ty mówisz: szkoda dzieci!

Zamyślił się i zamilkł. Po chwili dodaje:

— Tak, to prawda, szkoda… Ale przecież my… wyzwoliliśmy Dniepropietrowsk i będziemy tam jeszcze budować domy. Zniszczyliśmy je, ale przecież zbudujemy nowe.

— Od kogo wyzwoliliśmy? — dopytuję.

Nie zwraca uwagi na moje pytanie.

— Chersońszczyzna została zniszczona, ale i tam budujemy. Sama widzisz, budujemy wszystko i wszędzie. Nie jest tak?

— Ale po co niszczyć? Żeby od nowa budować?

— Przecież ci mówię! Budujemy domy.

— Tam już były domy.

— Zburzyliśmy wszystkie.

— Po co trzeba było je burzyć?

— Była wojna, wojna! Przecież mówię. Ukraina zburzyła, a my odbudowujemy.

— Sama sobie zburzyła, czy jak?

— Powiem ci tak: powinnaś tam pojechać. Dużo wody już upłynęło… Bardzo dużo wody upłynęło. Tak, zdecydowanie… musisz tam pojechać… I tej wody powinnaś sama się napić, żeby nic ci się w głowie nie mąciło, napić się wody, która tam płynie. Spróbuj wejść w skórę tamtych ludzi i poczuć sama, jak to jest, a do tego wytrzymać w tej sytuacji chociaż pięć minut. Znów zamilkł i się zamyślił.

— Powinniśmy wziąć tego Zełenskiego do niewoli i wywieźć do obwodu donieckiego i ługańskiego. Wsadzić go do klatki! I zwołać ludzi z tych obwodów. Zobaczyłabyś, co by z nim zrobili. Dla niego potrzebna taka klatka, żeby w niej nie mógł ani leżeć, ani siedzieć. Nawet gdyby była zespawana najlepiej jak się da, to i tak ludzie by ją rozszarpali. Rozumiesz?

— To dlaczego jeszcze go nie obalili?

— To jest polityka, polityka, polityka… Duże pieniądze, ogromne pieniądze… O to właśnie chodzi. Wyobraź sobie, że jesteś dzieckiem, na przykład, prezydenta Stanów Zjednoczonych. Gdyby tak zebrać wszystkie te dzieci do kupy razem i wysłać do Ukrainy…

— A dzieci prezydenta Rosji też?

— Tak! One też są bogate. Wszystkie tam wysłać. Dzieci deputowanych również. Wszystkie dzieci rodziców, którzy prowadzą tę wojnę, zebrać i wysłać tam. Wierz mi, nie minie minuta i wojna się skończy. Nie potrwa nawet minuty dłużej! Gdybyśmy tylko chcieli, to do 29 grudnia skończylibyśmy to wszystko.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Dzień trzeci. “Bracie, nie jedź tam!”

Trzeciego dnia picie trwało w najlepsze. Do tego czasu zostałam już wyznaczona na córkę kompanii i zasypano mnie prezentami, dobrymi radami, okazywano mną wielkie zainteresowanie. Żołnierz kontraktowy z Doniecka poprosił, żebym zrobiła mu zdjęcie pamiątkowe na dworcu w Nowosybirsku, bo stamtąd jechał na front. Pokazał swoje nieśmiertelniki, które nosi na piersi.

Z butelką wódki ukrytą pod stołem gość z sąsiedniego wagonu opowiada o swojej podróży.

— Pojechałem z Kraju Krasnojarskiego do Wołogdy, żeby podpisać kontrakt. Tam płacą więcej. Ale mnie nie wzięli.

— Dlaczego? — pyta Grigorij Wasiljewicz.

— Jestem pijakiem, z rodziny pijackiej, a takich nie biorą.

— Zwłaszcza takich biorą, kolego.

— Mam zapalenie wątroby.

— Dla takich jest specjalna kompania. Mieliśmy też osobną kompanię chłopaków z AIDS — wtrąca inny żołnierz.

— Pojedź do Moskwy! W takim stanie milicja na dworcu cię zgarnie i od razu wyśle na front — radzi Grigorij Wasiljewicz.

— Teraz w Moskwie przy podpisywaniu płacą piątkę.

Generał Grigorij Wasiljewicz z oburzeniem mówi: — Nie poszedłem na wojnę dla pieniędzy! Z 900 moich żołnierzy tylko czterech nie wróciło.

— Dobrze ich trzymasz. My już trzy razy byliśmy rozformowani.

— Na ch*j się tam pchać. Kontraktowi to mięso. Co oni w ogóle robią na froncie? Wielu nie umie nawet karabinu maszynowego trzymać w rękach. Walczyć też nie umieją. Wszyscy tacy na specjalnej operacji wojskowej w Ukrainie to mięso.

Grigorij Wasiljewicz odchodzi, żeby zapalić papierosa. Żołnierz kontraktowy z Doniecka zwraca się do mężczyzny z rodziny alkoholików:

— Bracie… Nie słuchaj starego. Nie jedź tam. Wszyscy starają się stamtąd spie*****ć. Żarcie beznadziejne. Żadnej pomocy humanitarnej nie ma, niczego nie ma, ni ch**a. Ludzie zwierzęcieją. Wyżsi stopniem na pierwszą linię nie idą. Jak któryś ma jakąś rangę, to siedzi w kwaterze głównej i bierze za to pieniądze.

— No i co z tego? Kiedy pojawia się czołg, to nie pyta, czy jesteś z elity, czy nie jesteś — wtrąca generał.

Do swojej stacji miałam dojechać wczesnym rankiem. Grigorij Wasiljewicz i żołnierze kontraktowi obudzili się o piątej rano specjalnie po to, aby pożegnać się ze mną i przekazać bezpiecznie “z rąk do rąk”. Na koniec życzyli, abym znalazła właściwego mężczyznę. Generał powiedział, że gdyby był w moim wieku i nie służył w armii, to nie byłby w stanie mnie obronić. Nie sprecyzował, przed kim. Dodał tylko, że różnie w życiu bywa.