Pokerowa zagrywka Trumpa. Chiny w potrzasku. Prognoza cenionego politologa z USA

W ostatnich tygodniach ten wzajemny odwet nasilił się wraz z najnowszymi działaniami Pekinu mającymi na celu przeciwdziałanie amerykańskim ograniczeniom eksportu zaawansowanych technologii. Chiny ogłosiły ograniczenia eksportu metali ziem rzadkich i innych kluczowych materiałów, aby wzmocnić swoją pozycję handlową przed spotkaniem prezydentów Trumpa i Xi Jinpinga. Ograniczenia te stanowiły eskalację chińskich wysiłków na rzecz kontroli eksportu, naśladując wprowadzone przez Waszyngton zakazy dostępu Chin do zaawansowanych chipów i narzędzi produkcyjnych.

Obaj przywódcy spotkali się przy okazji szczytu Azjatyckiego Forum Współpracy Gospodarczej (APEC) w Gyeongju w Korei Południowej. Było to ich pierwsze osobiste spotkanie od początku drugiej kadencji prezydenta Trumpa. W grze na skraj przepaści obie strony ogłosiły porozumienia, w tym obniżenie ceł amerykańskich, zniesienie ograniczeń eksportu metali ziem rzadkich oraz chińską obietnicę wznowienia zakupów soi od amerykańskich rolników.

Z perspektywy osoby postronnej to, co może wydawać się chaosem — zarówno dla obserwatorów, jak i niektórych osób z wewnątrz — odzwierciedla typowe podejście prezydenta Trumpa do ważnych kwestii strategicznych: improwizacyjne, oportunistyczne i często destrukcyjne. Staje się oczywiste, że obie strony w tej trwającej walce przygotowały się na długi okres rywalizacji, ostrożnie obserwując się nawzajem.

Czym nie jest strategia Stanów Zjednoczonych

W ciągu pierwszych 10 miesięcy urzędowania prezydenta Trumpa stało się jasne, że administracja prawdopodobnie nie wyda ostatecznego oświadczenia strategicznego podobnego do “bezwarunkowej kapitulacji” ogłoszonej podczas II wojny światowej lub polityki “powstrzymywania” z czasów zimnej wojny. Oto, czego Trump nie robi.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

WIELKIE ROZSTANIE. Idea całkowitego odłączenia się od Chin, popierana przez niektórych zwolenników prezydenta i członków jego administracji, sugeruje, że Stany Zjednoczone powinny radykalnie ograniczyć swoje więzi gospodarcze z Pekinem, jednocześnie intensyfikując powstrzymywanie militarne i izolację polityczną. Nie jest to droga, którą podąża Biały Dom. W rzeczywistości prezydent rozpoczął swoją drugą kadencję od zaproponowania kolejnej umowy handlowej z Chinami i zwiększył presję celną i handlową na sojuszników i partnerów USA w większym stopniu niż podczas swojej pierwszej kadencji.

Ponadto wojna handlowa prezydenta Trumpa nadwyrężyła stosunki z tradycyjnymi sojusznikami i popchnęła niektórych w kierunku Chin. Na przykład wzrosły napięcia z rządem indyjskim, kluczowym partnerem USA w przeciwdziałaniu Pekinowi. Ostatnie spory między Waszyngtonem a New Delhi nasiliły się w związku z konfliktami handlowymi i karnymi cłami wynikającymi z zakupu przez Indie rosyjskiej ropy.

Istniały obawy, że sytuacja ta może zbliżyć Indie do Chin i Rosji, potencjalnie osłabiając sojusz Quad i ramy bezpieczeństwa w regionie Indo-Pacyfiku. Niemniej jednak nowy ambasador USA został ciepło przyjęty w New Delhi. Oba kraje podpisały nową 10-letnią umowę o współpracy w zakresie obronności i wyraziły zobowiązanie do przywrócenia stosunków.

Jednocześnie stanowisko Waszyngtonu w sprawie Tajwanu — kluczowego punktu zapalnego w trwającej rywalizacji militarnej między Ameryką a Chinami — staje się coraz mniej jasne. Niedawno Stany Zjednoczone potwierdziły, że ich zobowiązania wobec Tajwanu podlegają negocjacjom z Pekinem. Prezydent USA oświadczył, że nie omawiał tej kwestii ze swoim chińskim odpowiednikiem podczas bezpośredniego spotkania.

To wyraźny sygnał, że Waszyngton nie jest skłonny do kompromisu w sprawie status quo Tajwanu, pomimo oświadczeń Pekinu domagającego się amerykańskiego poparcia dla zjednoczenia z Chinami.

Co ciekawe, prezydent USA przedłużył również termin wprowadzenia zakazu korzystania z chińskiej platformy społecznościowej TikTok w Stanach Zjednoczonych, mimo że jest to wymagane przez prawo [TikTok na rynku USA ma zostać przejęty przez amerykańską grupę kierowaną przez Larry’ego Ellisona i Oracle, pod warunkiem uzyskania zgody Chin]. Niedawno ogłosił, że chce zezwolić 600 tys. chińskim studentom na studiowanie na amerykańskich uniwersytetach, najwyraźniej ignorując jedną z głównych obaw swoich konserwatywnych wyborców dotyczących nadmiernego wpływu i obecności Chin w Stanach Zjednoczonych.

POROZUMIENIE G2. Podejście administracji z pewnością nie koncentruje się na odprężeniu, w przeciwieństwie do wysiłków Nixona i Kissingera podczas zimnej wojny, którzy liczyli na ustanowienie wzajemnie korzystnych stosunków między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim.

Nawet podczas negocjacji umowy handlowej z Chinami Stany Zjednoczone dały jasno do zrozumienia, że postrzegają Chiny jako długoterminowe zagrożenie militarne. To postrzeganie skłoniło Stany Zjednoczone do wzmocnienia swojego arsenału nuklearnego, zintensyfikowania rywalizacji w przestrzeni kosmicznej oraz opracowania krajowego systemu obrony powietrznej i przeciwrakietowej znanego jako “Złota Kopuła”.

Waszyngton nakłania również duże korporacje do ograniczenia działalności gospodarczej w Chinach. Coraz większy nacisk kładzie się na wzmocnienie cyberobrony i przeciwdziałanie działaniom szpiegowskim skierowanym przeciwko Chinom, a Stany Zjednoczone wywierają również presję na swoich sojuszników i partnerów, wkraczając jednocześnie w tradycyjne strefy wpływów Chin, zwłaszcza w Azji Środkowej. W październiku specjalny wysłannik i zastępca sekretarza stanu USA odwiedzili Azję Środkową, co stanowiło niezwykle silny wyraz zainteresowania Stanów Zjednoczonych zaangażowaniem w tym regionie.

AMERYKA, WYSPA. Prezydent Trump często spotykał się z krytyką za izolacjonizm, etykietkę, która nadal mu towarzyszy, mimo że jego polityka podczas pierwszej kadencji nie była zgodna z “powściągliwym” stanowiskiem popieranym przez niektórych jego zwolenników i urzędników administracji.

W drugiej kadencji prezydent skupił się bardziej na bezpieczeństwie hemisferycznym (na półkuli zachodniej) i wewnętrznym, ale jednocześnie potwierdził swoje zaangażowanie w NATO. Nadal aktywnie angażuje się w sprawy Bliskiego Wschodu, ostatnio ułatwiając zawieszenie broni między Izraelem a Hamasem. Wykazał również ponowne zainteresowanie Afryką i wynegocjował porozumienie pokojowe w Kaukazie Południowym między Armenią a Azerbejdżanem.

DZIEL I RZĄDŹ. Nic nie wskazuje na to, aby Stany Zjednoczone były rzeczywiście zainteresowane lub zdolne do przeprowadzenia “odwrotnej strategii Kissingera” w celu odciągnięcia kluczowych sojuszników Chin — Rosji, Iranu lub Korei Północnej. Wydaje się raczej, że Stany Zjednoczone będą się skupiać na wykorzystaniu wewnętrznych podziałów między tymi krajami i wywieraniu presji zewnętrznej w celu osłabienia skuteczności ich sojuszu przeciwko interesom USA.

Ciężar globalnego przywództwa

Strategia Stanów Zjednoczonych nie ma na celu całkowitego osłabienia ani odrzucenia rosnącej potęgi i wpływów Pekinu na arenie międzynarodowej, ani też odrzucenia ich wpływu na interesy amerykańskie. Jednak zrozumienie intencji stojących za działaniami Stanów Zjednoczonych staje się coraz trudniejsze ze względu na różnorodność działań administracji na całym świecie.

Niektórzy przewidywali, że prezydent Trump wdroży długo oczekiwany “zwrot” w kierunku Azji, koncentrując się przede wszystkim na przeciwdziałaniu Chinom poprzez relokację zasobów wojskowych, gospodarczych i politycznych USA do regionu Indo-Pacyfiku. Tak się nie stało. Niektórzy uważają, że zmiana ta znajdzie ostatecznie odzwierciedlenie w przeglądzie sił zbrojnych Pentagonu i strategii obrony narodowej.

Podjęcie zdecydowanych działań w innych regionach nie oznacza, że administracja ta ignoruje Chiny jako główne globalne wyzwanie. W końcu wpływ Pekinu, a zwłaszcza jego szkodliwe działania mające na celu osłabienie potęgi i interesów USA, jest niewątpliwie odczuwalny na całym świecie.

Sytuacja ta odzwierciedla globalne wyzwania, przed którymi stanęły Stany Zjednoczone podczas II wojny światowej. Chociaż alianci uzgodnili, że “najpierw pokonają Niemcy”, Ameryka skierowała więcej żołnierzy i zasobów na Pacyfik w pierwszym roku wojny. Stabilizacja tego regionu była postrzegana jako kluczowy krok przed zgromadzeniem wystarczających sił do ostatecznej inwazji na Europę.

Obecnie zarówno Europa, jak i Bliski Wschód są dla Stanów Zjednoczonych równie ważne, jak Azja. Waszyngton miałby trudności ze skutecznym przeciwstawieniem się Pekinowi w Azji, gdyby jednocześnie Chiny, Rosja i Iran szalały w Eurazji i na Bliskim Wschodzie.

Mimo to sojusznicy z Europy i Bliskiego Wschodu często krytykują Stany Zjednoczone, twierdząc, że nie są traktowani preferencyjnie przez administrację Trumpa i domagają się ściślejszej współpracy w zakresie polityki wobec Chin. Nie oznacza to obojętności wobec sojuszników, a odzwierciedla przekonanie prezydenta, że chociaż potrzebuje sojuszników, będzie wywierał na nich presję, aby stali się sojusznikami, których potrzebuje. Postawa ta rozciąga się również na region Indo-Pacyfiku. Tam prezydent Trump nalega na większy wkład w obronę zbiorową, zwiększoną samowystarczalność, bardziej zrównoważony handel oraz odpowiedzialną politykę gospodarczą i energetyczną.

Niektórzy mogą postrzegać tę burzę działań jako odwrócenie uwagi od polityki wobec Chin. Z drugiej strony ta strategia może przynieść silniejszych sojuszników, bardziej odpornych na presję Chin, jednocześnie ograniczając przestrzeń dla złośliwych działań Pekinu i jego “partnerów bez ograniczeń”, takich jak Rosja.

Sytuacja w Azji jest skomplikowana

Jak na ironię, Stany Zjednoczone mają obecnie silniejsze partnerstwa strategiczne w Europie i na Bliskim Wschodzie dzięki trwającym operacjom i zaangażowaniu związanemu z dwiema wojnami. Natomiast kilka kluczowych stanowisk w regionie Indo-Pacyfiku pozostaje bez potwierdzonych ambasadorów USA lub odpowiedników w Departamencie Stanu i Departamencie Obrony, z którymi można by nawiązać współpracę. Pracownicy Rady Bezpieczeństwa Narodowego USA odgrywają ograniczoną rolę w kształtowaniu polityki, co sprawia, że wiele krajów nie ma pewności co do przyszłości przywództwa amerykańskiego i tego, jak Waszyngton będzie współpracował z Chinami.

Kolejnym przejawem zmiennej dyplomacji prezydenta Trumpa było podpisanie ważnej umowy z premierem Australii Anthonym Albanese po ograniczonym zaangażowaniu w Azji. Jednocześnie podczas swojej ostatniej podróży prezydent zawarł imponujące porozumienia z Koreą Południową i Japonią, pokazując, że jest równie zaangażowany w zawieranie umów w Azji, jak i w innych regionach. To pomoże złagodzić obawy, że sojusznicy azjatyccy są odsuwani na bok. Pozostanie niepokój dotyczący tego, jak z czasem rozwinie się rywalizacja między Stanami Zjednoczonymi a Chinami.

Ta nieprzewidywalność w znacznym stopniu przyczynia się do obaw, że polityka Stanów Zjednoczonych wobec Chin ulega rozpadowi. Biały Dom wydaje się bowiem wahać między angażowaniem się w stosunki z Pekinem, ignorowaniem go lub pójściem na zwarcie.

Scenariusze

Najbardziej prawdopodobny: Trump kontynuuje swój plan wyprzedzenia Chin

Trump nie chce izolować USA, ignorować Chiny lub się do nich dostosowywać. Biały Dom liczy na rozbudowę potencjału militarnego, wzmacnianie gospodarki i zmniejszanie strategicznej zależności od Państwa Środka.

Celem nie jest stworzenie amerykańskiej twardej strefy wpływów, ale uniemożliwienie Chinom stworzenia strefy wpływów, która zagraża interesom i bezpieczeństwu Stanów Zjednoczonych

Podejście to odbiega od tradycyjnych strategii powstrzymywania lub odprężenia. Wydaje się, że priorytetem jest rozszerzenie swobody działania Stanów Zjednoczonych. Amerykanie liczą na proaktywne kształtowanie konkurencyjnego otoczenia, a nie tylko reagowanie na chińskie inicjatywy. Prezydent Trump nie uważa, że jego plan jest nieostrożny lub lekkomyślny, lecz bazuje na świadomości ryzyka. Najbardziej prawdopodobnym scenariuszem jest kontynuacja tego podejścia przez prezydenta Trumpa do końca jego kadencji.

Aby ocenić postępy Stanów Zjednoczonych, należy monitorować krótko- i średnioterminowe zmiany, które prezydent Trump uznaje za kluczowe dla zapewnienia strategicznej przewagi nad Chinami. Obejmują one takie obszary, jak przestrzeń komercyjna i wojskowa, sztuczna inteligencja, technologie kwantowe, nauki przyrodnicze, produkcja energii, strategiczne środki odstraszania i konwencjonalne zdolności wojskowe. Osiągnięcie tych celów będzie wymagało współpracy z sojusznikami USA w Europie, na Bliskim Wschodzie i w regionie Indo-Pacyfiku.

Prezydent Trump będzie nadal pracował nad zmniejszeniem zależności od zagranicznych źródeł kluczowych zasobów, zaawansowanej produkcji, takiej jak farmaceutyki i budowa statków. Priorytetem jest wzmocnienie bezpieczeństwa kraju, w tym poprzez walkę z przestępczością transgraniczną, nielegalną migracją i problemami Arktyki.

Zarówno Waszyngton, jak i Pekin będą postrzegać wszelkie ustępstwa jako środki tymczasowe, a żadna ze stron nie będzie ufać drugiej ani oczekiwać, że porozumienia będą trwałe.

Czynniki nieprzewidywalne

Niespójne działania prezydenta Trumpa wobec Pekinu mogą zdezorientować, a nawet zrazić jego zwolenników, którzy oczekują od niego twardego stanowiska wobec Chin. Biały Dom może złagodzić tę sytuację, jeśli zapewni wzrost gospodarczy, bezpieczeństwo i siłę polityczną w wyborach.

Reakcje przyjaciół i sojuszników pozostaną nieprzewidywalne. W obliczu niepewności co do zaangażowania i strategii Stanów Zjednoczonych mogą oni mieć trudności z określeniem własnego podejścia do wyzwań związanych z Chinami. W rezultacie mogą mieć trudności ze współpracą z Waszyngtonem w kwestiach związanych z Pekinem.

Dopóki potęga Ameryki wydaje się rosnąć w porównaniu z potęgą Chin, sojusznicy i partnerzy będą prawdopodobnie ostatecznie faworyzować Waszyngton.

Również prawdopodobne: strategiczne posunięcia Pekinu będą stanowić wyzwanie dla wpływów Waszyngtonu

Chiny będą kontynuować strategiczną rywalizację pomimo własnych wyzwań dyplomatycznych, wewnętrznych i gospodarczych. Presja ze strony Stanów Zjednoczonych i innych krajów nie jest wystarczająca, aby zmusić je do zaprzestania tych działań. Chociaż Chiny mogą nie konfrontować się bezpośrednio ze Stanami Zjednoczonymi, mają wiele okazji, aby subtelnie podważać amerykańskie wpływy, testując słabe punkty i szukając przewagi bez ryzykowania pełnego konfliktu.

Najbliższe trzy i pół roku będą burzliwe. O ile nie nastąpi jakieś nieprzewidziane wydarzenie, rywalizacja między Stanami Zjednoczonymi a Chinami będzie przypominać trwający wyścig konny. Niemniej jednak powinno to pozwolić Stanom Zjednoczonym utrzymać bezpieczną i silną pozycję.